ઓનલાઈન ઓર્ડર કરતા પહેલા જ જોઈ શકાશે Expiry Date અને Batch Number, FSSAI નો નવો પ્લાન
આજના સમયમાં સ્માર્ટફોન પર એક ક્લિક કરતા જ મિનિટોમાં કરિયાણું અને ખાણીપીણીની ચીજો ઘરે પહોંચી જાય છે. પરંતુ આવનારા સમયમાં ઓનલાઈન ગ્રોસરી મંગાવનારા ગ્રાહકો માટે ખરીદીની આ પેટર્ન બદલાઈ શકે છે. ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણો પ્રાધિકરણ (FSSAI) ક્વિક કોમર્સ અને ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ માટે ખાદ્ય સુરક્ષાના નિયમોને વધુ સખત બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
આ નવા પગલાંના દાયરામાં બ્લિન્કિટ (Blinkit), સ્વિગી ઈન્સ્ટામાર્ટ (Swiggy Instamart), ઝેપ્ટો (Zepto), ફ્લિપકાર્ટ અને એમેઝોન (Amazon) જેવા લોકપ્રિય ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ્સ આવી શકે છે. ફૂડ રેગ્યુલેટર FSSAI નો મુખ્ય હેતુ ઓનલાઈન વેચાતા ખાદ્ય પદાર્થોની ગુણવત્તા અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે, જેથી ગ્રાહકોને સામાન ખરીદતા પહેલા જ તેના વિશેની તમામ જરૂરી અને સાચી માહિતી મળી રહે.
ઓનલાઈન પ્રોડક્ટ્સ પર દર્શાવવી પડશે સંપૂર્ણ માહિતી
FSSAI ની પ્રસ્તાવિત યોજના મુજબ, હવેથી ઓનલાઈન એપ્લિકેશન કે વેબસાઈટ પર જ્યારે પણ કોઈ ખાદ્ય પદાર્થ (Food Product) લિસ્ટ કરવામાં આવશે, ત્યારે તેની સાથે કેટલીક મહત્વપૂર્ણ વિગતો દર્શાવવી ફરજિયાત બનાવવામાં આવી શકે છે.
આ વિગતોમાં મુખ્યત્વે:
ઉત્પાદનની તારીખ (Manufacturing Date)
એક્સપાયરી ડેટ (Expiry Date / Best Before)
બેચ નંબર (Batch Number)
અત્યાર સુધી ઘણા કિસ્સાઓમાં ગ્રાહકો જ્યારે ઓનલાઈન સામાન ઓર્ડર કરે છે, ત્યારે તેમને તે પ્રોડક્ટની ‘શેલ્ફ લાઈફ’ (તે કેટલા દિવસ સુધી વાપરી શકાશે) તેની ચોક્કસ માહિતી અગાઉથી મળતી નહોતી. ઘણીવાર ડિલિવરી મળ્યા પછી જ ખબર પડતી હતી કે સામાન એક્સપાયરી ડેટની નજીક છે. પરંતુ આ નવા ફેરફારો લાગુ થયા પછી ખરીદીમાં પારદર્શકતા વધશે અને ગ્રાહકો ઓર્ડર આપતા પહેલા જ નક્કી કરી શકશે કે તેઓ જે સામાન ખરીદી રહ્યા છે તે વાપરવા માટે કેટલો યોગ્ય છે.
આ ઉપરાંત, રેગ્યુલેટર એવું પણ ઈચ્છે છે કે ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ્સ પર પ્રોડક્ટ્સ અંગે કરવામાં આવતા ભ્રામક કે ખોટા દાવાઓ (Misleading Claims) માટે પણ કંપનીઓને જવાબદાર ઠેરવવામાં આવે.
ડાર્ક સ્ટોર અને ક્લાઉડ કિચનની પણ થશે સરપ્રાઈઝ તપાસ
ખાદ્ય સુરક્ષા એજન્સીની નજર માત્ર મોબાઈલ એપ પર દેખાતી માહિતી કે વિગતો સુધી સીમિત નહીં રહે. ક્વિક કોમર્સ કંપનીઓના ‘ડાર્ક સ્ટોર્સ’ (Dark Stores) અને ‘ક્લાઉડ કિચન્સ’ (Cloud Kitchens) પણ હવે તપાસના દાયરામાં આવી ગયા છે.
ડાર્ક સ્ટોર્સ શું છે?: ડાર્ક સ્ટોર એ એવા નાના વેરહાઉસ કે વિતરણ કેન્દ્રો હોય છે, જ્યાંથી ઓનલાઈન ઓર્ડર મુજબ સામાન પેક કરીને ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
તાપમાન અને સ્ટોરેજ નિયમો: પ્રસ્તાવિત નવી વ્યવસ્થામાં ક્લાઉડ કિચનના સરનામા અને તેની તસવીરો એપ પર ઉપલબ્ધ કરાવવા જેવા જોગવાઈઓ પર વિચારણા ચાલી રહી છે. આ સિવાય, ખાદ્ય સામગ્રીને યોગ્ય તાપમાને રાખવામાં આવે છે કે નહીં, ખાસ કરીને ફ્રોઝન પ્રોડક્ટ્સ (Frozen Foods) નો યોગ્ય સંગ્રહ થાય છે કે નહીં તેની કડક તપાસ કરવામાં આવશે. આનાથી એ સુનિશ્ચિત કરી શકાશે કે ગ્રાહક સુધી પહોંચતી વસ્તુ સુરક્ષિત અને સ્વચ્છ પરિસ્થિતિમાં રાખવામાં આવી હતી.
નિયમોના ઉલ્લંઘન બદલ કંપનીઓ સામે થશે કાર્યવાહી
FSSAI એ છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી ઈ-કોમર્સ અને ક્વિક કોમર્સ ક્ષેત્ર પર પોતાની દેખરેખ વધારી દીધી છે. એજન્સી દ્વારા કરવામાં આવેલી પ્રાથમિક તપાસમાં ગેરમાર્ગે દોરતી બ્રાન્ડિંગ, પ્રતિબંધિત પ્રોડક્ટ્સનું વેચાણ અને માન્ય લાયસન્સ વગર વેચાણ કરવા જેવી ગંભીર ગડબડો સામે આવી છે. બ્લિન્કિટ, સ્વિગી, ફ્લિપકાર્ટ અને એમેઝોનની ભારતીય શાખાઓને પણ અગાઉ આવી નિયમનકારી તપાસ અને નોટિસોનો સામનો કરવો પડ્યો છે.
FSSAI ના મુખ્ય કારોબારી અધિકારી (CEO) રાજીત પુનહાનીના જણાવ્યા મુજબ, ઓનલાઈન ફૂડ બિઝનેસ સાથે જોડાયેલા નિયમોને વધુ અસરકારક બનાવવા અને કંપનીઓની જવાબદેહી નક્કી કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. તેમના મતે, ઝડપથી વધી રહેલું ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્ર હવે ખાદ્ય સુરક્ષા એજન્સીની મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓમાં સામેલ છે.
સામાન્ય ગ્રાહકોને આ નિયમોથી શું ફાયદો થશે?
આ નવા નિયમો પૂર્ણપણે અમલી બન્યા પછી સામાન્ય ગ્રાહકોને અનેક પ્રત્યક્ષ ફાયદાઓ થશે:
૧. સાચી જાણકારી: પ્રોડક્ટની ગુણવત્તા અને તેની માન્ય ઉપયોગ અવધિ (Expiry) વિશે ઓર્ડર કરતા પહેલા જ સંપૂર્ણ સ્પષ્ટતા મળશે.
૨. એક્સપાયર થયેલા સામાનથી મુક્તિ: વાસી કે એક્સપાયરી ડેટ નજીક હોય તેવી વસ્તુઓ ઓનલાઈન ધાબડી દેવાની સમસ્યામાં મોટો ઘટાડો થશે.
૩. સાચું વર્ણન: પ્રોડક્ટ્સ વિશે કરવામાં આવતા ખોટા દાવાઓથી ગ્રાહકો છેતરાતા બચશે.
૪. સુરક્ષિત ખોરાક: ડાર્ક સ્ટોર્સમાં યોગ્ય સ્ટોરેજ થવાથી ગ્રાહક સુધી તાજી અને સુરક્ષિત સામગ્રી પહોંચશે.
જોકે, હાલમાં આ તમામ નિયમો અંગે તૈયારીઓ અને વિવિધ હિતધારકો સાથે વિચાર-વિમર્શ ચાલી રહ્યો છે. આ અંતિમ નિયમો ક્યારથી અને કઈ ચોક્કસ તારીખથી લાગુ થશે તેની સત્તાવાર જાહેરાતની રાહ જોવામાં આવી રહી છે.
