ક્રિકેટમાં કેમ થાય છે ‘બેટ ગેજ ટેસ્ટ’? બેટની સાઈઝમાં સહેજ પણ ફેરફાર પડી શકે છે ભારે!

ક્રિકેટ બેટના નિયમો: લંબાઈ, પહોળાઈ અને એ રહસ્યમય ‘ગેજ ટેસ્ટ’ પાછળનું વિજ્ઞાન

ક્રિકેટ માત્ર કૌશલ્યની રમત નથી, પણ તે સાધનોની ચોકસાઈની રમત પણ છે. બેટ અને બોલ વચ્ચેના સંતુલનને જાળવી રાખવા માટે મેરીલેબોન ક્રિકેટ ક્લબ (MCC) અને ઇન્ટરનેશનલ ક્રિકેટ કાઉન્સિલ (ICC) દ્વારા ખૂબ જ કડક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. જો બેટ થોડું પણ નિયમ બહારનું હોય, તો બેટ્સમેનને દંડ થઈ શકે છે અથવા તેને બેટ બદલવાની ફરજ પાડવામાં આવે છે.

બેટનું કદ: લંબાઈ, પહોળાઈ અને જાડાઈના નિયમો

ક્રિકેટના નિયમ પુસ્તકના ‘નિયમ 5’ મુજબ, બેટનું કદ નિશ્ચિત કરવામાં આવ્યું છે. આ નિયમો એટલા માટે છે જેથી રમત માત્ર બેટ્સમેનોની જ ન બની રહે અને બોલરોને પણ સમાન તક મળે.

1. લંબાઈ (Length): ક્રિકેટના બેટની કુલ લંબાઈ 38 ઇંચ (96.52 સેન્ટિમીટર) થી વધુ ન હોવી જોઈએ. આ લંબાઈમાં બેટના હેન્ડલ (હથ્થા) નો પણ સમાવેશ થાય છે. જો કોઈ બેટ્સમેન આનાથી લાંબુ બેટ વાપરે, તો તેને અમાન્ય ગણવામાં આવે છે.
2. પહોળાઈ (Width): બેટની પહોળાઈ મહત્તમ 4.25 ઇંચ (10.8 સેન્ટિમીટર) હોઈ શકે છે. આ પહોળાઈ બેટના સૌથી પહોળા ભાગથી માપવામાં આવે છે.
3. જાડાઈ (Thickness): બેટની ધાર (Edges) ની જાડાઈ 1.57 ઇંચ (40 mm) થી વધુ ન હોવી જોઈએ અને તેની મધ્યમાં જે ઉભરો (Spine) હોય છે તેની ઊંડાઈ 2.64 ઇંચ (67 mm) થી વધુ ન હોવી જોઈએ.

વજનનો મુદ્દો: શા માટે નિયમ નથી?

રસપ્રદ વાત એ છે કે, ICC એ બેટની લંબાઈ અને પહોળાઈ માટે તો નિયમો બનાવ્યા છે, પણ તેના વજન (Weight) માટે કોઈ ચોક્કસ મર્યાદા રાખી નથી. તેનું કારણ એ છે કે દરેક ખેલાડીની શારીરિક ક્ષમતા અલગ-અલગ હોય છે. જોકે, કદના નિયમોને કારણે વજન કુદરતી રીતે જ એક મર્યાદામાં આવી જાય છે.

IND vs AFG: હાર્દિક પંડ્યા વિશે મોટા સમાચાર! 13 જૂનથી શરૂ થશે વનડે સિરીઝ

ટીમ ઈન્ડિયામાં એન્ટ્રી બાદ વૈભવ સૂર્યવંશીની રમત બદલાશે? હવે માત્ર ચોગ્ગા-છગ્ગા નહીં, આ હશે અસલી લક્ષ્ય!

સામાન્ય રીતે પુરુષ ક્રિકેટરો 1.1 કિલો થી 1.4 કિલો ના વજનનું બેટ વાપરે છે. જ્યારે મહિલા ક્રિકેટરોનું બેટ સરેરાશ 1 કિલો થી 1.15 કિલો ની વચ્ચે હોય છે. વજન એ સંપૂર્ણપણે ખેલાડીની પસંદગી પર નિર્ભર છે.

ભારે બેટના બાદશાહ: સચિન, ધોની અને કોહલી

ભારે બેટ વાપરવાથી બોલને વધુ ઝડપથી ફટકારી શકાય છે, પરંતુ તેને હવામાં ફેરવવું (Bat swing) અઘરું હોય છે.

• સચિન તેંડુલકર: ક્રિકેટના ઇતિહાસમાં સચિન સૌથી ભારે બેટ વાપરવા માટે જાણીતા હતા. તેમના બેટનું વજન આશરે 1.47 કિલોગ્રામ હતું. ઘણા નિષ્ણાતો માનતા કે આટલા ભારે બેટથી રમવું એ કાંડાની ઈજાને નોતરું આપવા જેવું છે, પણ સચિને તેનાથી જ દુનિયા પર રાજ કર્યું.
• એમ.એસ. ધોની: ‘કેપ્ટન કૂલ’ પણ ભારે બેટના શોખીન હતા, જેના કારણે તેમના હેલિકોપ્ટર શોટ્સમાં આટલી તાકાત જોવા મળતી.
• વિરાટ કોહલી: આધુનિક યુગના દિગ્ગજ વિરાટ કોહલી થોડું મધ્યમ વજનનું બેટ પસંદ કરે છે, જેનું વજન 1.1 થી 1.2 કિલો ની આસપાસ હોય છે. આ વજન તેમને ઝડપી રન દોડવામાં અને શોટ્સમાં ચોકસાઈ લાવવામાં મદદ કરે છે.

ગેજ ટેસ્ટ (Gauge Test) શું છે અને તે કેમ જરૂરી છે?

તમે ઘણીવાર મેદાન પર અમ્પાયરના હાથમાં એક લંબચોરસ સાધન જોયું હશે. આને ‘બેટ ગેજ’ કહેવાય છે. આ ટેસ્ટ બે કારણોસર કરવામાં આવે છે:

1. સમાનતા જાળવવા: પહેલાના સમયમાં બેટ્સમેનો વધુ પડતા જાડા બેટ વાપરવા લાગ્યા હતા, જેથી બોલ માત્ર બેટને અડે તો પણ બાઉન્ડ્રી બહાર જતો રહેતો. આનાથી બોલરો સાથે અન્યાય થતો હતો.
2. નિયમોનું પાલન: અમ્પાયર બેટને તે ગેજમાંથી પસાર કરે છે. જો બેટ તે ફ્રેમમાંથી આસાનીથી પસાર થઈ જાય, તો તેનો અર્થ એ છે કે તેની જાડાઈ અને પહોળાઈ નિયમ મુજબ છે. જો બેટ ફ્રેમમાં ફસાઈ જાય, તો તે ગેરકાયદેસર ગણાય છે.

શા માટે આ ફેરફારો આવ્યા?

વર્ષ 2017 માં ક્રિકેટના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. તે પહેલા ડેવિડ વોર્નર અને ક્રિસ ગેલ જેવા ખેલાડીઓ ખૂબ જ મોટા ‘સ્વીટ સ્પોટ’ અને જાડી ધારવાળા બેટ વાપરતા હતા. આનાથી રમત એકતરફી બની રહી હતી. ‘મિસ-હિટ’ (બેટના છેડે વાગેલો બોલ) પણ સિક્સર જતી હતી. આ અસંતુલનને રોકવા માટે જ ‘ગેજ ટેસ્ટ’ અને જાડાઈના કડક નિયમો અમલમાં આવ્યા.