“વીજળી પોતે આગળ નથી વધતી”: જાણો કેમ ગુજરાતની ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ માટે મજબૂત ગ્રીડ અનિવાર્ય છે.
ગુજરાતમાં વધતી વીજ માંગ ટ્રાન્સમિશનની જરૂરિયાતને આગળ લાવે છે, વિદ્વાનો કહે છે કે ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિ અને નવીનીકરણીય ઊર્જા પ્રોત્સાહન સાથે ગ્રીડ વિસ્તરણ પણ સમાન ગતિએ આગળ વધવું જોઈએ
આગામી દાયકામાં ગુજરાતમાં વીજળીની માંગમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાનો છે. જાહેર ચર્ચાઓમાં સામાન્ય રીતે નવા વીજ ઉત્પાદન પ્લાન્ટો અને નવીનીકરણીય ઊર્જા પાર્ક પર ભાર મૂકવામાં આવે છે, પરંતુ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે અસલી કસોટી ટ્રાન્સમિશન વ્યવસ્થાની રહેશે. સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA) દ્વારા ગુજરાત ઊર્જા વિકાસ નિગમ લિમિટેડ (GUVNL) માટે તૈયાર કરાયેલ સંસાધન પૂરતા આયોજન અનુસાર, રાજ્યની પીક વીજ માંગ 2023–24માં અંદાજે 20,964 મેગાવોટથી વધીને 2034–35 સુધીમાં 35,000 મેગાવોટથી વધુ થઈ શકે છે. આ જ સમયગાળામાં વાર્ષિક વીજ વપરાશ 240 બિલિયન યુનિટ (BU)ને વટાવી જશે, જે વર્તમાન સ્તરથી લગભગ બમણું છે.
આ વધારો ગુજરાતની ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિ, વિસ્તરતા બંદરો અને લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્ક, ઝડપી શહેરીકરણ અને દિવસ દરમિયાન વધતા વીજ વપરાશને કારણે થઈ રહ્યો છે. ઉદ્યોગો પહેલેથી જ રાજ્યના કુલ વીજ વપરાશનો લગભગ અડધો હિસ્સો ધરાવે છે અને ઉત્પાદન ક્લસ્ટર્સ, ડેટા સેન્ટરો તથા નિકાસ આધારિત ઉદ્યોગોના વિસ્તરણ સાથે આ હિસ્સો આગળ વધવાની શક્યતા છે.
વીજ ક્ષેત્રના આયોજનકારો કહે છે કે માત્ર ઉત્પાદન ક્ષમતાથી આવી વૃદ્ધિ ટકાવી શકાય તેવી નથી. ઊર્જા નિષ્ણાત સદ્દાફ આલમ કહે છે, “વીજળી પોતે જ આગળ નથી વધતી. મજબૂત ટ્રાન્સમિશન વિના વધારાની વીજળી પણ અટવાઈ જાય છે. ગુજરાત સોલાર અને પવન ઊર્જામાં મોટા પ્રમાણમાં વધારો કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે, પરંતુ જો પૂર્વ તૈયારી સાથે ઇવેક્યુએશન અને આંતરરાજ્ય ટ્રાન્સમિશન કોરિડોર મજબૂત નહીં બનાવાય તો રાજ્યને કટોકટી, ગ્રીડ ભીડ અને અનાવશ્યક વિક્ષેપનો સામનો કરવો પડી શકે.”
ગુજરાત હાલમાં તેની ઊર્જા મિશ્રણમાં ઝડપી ફેરફારના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. 2034–35 સુધીમાં સોલાર અને પવન ઊર્જા મળીને રાજ્યની કરારબદ્ધ ક્ષમતાના લગભગ બે તૃતિયાંશ હિસ્સો ધરાવશે, જ્યારે કોલસાનો હિસ્સો નોંધપાત્ર રીતે ઘટશે. આ નવીનીકરણીય ક્ષમતાનો મોટો ભાગ કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં કેન્દ્રિત છે, જે અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને મધ્ય તથા દક્ષિણ ગુજરાતના ઔદ્યોગિક પટ્ટા જેવા મુખ્ય લોડ સેન્ટરોથી દૂર આવેલ છે.
આ ભૌગોલિક અસંગતતા ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક પર ભારે દબાણ ઊભું કરે છે. એક અન્ય નિષ્ણાતે કહ્યું, “ટ્રાન્સમિશન વિના નવીનીકરણીય ઊર્જા એ હાઇવે વગરના એક્સપ્રેસ કારખાનાં જેવી છે. તમે સસ્તામાં વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકો, પરંતુ જરૂરિયાતના સ્થળે અને સમયે વિશ્વસનીય રીતે પહોંચાડી શકતા નથી. ઉદ્યોગ અને પરિવહન ક્ષેત્રમાં વધતી વિદ્યુતીકરણ સાથે ગ્રીડની મજબૂતી અનિવાર્ય બને છે. ટ્રાન્સમિશન આયોજન માંગ વધ્યા પછી નહીં, પરંતુ પાંચથી દસ વર્ષ અગાઉથી અનુમાન સાથે થવું જોઈએ.”
2034–35 સુધીમાં ગુજરાતને 10 ગિગાવોટથી વધુ બેટરી સ્ટોરેજ ક્ષમતાની જરૂર પડશે. તેમ છતાં, વીજળી એક વિસ્તારમાંથી બીજા વિસ્તારમાં પહોંચાડવા, અન્ય રાજ્યો સાથે બેન્કિંગ સક્ષમ બનાવવા અને ખર્ચને સંતુલિત રાખવા માટે મજબૂત ગ્રીડ અનિવાર્ય રહેશે. ગુજરાત પોતાને ઔદ્યોગિક અને સ્વચ્છ ઊર્જા શક્તિ કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત કરી રહ્યું છે, ત્યારે આયોજનકારો અને નિષ્ણાતોનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે—ટ્રાન્સમિશનને હાઇવે, બંદરો અને ઔદ્યોગિક કોરિડોર જેટલું જ વ્યૂહાત્મક માળખાકીય મહત્વ આપવામાં આવવું જોઈએ.
એક નિષ્ણાતે જણાવ્યું, “વીજ માંગ વધતી જ રહેશે. ઉત્પાદન સ્ત્રોતોમાં ફેરફાર થતો રહેશે. પરંતુ સમગ્ર પ્રણાલીને જોડીને રાખતી કડી ટ્રાન્સમિશન છે. જો ગુજરાત વિશ્વસનીય, સસ્તી અને સ્વચ્છ વીજળી ઈચ્છે છે, તો ટ્રાન્સમિશનમાં રોકાણ પાછળથી કરવાનું કામ બની શકે નહીં. ટ્રાન્સમિશન લાઇનો મજબૂત બનાવવી, સબસ્ટેશન અપગ્રેડ ઝડપથી કરવું, રાઇટ ઓફ વે (RoW) વિલંબ ઘટાડવા અને નવી ઉચ્ચ ક્ષમતા ધરાવતી કોરિડોર ઉભી કરવી એ જરૂરી પગલાં ગણાય છે.”
