સ્વાદના ચક્કરમાં ક્યાંક તમે પણ વધુ પડતું મીઠું તો નથી ખાઈ રહ્યા?

પેકેજ્ડ ફૂડ અને ફાસ્ટ ફૂડમાં છુપાયેલો છે સોડિયમનો મોટો ખતરોઃ અજાણતાં જ હૃદય અને કિડનીને થઈ રહ્યું છે નુકસાન

સ્વાદનો રાજા ગણાતું મીઠું (નમક) જો મર્યાદામાં હોય તો અમૃત, પણ જો તેનું પ્રમાણ વધી જાય તો તે આધુનિક જીવનશૈલીની અનેક ગંભીર બીમારીઓનું મૂળ કારણ બની જાય છે. આજકાલ લોકો અજાણતાં જ પ્રોસેસ્ડ અને પેકેજ્ડ ફૂડ દ્વારા શરીરની જરૂરિયાત કરતાં ઘણું વધારે સોડિયમ ડમ્પ કરી રહ્યા છે.

આધુનિક યુગમાં બદલાતી ખાનપાનની આદતો વચ્ચે મીઠું આપણા રોજિંદા આહારનો એક અવિભાજ્ય અને આવશ્યક ભાગ બની ગયું છે. મીઠા વિના ગમે તેટલી સારી વાનગી બનાવી હોય તો પણ તેનો સ્વાદ અધૂરો અને ફિક્કો લાગે છે. પરંતુ, આજના સમયમાં સ્વાદના શોખીન લોકો અજાણતાં જ જરૂરિયાત કરતાં વધુ માત્રામાં મીઠું આરોગી રહ્યા છે. બજારમાં મળતા ચિપ્સ, વેફર્સ, ચટાકેદાર નાસ્તા, અથાણાં, ફરસાણ અને ફાસ્ટ ફૂડમાં પ્રિઝર્વેટિવ તરીકે અને સ્વાદ વધારવા માટે જંગી માત્રામાં મીઠું ઉમેરવામાં આવે છે. આ જ કારણે લોકોને ખ્યાલ પણ નથી રહેતો કે તેઓ દિવસભર પોતાના શરીરમાં કેટલું ઝેર રેડી રહ્યા છે. લાંબા ગાળે આ આદત શરીરના મહત્વપૂર્ણ અંગો પર અત્યંત ઘાતક અને પ્રતિકૂળ અસરો પેદા કરે છે.

દરરોજ કેટલું મીઠું ખાવું યોગ્ય છે? તબીબી સંસ્થાઓનું ગણિત

વિશ્વસનીય આંતરરાષ્ટ્રીય તબીબી પોર્ટલ ‘મેડલાઇનપ્લસ’ ના અધિકૃત અહેવાલો અનુસાર, માનવ શરીરના સંચાલન માટે સોડિયમ એક જરૂરી તત્વ છે, પરંતુ તેની માત્રા ખૂબ જ સીમિત હોવી જોઈએ. તબીબી નિષ્ણાતો સામાન્ય પુખ્ત વયની વ્યક્તિને દિવસભરમાં મહત્તમ ૨,૩૦૦ મિલિગ્રામ સોડિયમ એટલે કે માત્ર એક નાની ચમચી મીઠું જ વાપરવાની સલાહ આપે છે.

જો કે, જે લોકોને પહેલાંથી જ હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન), કિડની સંબંધિત ગંભીર બીમારીઓ, હૃદય રોગ અથવા હાર્ટ ફેલિયર જેવી તબીબી સમસ્યાઓ હોય, તેમણે પોતાના ડૉક્ટરની કડક સૂચના અને આહાર નિષ્ણાત (ડાયેટિશિયન) ના ગાઈડન્સના આધારે આ માત્રાથી પણ ઘણું ઓછું સોડિયમ લેવું જોઈએ. અહીં એ સમજવું પણ ખૂબ જ જરૂરી છે કે આપણે માત્ર શાક કે દાળમાં ઉપરથી જે મીઠું નાખીએ છીએ, તેટલું જ સોડિયમ શરીરમાં નથી જતું; પ્રોસેસ્ડ ખોરાકમાં છુપાયેલું અદ્રશ્ય સોડિયમ પણ આપણી દૈનિક લિમિટને ક્રોસ કરાવી દે છે.

વધુ પડતા મીઠાથી શરીર પર થતી ઘાતક અસરો

મીઠામાં રહેલું સોડિયમ જ્યારે લોહીમાં નિયત માત્રા કરતાં વધી જાય છે, ત્યારે તે શરીરમાં પાણીને પકડી રાખે છે (વોટર રિટેન્શન). આના કારણે લોહીનું દબાણ અચાનક વધી જાય છે, જેને આપણે હાઈ બ્લડ પ્રેશર કહીએ છીએ. સતત હાઈ બ્લડ પ્રેશર રહેવાને કારણે હૃદયની ધમનીઓ પર દબાણ આવે છે, જે આગળ જતાં હાર્ટ એટેક અને બ્રેઈન સ્ટ્રોક જેવી જીવલેણ સ્થિતિમાં પરિણમે છે. આ ઉપરાંત, લોહીને ફિલ્ટર કરવાનું મુખ્ય કામ કરતી આપણી કિડની (મૂત્રપિંડ) પર પણ સોડિયમના કારણે વધારાનો વર્કલોડ આવે છે, જેનાથી કિડની ફેલિયર થવાનું જોખમ અનેક ગણું વધી જાય છે. તેથી સ્વાદના ભોગે સ્વાસ્થ્યનું બલિદાન આપવું બિલકુલ ડહાપણભર્યું નથી.

સોડિયમનું સેવન ઘટાડવા માટેના સરળ અને વ્યવહારુ ઉપાયો

તમારા રોજિંદા આહારમાંથી મીઠાની અતિશય માત્રાને દૂર કરવા માટે જીવનશૈલીમાં કેટલાક નાના પરંતુ ક્રાંતિકારી ફેરફારો કરવા જરૂરી છે:

સૌથી પહેલાં બજારમાંથી પેકેજ્ડ, ટીન-પેક કે પ્રોસેસ્ડ ફૂડ લાવવાનું નહિવત કરી દો. જ્યારે પણ તમે સુપરમાર્કેટમાંથી કોઈ ખાદ્ય પદાર્થ ખરીદો, ત્યારે તેના પેકેટની પાછળ આપેલું ‘ન્યુટ્રિશન લેબલ’ ખાસ વાંચો અને જેમાં સોડિયમનું પ્રમાણ ઓછું (લો-સોડિયમ) હોય તેવા જ વિકલ્પોની પસંદગી કરો.

હંમેશા ઘરે બનાવેલો તાજો અને ગરમાગરમ ખોરાક ખાવાનો આગ્રહ રાખો. જો તમને એવું લાગતું હોય કે મીઠું ઓછું કરવાથી રસોઈ બેસ્વાદ થઈ જશે, તો ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. ખોરાકનો કુદરતી સ્વાદ અને ચટાકો વધારવા માટે તમે મીઠાના વિકલ્પ તરીકે લીંબુનો રસ, તાજી કોથમીર, આદુ, લસણની પેસ્ટ, ફુદીનો, મરી પાવડર અથવા અન્ય સુગંધિત ભારતીય મસાલાઓનો સ્માર્ટ ઉપયોગ કરી શકો છો. આ ઉપરાંત, જમતી વખતે ડાઇનિંગ ટેબલ પર ક્યારેય સોલ્ટ શેકર (મીઠાની ડબ્બી) ન રાખો, જેથી ઉપરથી મીઠું નાખવાની કુટેવ છૂટી જાય. શરૂઆતમાં જો મીઠું ઓછું ભાવે, તો ધીમે-ધીમે તેની માત્રા ઘટાડતા રહો. સમય જતાં તમારી જીભને ઓછા મીઠા વાળા હેલ્ધી ખોરાકની આદત પડી જશે અને તમારો પરિવાર અનેક ગંભીર બીમારીઓથી સુરક્ષિત રહેશે.