તમારા નામે પણ કોઈ બીજાએ લોન નથી લીધી ને? તરત જ આ રીતે ચેક કરો તમારો રિપોર્ટ!
આજના આધુનિક યુગમાં ક્રેડિટ સ્કોર એ વ્યક્તિના નાણાકીય જીવનનો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો બની ગયો છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ ૩૦૦ થી ૯૦૦ ની વચ્ચેનો ત્રણ આંકડાનો એક એવો નંબર છે જે તમારી નાણાકીય શિસ્ત અને દેવું ચૂકવવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે. ભારતમાં ટ્રાન્સયુનિયન સિબિલ (TransUnion CIBIL), એક્સપિરિયન (Experian), ઇક્વિફેક્સ (Equifax) અને સીઆરઆઈએફ હાઇ માર્ક (CRIF High Mark) जैसी માન્ય ક્રેડિટ બ્યુરો કંપનીઓ ગ્રાહકોના નાણાકીય વ્યવહારોના આધારે આ સ્કોર તૈયાર કરે છે.
સામાન્ય રીતે ૭૫૦ કે તેથી વધુનો ક્રેડિટ સ્કોર ઉત્તમ માનવામાં આવે છે, જે દર્શાવે છે કે તમે પૈસાના વ્યવહારમાં ખૂબ જવાબદાર છો. બીજી તરફ, ૬૫૦ કે તેથી ઓછો સ્કોર નબળો ગણાય છે. તમારો ક્રેડિટ સ્કોર સીધો એ વાત પર પ્રભાવ પાડે છે કે તમને ભવિષ્યમાં બેંકમાંથી લોન કેટલી સરળતાથી મળશે, તેના પર વ્યાજદર કેટલો લાગશે અને બેંક તમને લોનની શરતોમાં કેટલી છૂટછાટ આપશે. જો તમારો સ્કોર સારો ન હોય, તો તમારી ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં રહેલી ભૂલો પણ તેનું કારણ હોઈ શકે છે. આથી, ક્રેડિટ સ્કોર સુધારવા અને તેને જાળવી રાખવા માટે કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું અનિવાર્ય છે.
નિયમિતપણે ક્રેડિટ રિપોર્ટની તપાસ કરવી
મોટાભાગના લોકો જ્યારે લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ માટે અરજી કરવાની હોય ત્યારે જ પોતાનો ક્રેડિટ સ્કોર ચેક કરતા હોય છે, પરંતુ આ પદ્ધતિ યોગ્ય નથી. તમારે સમયાંતરે તમારી ક્રેડિટ રિપોર્ટ ડાઉનલોડ કરીને તેને ધ્યાનથી ચકાસવી જોઈએ. રિપોર્ટમાં તમારું નામ, સરનામું, હાલમાં ચાલતી લોનના એકાઉન્ટ્સ, બાકી નીકળતી રકમ, જૂના હપ્તાઓની ચુકવણીની વિગતો અને તાજેતરમાં બેંકો દ્વારા કરવામાં આવેલી ઇન્ક્વાયરી (તપાસ) જેવી બાબતો પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.
જો રિપોર્ટમાં તમને કોઈ એવી માહિતી કે એન્ટ્રી જોવા મળે જેના વિશે તમે જાણતા નથી, તો તેને તાત્કાલિક ગંભીરતાથી લેવી જોઈએ. નિયમિત તપાસ કરવાથી તમે કોઈ પણ ખોટી માહિતીને સમયસર પકડી શકો છો અને ક્રેડિટ સ્કોર ખરાબ થતાં પહેલાં જ તેને સુધારી શકો છો.
અજાણ્યા લોન એકાઉન્ટ પર ખાસ નજર રાખો
ઘણી વખત એવું બને છે કે વ્યક્તિએ પોતે ક્યારેય લોન લીધી ન હોય, છતાં તેની ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં પર્સનલ લોન, હોમ લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ જેવું કોઈ અજાણ્યું એકાઉન્ટ સક્રિય (Active) બતાવી રહ્યું હોય. આ સ્થિતિને ક્યારેય નજરઅંદાજ ન કરવી જોઈએ. આ બેંકિંગ સિસ્ટમની કોઈ ટેકનિકલ ભૂલ પણ હોઈ શકે છે અથવા તો તમારી સાથે થયેલી સાયબર ફ્રોડ કે ઓળખની ચોરી (Identity Theft) નો સંકેત પણ હોઈ શકે છે.
જો તમને તમારી રિપોર્ટમાં આવું કોઈ અજાણ્યું લોન એકાઉન્ટ દેખાય, તો વિલંબ કર્યા વિના સંબંધિત ક્રેડિટ બ્યુરો અને તે બેંક કે ફાઇનાન્સ કંપનીનો સંપર્ક કરીને લેખિતમાં ફરિયાદ નોંધાવવી જોઈએ. આવી ભૂલો જો લાંબા સમય સુધી રિપોર્ટમાં રહે તો તમારો સ્કોર સતત ઘટતો રહે છે.
પેમેન્ટ હિસ્ટ્રી અને હપ્તાઓની વિગતો ચકાસો
ક્રેડિટ સ્કોર નક્કી કરવામાં તમારી પેમેન્ટ હિસ્ટ્રી સૌથી મોટો ભાગ ભજવે છે. કેટલીકવાર તમે તમારા તમામ લોનના EMI કે ક્રેડિટ કાર્ડના બિલ સમયસર ચૂકવ્યા હોવા છતાં, ટેકનિકલ ક્ષતિના કારણે રિપોર્ટમાં મોડી ચુકવણી (Late Payment) કે ચૂકવણી ન કરી હોવાનું (Default) બતાવવામાં આવે છે.
આથી, તમારી ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં દર્શાવેલ પેમેન્ટ હિસ્ટ્રીને તમારા બેંક સ્ટેટમેન્ટ, લોન પાસબુક અને પેમેન્ટની રસીદો સાથે સરખાવી જુઓ. જો તમે સમયસર પૈસા ભર્યા છે છતાં રિપોર્ટમાં લેટ પેમેન્ટ બતાવે છે, તો તે પુરાવાઓ એકઠા કરીને તરત જ સુધારા માટે અરજી કરવી જોઈએ. સમયસર ચૂકવવામાં આવેલો એક-એક હપ્તો તમારા સ્કોરને મજબૂત બનાવે છે.
બંધ થયેલી લોન અને ડુપ્લિકેટ એન્ટ્રીની ચકાસણી
જો તમે ભૂતકાળમાં કોઈ લોન લીધી હતી અને તેની પૂરેપૂરી ભરપાઈ કરીને એકાઉન્ટ બંધ કરી દીધું છે, તો તમારી ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં તે લોનનું સ્ટેટસ “Closed” (બંધ) જ દેખાવું જોઈએ. ઘણીવાર લોન પૂરી થઈ ગઈ હોવા છતાં રિપોર્ટમાં તેમાં બાકી રકમ બતાવવામાં આવે છે અથવા સ્ટેટસ “Active” કે “Settled” દર્શાવાય છે. “Settled” સ્ટેટસ પણ તમારા સ્કોર માટે નુકસાનકારક છે, કારણ કે તેનો અર્થ એ થાય છે કે તમે લોન પૂરેપૂરી ચૂકવી નથી પણ સેટલમેન્ટ કર્યું છે.
આ ઉપરાંત, એક જ લોનની એન્ટ્રી રિપોર્ટમાં બે વાર (Duplicate Entry) દેખાતી નથી ને તે પણ ખાસ ચકાસો. એક જ દેવું બે વાર દેખાવાથી તમારી ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ પર ખોટો બોજ દેખાય છે, જેનાથી તમારો સ્કોર નીચો આવી જાય છે.
ક્ષતિ જણાય તો ત્વરિત વિવાદ (Dispute) નોંધાવો અને અપડેટ ચેક કરો
જો તમને ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં કોઈ પણ પ્રકારની ભૂલ, અજાણ્યું એકાઉન્ટ કે ખોટી રકમ દેખાય, તો સૌથી પહેલાં તેનાથી સંબંધિત તમામ દસ્તાવેજો, રસીદો અને તારીખો ફરીથી ચકાસી લો. ત્યારબાદ ક્રેડિટ બ્યુરોની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જઈને “Dispute” (વિવાદ) સેક્શનમાં જઈને તમારી ઓનલાઇન ફરિયાદ દાખલ કરો અને જરૂરી દસ્તાવેજો અપલોડ કરો.
ફરિયાદ દાખલ કર્યા પછી શાંતિથી બેસી રહેવાને બદલે સમયાંતરે તમારી ફરિયાદનું સ્ટેટસ (Status) ચેક કરતા રહો. નિયમ મુજબ ક્રેડિટ બ્યુરો બેંક સાથે વાત કરીને ૩૦ થી ૪૫ દિવસમાં ભૂલ સુધારી આપે છે. ભૂલ સુધારાઈ ગયા બાદ નવી અને અપડેટેડ ક્રેડિટ રિપોર્ટ ડાઉનલોડ કરીને ખાતરી કરી લો કે તમારો સ્કોર યોગ્ય રીતે અપડેટ થઈ ગયો છે કે નહીં.
