નેપાળમાં જેન ઝી વિદ્રોહ બાદ 5 માર્ચના રોજ યોજાશે ચૂંટણી: 4 પૂર્વ વડાપ્રધાન સહિત 3,484 ઉમેદવારો મેદાનમાં
નેપાળ ગયા વર્ષના હિંસક “જેન ઝી” (Gen Z) વિરોધ પ્રદર્શનો પછી હવે એક નિર્ણાયક રાજકીય વળાંક પર ઊભું છે. સપ્ટેમ્બર 2025 માં ભ્રષ્ટાચાર, ભાઈ-ભત્રીજાવાદ અને સોશિયલ મીડિયા પરના પ્રતિબંધો વિરુદ્ધ વિદ્યાર્થીઓના નેતૃત્વમાં થયેલા વિદ્રોહે તત્કાલીન સરકારને ઉખેડી ફેંકી હતી. હવે દેશ 5 માર્ચ, 2026 ના રોજ યોજાનારી પ્રતિનિધિ સભાની મધ્યવર્તી ચૂંટણી (Snap Elections) માટેની તૈયારી કરી રહ્યો છે.
ઐતિહાસિક વિદ્રોહ અને સત્તા પરિવર્તન
સપ્ટેમ્બર 2025 માં નેપાળના યુવાનોએ “નેપો કિડ્સ” (Nepo Kids) સંસ્કૃતિ અને સરકારી ગેરવહીવટ સામે મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શનો કર્યા હતા. આ આંદોલન દરમિયાન પ્રદર્શનકારીઓએ સંસદ ભવન, રાષ્ટ્રપતિ નિવાસ અને વડાપ્રધાનના નિવાસસ્થાને આગ ચાંપી દીધી હતી. સુરક્ષા દળોની કાર્યવાહી અને હિંસામાં ઓછામાં ઓછા 76 લોકોના મોત થયા હતા અને 2,000 થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા.
જન આક્રોશના દબાણમાં 9 સપ્ટેમ્બર 2025 ના રોજ વડાપ્રધાન કે.પી. શર્મા ઓલીએ રાજીનામું આપ્યું હતું. ત્યારબાદ, સુશીલા કાર્કી ને નેપાળના પ્રથમ મહિલા વચગાળાના વડાપ્રધાન તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, જેમને ચૂંટણી કરાવવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.
ચૂંટણી 2026: દિગ્ગજો વચ્ચે મુકાબલો
ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, 165 બેઠકો માટે કુલ 3,484 ઉમેદવારોએ નામાંકન પત્ર ભર્યા છે. આ ચૂંટણી જંગમાં નેપાળના ચાર પૂર્વ વડાપ્રધાન પોતાનું નસીબ અજમાવી રહ્યા છે:
- કે.પી. શર્મા ઓલી (CPN-UML) – ઝાપા-5 થી
- પુષ્પકમલ દાહલ ‘પ્રચંડ’ (NCP) – રુકુમ પૂર્વથી
- માધવ કુમાર નેપાળ (NCP) – રૌતહટ-1 થી
- બાબુરામ ભટ્ટરાઈ (પ્રગતિશીલ લોકતાંત્રિક પાર્ટી) – ગોરખા-2 થી
નોંધનીય છે કે પૂર્વ વડાપ્રધાન શેર બહાદુર દેઉબાએ આ વખતે ચૂંટણી ન લડવાનો નિર્ણય લીધો છે.
યુવા શક્તિ અને બાલેન શાહનો ઉદય
આ ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ ચર્ચિત મુકાબલો ઝાપા-5 માં થવાની અપેક્ષા છે, જ્યાં કે.પી. શર્મા ઓલીનો સામનો કાઠમંડુના પૂર્વ મેયર અને યુવાનોમાં લોકપ્રિય નેતા બાલેન્દ્ર શાહ (બાલેન) સાથે થશે. બાલેન શાહ, જેઓ રાષ્ટ્રીય સ્વતંત્ર પાર્ટી (RSP) સાથે ગઠબંધનમાં છે, તેમને જેન ઝી આંદોલનનો એક મુખ્ય ચહેરો માનવામાં આવે છે.
ચૂંટણી સાથે જોડાયેલી મુખ્ય બાબતો:
- નોંધાયેલા મતદારો: લગભગ 1.89 કરોડ નાગરિકો આ ચૂંટણીમાં મતાધિકારનો ઉપયોગ કરશે.
- યુવા ભાગીદારી: ભલે આ ચૂંટણી યુવા વિદ્રોહનું પરિણામ છે, પરંતુ ઉમેદવારોમાં 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના માત્ર 15 ટકા યુવાનો છે.
- મહિલા ઉમેદવારો: કુલ નામાંકનમાં મહિલાઓનો હિસ્સો માત્ર 11 ટકા છે.
- પ્રવાસી મતદાન: વિદેશમાં વસતા નેપાળી નાગરિકો (Diaspora) ને મતદાનનો અધિકાર આપવાની માંગ પણ તેજ થઈ છે, જેમાં ઇન્ટરનેટ વોટિંગ (i-Voting) ને એક સંભવિત વિકલ્પ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે 16 ફેબ્રુઆરીથી 3 માર્ચ વચ્ચે ચૂંટણી પ્રચારની મંજૂરી આપવામાં આવશે. આ ચૂંટણી નક્કી કરશે કે નેપાળનું જૂનું નેતૃત્વ પોતાની પકડ જાળવી રાખે છે કે પછી ‘જેન ઝી’ ની લહેર નવી રાજકીય તાકાતોને સત્તા સુધી પહોંચાડે છે.
