મૃત્યુ પછી આત્મા ક્યાં જાય છે? ગરુડ પુરાણમાં ખુલી ગયો આગામી જન્મનો મોટો ગુપ્ત ભેદ
મૃત્યુ પછી આત્માનું શું થાય છે? આગામી જન્મ કયો મળે છે? અને શું તે જન્મ પહેલાથી જ નક્કી હોય છે કે આપણા હાથમાં છે? હિંદુ ધર્મમાં મૃત્યુ અને ત્યાર પછીની યાત્રાને લઈને અનેક ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક વિચારો રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. આ તમામ ગહન પ્રશ્નોનો સૌથી વિગતવાર ઉત્તર ગરુડ પુરાણમાં મળે છે.
હિંદુ ધર્મના 18 મહાપુરાણોમાંના એક ‘ગરુડ પુરાણ’ને જીવન, મૃત્યુ, કર્મ, પુનર્જન્મ અને મોક્ષનો સૌથી પ્રામાણિક સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે. તેમાં મુખ્યત્વે ભગવાન વિષ્ણુ અને તેમના વાહન પક્ષીરાજ ગરુડ વચ્ચે થયેલી વાતચીતનું વર્ણન છે. ગરુડ પુરાણનો સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે મનુષ્યના જીવનમાં કરેલા સારા અને ખરાબ કર્મો જ તેની આગામી યાત્રાની રૂપરેખા તૈયાર કરે છે.
શું આગામી જન્મ પહેલાથી જ નક્કી હોય છે?
ગરુડ પુરાણ અનુસાર, કોઈ પણ વ્યક્તિનો આગામી જન્મ પહેલાથી લખાયેલો કે ‘ફિક્સ’ નથી હોતો, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે તેના કર્મના સિદ્ધાંત (Law of Karma) પર નિર્ભર કરે છે.
આપણે આ જન્મમાં જે પણ વિચારો, વ્યવહાર અને કાર્યો કરીએ છીએ, તે જ આપણા આવનારા કાલ અને આગામી જન્મનો આધાર બને છે. તેથી આગામી જન્મ એ કોઈ એવી ઘટના નથી જે અચાનક બની જાય, પરંતુ તે આપણા જ કર્મોનું સ્વાભાવિક પરિણામ છે. જોકે, ગરુડ પુરાણ એ નથી જણાવતું કે વ્યક્તિનો પુનર્જન્મ બરાબર કયા પરિવારમાં કે કયા શહેરમાં થશે, પરંતુ તે નક્કી કરી દે છે કે તેની સ્થિતિ કેવી હશે.
કયા કર્મોનું કેવું મળે છે ફળ?
ગરુડ પુરાણમાં કર્મોના ફળનું ખૂબ જ બારીક વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે:
ધર્મ અને આસ્થાનું અનાદર: જે લોકો ધર્મ, વેદો, વડીલો અને ઈશ્વરનું અનાદર કરે છે તથા માત્ર કામુક સુખોમાં લીન રહે છે, તેમને આગામી જન્મમાં દુઃખ, ગરીબી અને અભાવથી ભરેલું જીવન જીવવું પડી શકે છે.
છળ અને ધોખો: મિત્રતા અને સંબંધોને હિંદુ ધર્મમાં ખૂબ જ પવિત્ર માનવામાં આવ્યા છે. જે લોકો પોતાના સ્વાર્થ માટે મિત્રો કે પોતાના લોકો સાથે છળ, જૂઠ અને વિશ્વાસઘાત કરે છે, તેમને આગામી જન્મમાં નીચલા સ્તરની યોનિઓ કે કષ્ટદાયક જીવનનો સામનો કરવો પડે છે.
અંતિમ સમયની ભાવનાઓ: ગરુડ પુરાણમાં કહેવાયું છે કે મૃત્યુની અંતિમ ક્ષણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. જીવનની છેલ્લી ક્ષણે મનુષ્ય જેવી ભાવનાઓ અનુભવે છે, તેની અસર તેની આત્માની યાત્રા પર પડે છે. જો અંત સમયમાં મન શાંત હોય, ઈશ્વરનું સ્મરણ હોય અને મનમાં કોઈ મેલ ન હોય, તો આત્માને ઉત્તમ અને સુખી જન્મ મળે છે. જ્યારે લાલચ, ક્રોધ કે વાસનામાં પ્રાણ ત્યાગવાથી આત્મા ભટકે છે.
84 લાખ યોનિઓનું ચક્ર અને માનવ જીવનનું મહત્વ
શાસ્ત્રો અનુસાર, શરીર છોડ્યા પછી આત્માને પોતાના કર્મોનું ફળ ભોગવવા માટે અલગ-અલગ યોનિઓમાંથી પસાર થવું પડે છે.
યોનિઓનું ભ્રમણ: માનવામાં આવે છે કે સંસારમાં કુલ 84 લાખ પ્રકારની યોનિઓ (ઝાડ-પાન, પશુ-પક્ષી, કીડી-મકોડા વગેરે) છે. આત્મા પોતાના કર્મો અનુસાર આ યોનિઓમાં જન્મ લે છે અને મૃત્યુ પામે છે.
માનવ જન્મ છે સૌથી દુર્લભ: 84 લાખ યોનિઓના ચક્રમાં મનુષ્ય જન્મને સૌથી શ્રેષ્ઠ અને દુર્લભ માનવામાં આવ્યો છે. આ જ એક માત્ર એવો જન્મ છે જ્યાં જીવને વિચારવાની, સમજવાની, સાચા અને ખોટાનો ભેદ કરવાની બુદ્ધિ મળે છે.
કર્મ સુધારવાની તક: માત્ર માનવ શરીરમાં જ મનુષ્ય નવા કર્મો બનાવી શકે છે અને પોતાના જૂના કર્મોના પાપ ધોઈ શકે છે. અન્ય તમામ યોનિઓ માત્ર ‘ભોગ યોનિઓ’ છે, જ્યાં માત્ર પાછલા કર્મોનું ફળ ભોગવવામાં આવે છે.
મોક્ષ: જન્મ-મૃત્યુના ચક્રમાંથી મુક્તિ
ગરુડ પુરાણનો અંતિમ અને મુખ્ય સંદેશ એ છે કે ભલે મૃત્યુ અટલ છે, પરંતુ મનુષ્ય પોતાના સત્કર્મોથી જન્મ-મરણના આ 84 લાખ યોનિઓના ફેરામાંથી કાયમ માટે મુક્ત થઈ શકે છે.
સત્ય, દયા, દાન, ધર્મનું પાલન, ભક્તિ અને નિષ્કામ કર્મના માર્ગ પર ચાલીને આત્મા મોક્ષ (Mukti) પ્રાપ્ત કરી શકે છે. તેથી, આગામી જન્મની ચિંતા કરવા કરતાં શ્રેષ્ઠ એ છે કે આપણે આપણા આ વર્તમાન જીવનમાં સત્ય અને ધર્મના માર્ગ પર ચાલીએ.
