સરકારની સહાય, સોલાર પ્લાન્ટ અને મહેનતથી ઊભું થયું આધુનિક બાગાયત મોડેલ
ધોલપુર જિલ્લાના બારી સબડિવિઝનના ડાંગ વિસ્તારના નયાપુરા ગામમાં રહેતા ખેડૂત રામ લખન ગુર્જરે પોતાની અડગ મહેનત અને મજબૂત નિશ્ચયથી ઉજ્જડ જમીનને ફરી જીવંત બનાવી. વર્ષો સુધી કોઈ ઉપજ ન આપતી સાડા 18 વિઘા જમીનને તેમણે પ્રથમ સમતળ કરી અને ત્યારબાદ બાગાયત વિભાગનો સંપર્ક સાધ્યો. સરકારી યોજનાઓ વિશે માહિતી મેળવી, સમયસર અરજી કરી અને મળેલી સહાયથી તેમણે પોતાની જમીનને નવી ઓળખ આપી.
સોલાર પ્લાન્ટ, ખેત તળાવ અને આધુનિક સુવિધાઓનો ઉપયોગ
બાગાયત વિભાગના નાયબ નિયામક ડૉ. તનોજ ચૌધરીની માર્ગદર્શનથી રામ લખને 10 HP સોલાર પ્લાન્ટ, ખેત તળાવ અને વેન્ટુરી સિસ્ટમ લગાવી. સતત મળે એવી વીજળીથી તેમને સિંચાઈની મુશ્કેલી દૂર થઈ અને બોરવેલથી પૂરતું પાણી ઉપલબ્ધ થયું. વિભાગની સહાયથી તેમને ટપક સિસ્ટમ પણ મળી, જેના કારણે જમીનમાં ભેજ નિયંત્રિત રહી અને પાકને યોગ્ય પ્રમાણમાં પાણી મળતું રહ્યું.
લીંબુ અને મોસમીના બગીચાથી સ્થિર આવક
ત્રણ વિઘામાં લીંબુ અને એક વિઘામાં મોસમીનું વાવેતર કરતા આ છોડ ધીમે ધીમે ફળ આપવા લાગ્યા. આખા વર્ષ ચાલતા લીંબુના ઉત્પાદનને તેઓ દિલ્હી, આગ્રા અને ધોલપુરમાં મોકલે છે. નરમ છાલ અને વધારે રસવાળા લીંબુની માંગ સારી હોવાથી તેમને વાર્ષિક લગભગ રૂ. 2.5 લાખ મળે છે. મોસમી પાકથી રૂ. 1.5 લાખનો વધારાનો લાભ મળી રહ્યો છે, જે તેમનાં બાગાયત મોડલને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
પાકની વિવિધતા અને વધતી ખેતી ક્ષમતા
સૌર ઉર્જાથી દૂર થયેલી વીજળીની સમસ્યા અને પૂરતા પાણીના સ્ત્રોતને કારણે રામ લખને અન્ય પાકોમાં પણ સફળતા મેળવી. બે અને અઢી વિઘામાં તેમણે કપૂરના છોડ વાવ્યા છે, જે હાલમાં સારી વૃદ્ધિ દર્શાવી રહ્યા છે. ઉપરાંત સાડા ત્રણ વિઘામાં સરસવ, સાડા સાત વિઘામાં ઘઉં અને બે વિઘામાં ચારા ઉત્પાદનથી તેમની જમીનનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
ટપક પદ્ધતિથી પાણી અને ખાતરની અસરકારક વ્યવસ્થા
વેન્ટુરી ખાતર ઇન્જેક્ટર દ્વારા ખાતર સીધું પાણી સાથે છોડ સુધી પહોંચે છે, જેના કારણે ઉત્પાદનક્ષમતા વધી છે. પાઇપલાઇનના નેટવર્કમાં નાના છિદ્રો મારફતે પાણી ટીપાં ટીપાં છોડના મૂળ સુધી પહોંચે છે, જે જમીન ભેજદાર રાખવામાં મદદ કરે છે. રામ લખન વર્મીકમ્પોસ્ટનો પણ ઉપયોગ કરે છે, જે માટીની ગુણવત્તા સુધારે છે અને બગીચાને વધુ તંદુરસ્ત બનાવે છે.
તાલીમ, પ્રોત્સાહન અને વધેલો આત્મવિશ્વાસ
બાગાયત વિભાગ સમયાંતરે તાલીમ આપી તેમને નવી પદ્ધતિઓ શીખવાડે છે. નાયબ નિયામક તનોજ ચૌધરી અને તેમની ટીમ ખેતરની મુલાકાત લઈને માર્ગદર્શન આપે છે. રાજ્ય સ્તરે કલેક્ટર દ્વારા મળેલા પ્રોત્સાહને રામ લખનનો આત્મવિશ્વાસ વધાર્યો છે, અને પુસામાં તેમની કામગરીનું પ્રમોશન પણ થયું છે. બાગાયતથી થયેલા નફાથી તેમણે એક ઢાબો પણ શરૂ કર્યો છે, જે વધારાની આવકનું સશક્ત સાધન બની રહ્યું છે.
સરકારની યોજનાઓનો લાભ લેવાની અગત્યની અપીલ
બાગાયત વિભાગ અનુસાર 10 HP સોલાર પ્લાન્ટની કિંમત રૂ. 5.5 લાખ છે, જેમાંથી રૂ. 2.38 લાખ સબસિડી આપવામાં આવી છે. રામ લખન બાગાયતથી હવે ત્રણથી ચાર ગણો નફો મેળવી રહ્યા છે. તેઓ જિલ્લાના અન્ય ખેડૂતોને પણ અપીલ કરે છે કે પરંપરાગત ખેતીની સાથે બાગાયત અપનાવીને આવકમાં વધારો કરી શકાય છે અને જમીનને નવી ઉત્પાદન ક્ષમતા આપી શકાય છે.
