બાળકોની આ 5 ભૂલોને ‘નાદાની’ ગણીને છોડશો તો પાછળથી પછતાવશો!
બાળકોનો ઉછેર કરવો એ દુનિયાના સૌથી સુંદર અને જવાબદારીભર્યા કામોમાંથી એક છે. દરેક માતા-પિતા ઈચ્છે છે કે તેમનું બાળક મોટું થઈને એક સફળ, સંસ્કારી અને આદરણીય વ્યક્તિ બને. પરંતુ ઘણીવાર અજાણતા આપણે તેમની નાની-નાની ભૂલોને ‘બાળપણ’ કે ‘અજ્ઞાનતા’ સમજીને નજરઅંદાજ કરી દઈએ છીએ. આ જ નાની-નાની અણદેખી ટેવો આગળ જતાં બાળકના ચારિત્ર્યનો ભાગ બની જાય છે અને તેમના ભવિષ્યને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
મહાન કૂટનીતિજ્ઞ અને જીવન-દર્શનશાસ્ત્રના જ્ઞાતા આચાર્ય ચાણક્યએ પોતાની ‘ચાણક્ય નીતિ’માં બાળકોના ઉછેરને લઈને ખૂબ જ સચોટ વાતો જણાવી છે. તેમનું માનવું હતું કે કોઈ પણ પરિવાર અને સમાજનું ભવિષ્ય બાળકોના પાયા પર ટકેલું હોય છે. જો કોઈ મકાનનો પાયો નબળો હોય, તો તે ઈમારત ક્યારેય ટકી શકતી નથી; બરાબર તેવી જ રીતે, જો બાળપણમાં સાચા સંસ્કાર ન મળે, તો બાળક જીવનમાં ક્યારેય સાચી દિશામાં આગળ વધી શકતું નથી. ચાલો જાણીએ બાળકોની એ 5 ભૂલો વિશે, જેને સમયસર સુધારવી દરેક માતા-પિતા માટે અત્યંત જરૂરી છે.
1. વાત-વાતમાં જૂઠ્ઠું બોલવાની ટેવ
બાળપણમાં જ્યારે બાળક કોઈ ધમકી કે સજાના ડરથી પહેલીવાર જૂઠ્ઠું બોલે છે, ત્યારે અવારનવાર માતા-પિતા હસીને કે બાળક હજુ નાનું છે તેમ વિચારીને વાત ટાળી દે છે. પરંતુ ચાણક્ય નીતિ અનુસાર, આ ભૂલ બાળકના સમગ્ર વ્યક્તિત્વને બગાડી શકે છે. જ્યારે બાળકને લાગે છે કે જૂઠ્ઠું બોલીને તે કોઈ પણ મુશ્કેલીમાંથી સરળતાથી બચી શકે છે, ત્યારે તે તેની કાયમી ટેવ બની જાય છે. મોટો થયા પછી આવી વ્યક્તિ અન્ય લોકોનો વિશ્વાસ ગુમાવી દે છે અને સમાજમાં કોઈ પણ તેની વાતોને ગંભીરતાથી લેતું નથી. તેથી જ્યારે પણ બાળક જૂઠ્ઠું બોલે, ત્યારે તેને વઢવાને બદલે પ્રેમથી પાસે બેસાડીને સમજાવો કે સત્ય બોલવામાં ભલે થોડીવાર માટે ડર લાગે, પણ અંતે જીત હંમેશા સત્યની જ થાય છે.
2. અતિશય હઠ અને બેકાબૂ ગુસ્સો
બાળકોમાં થોડી હઠ કે બાળપણ હોવું સ્વાભાવિક છે, પરંતુ જ્યારે આ જીદ સીમા વટાવી દે, ત્યારે તે એક ગંભીર ચેતવણી છે. જો તમારું બાળક પોતાની માંગણીઓ મનાવવા માટે બૂમો પાડે છે, વસ્તુઓ ફેંકે છે કે વડીલો સાથે દલીલો કરે છે, તો તરત જ સંભાળી લેવાની જરૂર છે. ઘણીવાર માતા-પિતા કંટાળીને કે બાળકને શાંત પાડવા માટે તેની જીદ્દી માંગણીઓ પૂરી કરી દે છે. આનાથી બાળકના મગજમાં એ વાત બેસી જાય છે કે ગુસ્સો અને હઠ જ પોતાની વાત મનાવવાનો સૌથી સહેલો રસ્તો છે. આગળ જતાં આવા બાળકોનો પોતાના ગુસ્સા પર કોઈ કાબૂ રહેતો નથી અને તેઓ મોટા થઈને નાના-નાના તણાવને પણ સંભાળી શકતા નથી.
3. વડીલો અને અન્ય લોકોનું અનાદર કરવું
3. વડીલો અને અન્ય લોકોનું અનાદર કરવુંઆચાર્ય ચાણક્યનું સ્પષ્ટ માનવું હતું કે ભલે કોઈ ગમે તેટલું ભણેલું-ગણેલું કેમ ન હોય, જો તેનામાં વડીલો પ્રત્યે આદર અને નમ્રતાની ભાવના ન હોય, તો તેનું તમામ શિક્ષણ નકામું છે. જો તમારું બાળક વડીલોની વાતો કાપે છે, તેમનું કહ્યું માનતું નથી, અથવા ઘરમાં કામ કરતા લોકો અને નાના બાળકો સાથે અસભ્યતાથી વાત કરે છે, તો તેને બિલકુલ સહન ન કરો. જો તમે તેની આ હરકત પર ચૂપ રહેશો, તો તે તેને સાચું માની બેસશે. બાળકોને બાળપણથી જ એ શીખવવું ખૂબ જ જરૂરી છે કે જ્ઞાન અને ધન કરતાં પણ મોટો આદર અને શિષ્ટાચાર છે.
4. પરવાનગી વગર બીજાની વસ્તુઓ લેવી
ઘણીવાર બાળકો શાળામાંથી કે કોઈ મિત્રના ઘરેથી પૂછ્યા વગર રમકડાં, પેન્સિલ કે કોઈ નાની-મોટી વસ્તુ પોતાની સાથે લઈ આવે છે. કેટલાક માતા-પિતા આને બાળકની ભોળપણ સમજીને નજરઅંદાજ કરી દે છે. ચાણક્ય નીતિ અનુસાર આ ટેવ ખૂબ જ ખતરનાક છે. પૂછ્યા વગર કોઈની વસ્તુ લેવી એ એક પ્રકારની ચોરી જ ગણાય છે. જો બાળપણમાં જ આ ખરાબ ટેવને રોકવામાં ન આવે, તો તે મોટા થતાં કોઈ ગંભીર ભૂલનું રૂપ લઈ શકે છે. બાળકને હંમેશા સ્પષ્ટપણે શીખવો કે બીજા કોઈ પણ વ્યક્તિની વસ્તુ તેની પરવાનગી વગર અડવી પણ ખોટી બાબત છે.
5. કામમાં આળસ અને સમયનો બગાડ
સમયની કિંમત ન સમજવી એ જીવનની સૌથી મોટી ભૂલ માનવામાં આવે છે. જે વ્યક્તિ બાળપણમાં સમયની કદર નથી કરતી, મોટી થઈને સમય પણ તેની કદર કરતો નથી. જો તમારું બાળક પોતાના રોજીંદા કામ જેવા કે—અભ્યાસ કરવો, સમયસર ઊંઘવું, રમવું કે પોતાની વસ્તુઓ યોગ્ય જગ્યાએ રાખવી વગેરે ટાળ્યા કરે છે, તો તે આળસુ બની રહ્યું છે. આજનું કામ કાલ પર છોડવાની ટેવ બાળકના ઉજ્જવળ ભવિષ્યને સંપૂર્ણપણે પ્રભાવિત કરી શકે છે. માતા-પિતાએ બાળકના દિનચર્યા (ટાઇમટેબલ) નક્કી કરવું જોઈએ અને તેને શિસ્તબદ્ધ રીતે સમયનો સાચો ઉપયોગ કરતા શીખવવું જોઈએ.
માતા-પિતાની ફરજ માત્ર બાળકોને સારું ખાવાનું, કપડાં કે મોંઘું શિક્ષણ આપવું જ નથી, પરંતુ તેમને સાચા અને ખોટા વચ્ચેનો તફાવત સમજાવવો પણ છે. આચાર્ય ચાણક્યની આ વાતો આપણને શીખવે છે કે શિસ્ત અને પ્રેમનું યોગ્ય સંતુલન જ બાળકનો સર્વાંગી વિકાસ કરી શકે છે. બાળપણમાં વાવેલા સંસ્કાર જ મોટા થઈને ચારિત્ર્યનો મજબૂત વડવૃક્ષ બને છે. તેથી આજે જ તમારા બાળકની આ નાની-નાની ટેવો પર ધ્યાન આપવાનું શરૂ કરો, જેથી તેમનું આવનારું કાલ સુરક્ષિત અને સફળ બની શકે.
