પશ્ચિમ બંગાળમાં SIR પર સંગ્રામ: ચૂંટણી પંચે સુપ્રીમ કોર્ટમાં મમતા બેનર્જી પર ગંભીર આરોપો લગાવ્યા, CMએ પ્રક્રિયાને ગણાવી ‘અમાનવીય’
પશ્ચિમ બંગાળમાં મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન સુધારણા (Special Intensive Revision – SIR) ને લઈને બંધારણીય અને રાજકીય લડાઈ તેની ચરમસીમા પર પહોંચી ગઈ છે. બુધવાર, 21 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ ચૂંટણી પંચ (ECI) એ સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક કડક સોગંદનામું દાખલ કરીને મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીની આકરી ટીકા કરી છે અને તેમના પર ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં અવરોધ ઊભો કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે.
ચૂંટણી પંચના ગંભીર આરોપ: ‘અધિકારીઓને ધમકી આપવામાં આવી રહી છે’
ચૂંટણી પંચે પોતાના સોગંદનામામાં સીધી રીતે મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જી પર ભડકાઉ ભાષણ આપવા અને ભ્રામક માહિતી ફેલાવવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. પંચનું કહેવું છે કે મુખ્યમંત્રીએ પ્રેસ કોન્ફરન્સ દ્વારા જનતામાં ડરનું વાતાવરણ ઊભું કર્યું છે, જેના કારણે ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર કામ કરતા ચૂંટણી કર્મચારીઓ, ખાસ કરીને બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLO), વિરુદ્ધ હિંસા અને ધમકીઓનું વાતાવરણ સર્જાયું છે.
સોગંદનામામાં એમ પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે:
- સુરક્ષાની ચિંતાઓને કારણે ઘણા BLOએ સામૂહિક રીતે રાજીનામું આપી દીધું છે.
- સ્થાનિક પોલીસ અધિકારીઓની ફરિયાદો પર FIR નોંધવામાં આનાકાની કરી રહી છે.
- પશ્ચિમ બંગાળની સ્થિતિ અન્ય રાજ્યો કરતા વધુ પડકારજનક છે કારણ કે અહીં ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓને નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.
મમતા બેનર્જીનો પલટવાર: ‘વોટની ચોરી અને ઉત્પીડનનો પ્રયાસ’
બીજી તરફ, મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જી અને સત્તાધારી તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) એ આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને ‘અમાનવીય’ અને ‘મનસ્વી’ ગણાવી છે. મમતા બેનર્જીએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને લખેલા પત્રોમાં આરોપ લગાવ્યો કે SIR પ્રક્રિયા મતદાર યાદી સુધારવાને બદલે યોગ્ય મતદારોના નામ કાઢી નાખવાનું કાવતરું બની ગઈ છે.
મમતા બેનર્જીના મુખ્ય મુદ્દાઓ આ પ્રમાણે છે:
- સામાન્ય સ્પેલિંગ કે ઉંમરની ભૂલો માટે નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા અમર્ત્ય સેન અને ક્રિકેટર મોહમ્મદ શમી જેવી હસ્તીઓને સમન્સ પાઠવવામાં આવી રહ્યા છે.
- ચૂંટણી પંચ વોટ્સએપ જેવા અનૌપચારિક માધ્યમો દ્વારા સૂચનાઓ જારી કરી રહ્યું છે, જે ગેરબંધારણીય છે.
- આ પ્રક્રિયાને કારણે સર્જાયેલા તણાવને લીધે રાજ્યમાં કેટલાક લોકોએ આત્મહત્યા જેવા પગલાં પણ ભર્યા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો હસ્તક્ષેપ અને નિર્દેશ
સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલાની ગંભીરતાને જોતા ચૂંટણી પંચને પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. ચીફ જસ્ટિસની અધ્યક્ષતાવાળી બેંચે નિર્દેશ આપ્યો છે કે:
- ‘લોજિકલ ડિસ્ક્રિપન્સી’ (Logical Discrepancies) યાદીમાં સામેલ 1.25 કરોડ મતદારોના નામ ગ્રામ પંચાયત ભવનો અને બ્લોક ઓફિસમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવે.
- અસરગ્રસ્ત લોકોને તેમના દસ્તાવેજો અને વાંધા સબમિટ કરવાની પૂરેપૂરી તક આપવામાં આવે.
- પશ્ચિમ બંગાળના DGP એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન કાયદો અને વ્યવસ્થા જળવાઈ રહે.
શું છે SIR અને કેમ મચ્યો છે હોબાળો?
વિશેષ સઘન સુધારણા (SIR) એ ચૂંટણી પંચ દ્વારા મતદાર યાદીને શુદ્ધ અને અપડેટ કરવાની પ્રક્રિયા છે, જે 2025-26 ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા અનેક રાજ્યોમાં લાગુ કરવામાં આવી છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં આ વિવાદ વધુ ઘેરો બન્યો છે કારણ કે તેને નેશનલ રજિસ્ટર ઓફ સિટિઝન્સ (NRC) સાથે જોડીને જોવામાં આવી રહ્યો છે. સરહદી વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો, ખાસ કરીને મતુઆ સમુદાય અને શરણાર્થીઓમાં પોતાની નાગરિકતા ગુમાવવાનો ભારે ડર જોવા મળી રહ્યો છે, જેના કારણે ઘણા લોકો સ્થળાંતર પણ કરી રહ્યા છે.
હાલમાં આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં છે અને રાજ્યમાં રાજકીય ગરમાવો તેજ છે.
