ટ્રમ્પના એક નિવેદનથી ઘટ્યા ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ! ઈરાન પર હુમલો ટાળવાની જાહેરાતથી વૈશ્વિક બજારમાં રાહત
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના એક નિવેદનની અસર વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ બજારમાં જોવા મળી છે. ઈરાન પર મધ્યસત્રની ચૂંટણી પહેલાં હુમલો નહીં કરવાની જાહેરાત બાદ શુક્રવારે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો. મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધવાની આશંકાને કારણે અગાઉ તેલના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો હતો, પરંતુ ટ્રમ્પના નિવેદનથી તાત્કાલિક સૈન્ય કાર્યવાહીનું જોખમ ઘટવાની આશા જાગી છે.
જોકે, વૈશ્વિક તેલ બજારમાં હજુ પણ અનિશ્ચિતતા યથાવત્ છે. ઈરાન સાથેના તણાવ ઉપરાંત દરિયાઈ માર્ગો પર જોખમ અને અમેરિકાના મેક્સિકો અખાતમાં ઉત્પાદન પર હવામાનની અસર જેવા પરિબળો પણ ભાવને અસર કરી રહ્યાં છે.
ટ્રમ્પે શું જાહેરાત કરી?
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે અમેરિકા 3 નવેમ્બરે યોજાનારી મધ્યસત્રની ચૂંટણી પહેલાં ઈરાન પર હુમલો નહીં કરે. તેમણે ઈરાન સાથેની વાતચીતને સકારાત્મક ગણાવી હતી.
ટ્રમ્પના આ નિવેદનથી બજારમાં એવી આશા ઊભી થઈ કે નજીકના સમયમાં સંઘર્ષ વધુ ઉગ્ર નહીં બને. જો સૈન્ય કાર્યવાહી ટળે, તો મધ્ય પૂર્વમાંથી તેલના પુરવઠા પર તાત્કાલિક દબાણ ઓછું થઈ શકે છે.
જોકે, આ નિવેદનનો અર્થ એ નથી કે બંને દેશો વચ્ચેના તમામ વિવાદોનો ઉકેલ આવી ગયો છે. અમેરિકા તરફથી ઈરાન પર દબાણ ચાલુ છે અને ભવિષ્યમાં શું થશે તે રાજદ્વારી મંત્રણા તથા પ્રાદેશિક પરિસ્થિતિ પર નિર્ભર રહેશે.
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં કેટલો ઘટાડો થયો?
9 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ બજારમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો.
- બ્રેન્ટ ક્રૂડ: લગભગ 1.6 ટકા ઘટીને પ્રતિ બેરલ 102.60 ડોલર પર પહોંચ્યું હતું.
- વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI): લગભગ 1.4 ટકા ઘટીને પ્રતિ બેરલ 90.18 ડોલર પર આવ્યું હતું.
અગાઉના સત્રમાં બંને મુખ્ય ક્રૂડ બેન્ચમાર્કના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો આવ્યો હતો. એટલે શુક્રવારનો ઘટાડો બજારમાં તાત્કાલિક રાહતનો સંકેત હતો, પરંતુ તેલના ભાવ સંપૂર્ણપણે સ્થિર થઈ ગયા છે એવું કહી શકાય નહીં.
ઈરાન સાથેના તણાવની તેલ બજાર પર અસર કેમ પડે છે?
મધ્ય પૂર્વ વિશ્વના ઊર્જા બજાર માટે અત્યંત મહત્ત્વનો વિસ્તાર છે. અહીં સૈન્ય સંઘર્ષ વધે અથવા તેલની હેરફેરમાં અવરોધ આવે, તો વૈશ્વિક પુરવઠો ખોરવાવાની આશંકા ઊભી થાય છે.
ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ પરિવહન માટે વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ ધરાવે છે. આ માર્ગ પર જહાજોની અવરજવર ખોરવાય તો તેલની ઉપલબ્ધતા અને પરિવહન ખર્ચ પર અસર થઈ શકે છે.
આવી પરિસ્થિતિમાં વેપારીઓ સંભવિત અછતને ધ્યાનમાં રાખીને ભાવમાં વધારો કરે છે. બીજી તરફ, સંઘર્ષ ઘટવાની આશા ઊભી થાય તો બજારમાં જોખમનું દબાણ ઓછું થઈ શકે છે અને ભાવ નીચે આવી શકે છે.
માત્ર ઈરાન જ નહીં, અમેરિકાના તેલ ઉત્પાદન પર પણ નજર
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ફેરફાર પાછળ બીજું મહત્ત્વનું પરિબળ અમેરિકાના મેક્સિકો અખાતમાં સર્જાયેલી હવામાનની સ્થિતિ છે. હરિકેન ઇસાઇઆસને કારણે કેટલાક ઓફશોર તેલ અને ગેસ ઉત્પાદકોએ કામગીરી ઘટાડવી અથવા ઉત્પાદન અસ્થાયી રીતે બંધ કરવું પડ્યું હતું.
આવી સ્થિતિમાં અમેરિકામાં તેલના પુરવઠા પર અસર થવાની આશંકા ઊભી થાય છે. તેથી એક તરફ ઈરાન અંગે ટ્રમ્પના નિવેદનથી ભાવ પર ઘટાડાનું દબાણ આવ્યું, તો બીજી તરફ ઉત્પાદન અને પરિવહન સંબંધિત જોખમો ભાવને ઊંચા રાખી શકે છે.
શું ક્રૂડ ઓઇલ સસ્તું થવાથી ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઘટશે?
આ સૌથી મહત્ત્વનો પ્રશ્ન છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઘટે તો ભારત જેવા તેલ આયાત કરતા દેશોને લાંબા ગાળે રાહત મળી શકે છે. જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં એક દિવસનો ઘટાડો થતાં જ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં તાત્કાલિક ઘટાડો થાય એવું જરૂરી નથી.
ભારતમાં ઇંધણના છૂટક ભાવ પર અનેક પરિબળોની અસર પડે છે. તેમાં રૂપિયાની સામે ડોલરનો વિનિમય દર, રિફાઇનિંગ અને પરિવહન ખર્ચ, કરવેરા તથા તેલ કંપનીઓની ભાવ નીતિનો સમાવેશ થાય છે.
એટલે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો ભારતીય ગ્રાહકો માટે સકારાત્મક સંકેત છે, પરંતુ તેનો લાભ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં ક્યારે અને કેટલો મળશે તે અંગે નિશ્ચિત આગાહી કરી શકાય નહીં.
હવે આગળ શું થઈ શકે?
આગામી દિવસોમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાતચીત, હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં જહાજોની અવરજવર, નવા પ્રતિબંધો અને વૈશ્વિક પુરવઠાની સ્થિતિની અસર જોવા મળી શકે છે.
જો બંને દેશો વચ્ચે તણાવ ઘટે અને તેલનો પુરવઠો સામાન્ય રહે, તો ભાવ પર ઘટાડાનું દબાણ રહી શકે છે. પરંતુ જો ફરી સૈન્ય કાર્યવાહી થાય અથવા દરિયાઈ માર્ગો પર અવરોધ વધે, તો તેલના ભાવમાં ફરી ઉછાળો આવવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં.
