રાજકીય સરહદો ઓળંગતું અદાણી જૂથ: બિન-ભાજપ શાસિત રાજ્યોમાં ₹૫ લાખ કરોડના મેગા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લાનનું ચિત્ર
ભારતના કોર્પોરેટ જગતમાં અદાણી સમૂહ (Adani Group) હંમેશાં ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહ્યો છે. લાંબા સમયથી રાજકીય વર્તુળો અને વિપક્ષી દળો દ્વારા અદાણી જૂથને ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) અને કેન્દ્ર સરકારની નજીક હોવાનું ગણાવીને ઘેરવાના પ્રયાસો થતા રહ્યા છે. જોકે, વ્યવસાયિક વાસ્તવિકતા અને હાલના આંકડા આ રાજકીય નિવેદનબાજીથી તદ્દન અલગ ચિત્ર રજૂ કરે છે. દેશના આર્થિક નકશા પર નજર કરીએ તો સ્પષ્ટ થાય છે કે અદાણી જૂથનો કારોબાર હવે કોઈ ચોક્કસ રાજકીય વિચારધારા કે પક્ષ શાસિત રાજ્યો પુરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો.
કોંગ્રેસ, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ, ડીએમકે અને વામપંથી દળોનું શાસન ધરાવતા રાજ્યો સહિત બિન-ભાજપ શાસિત પ્રદેશોમાં પણ અદાણી જૂથ પોતાના પોર્ટ, પાવર, સિમેન્ટ, ગ્રીન એનર્જી, એરપોર્ટ અને ડેટા સેન્ટર જેવા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સનો મોટો વિસ્તાર કરી રહ્યું છે. સૂત્રો અને ઉપલબ્ધ ડેટા મુજબ, વિવિધ બિન-ભાજપ શાસિત રાજ્યોમાં અદાણી સમૂહની હાલમાં ચાલી રહેલી અને આગામી સમયમાં પ્રસ્તાવિત યોજનાઓનું કુલ રોકાણ આશરે ₹૫ લાખ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. આ બદલાતી સ્થિતિ દર્શાવે છે કે આર્થિક વિકાસ અને માળખાકીય સુવિધાઓના નિર્માણ માટે રાજકીય પક્ષો અને કોર્પોરેટ જૂથો વચ્ચે વ્યવહારુ ભાગીદારી કેટલી જરૂરી બની ગઈ છે.
કર્ણાટકમાં ટનલ રોડથી લઈને મંગલુરુ એરપોર્ટ સુધી મોટું વિસ્તરણ
દક્ષિણ ભારતનું મુખ્ય રાજકીય અને આર્થિક કેન્દ્ર ગણાતા કર્ણાટકમાં હાલમાં કોંગ્રેસ પક્ષની સરકાર છે. તેમ છતાં અદાણી જૂથ રાજ્યના સૌથી મોટા માળખાકીય પ્રકલ્પોમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. બેંગલુરુ શહેરની વર્ષો જૂની અને જટિલ ટ્રાફિક સમસ્યાને હળવી કરવા માટે પ્રસ્તાવિત ૧૬.૭૫ કિલોમીટર લાંબા ‘નોર્થ-સાઉથ ટનલ રોડ’ પ્રોજેક્ટ માટે અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝિસે સૌથી ઓછી બોલી (L1 Bidder) લગાવી છે.
કંપનીએ આ મેગા પ્રોજેક્ટના બંને પેકેજ માટે આશરે ₹૨૨,૨૬૭ કરોડની બોલી રજૂ કરી છે, જે બીજા નંબરના સૌથી ઓછા બોલીદાતા કરતાં લગભગ ₹૩,૫૦૦ કરોડ ઓછી છે. આ પ્રોજેક્ટ બેંગલુરુના ભવિષ્ય માટે અત્યંત મહત્વનો માનવામાં આવે છે. તાજેતરમાં જ અદાણી સમૂહના ચેરમેન ગૌતમ અદાણીએ કર્ણાટકના નાયબ મુખ્યમંત્રી ડી.કે. શિવકુમાર સાથે મુલાકાત પણ કરી હતી, જેને રાજ્યમાં મોટો આર્થિક સળવળાટ ગણવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, અદાણી જૂથ કર્ણાટકમાં અગાઉથી જ ૧,૨૦૦ મેગાવોટનો ઉડુપી થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ અને મંગલુરુ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટનું સફળ સંચાલન કરી રહ્યું છે.
બિહાર: ₹૫૦,૦૦૦ કરોડથી વધુના રોકાણનો રોડમેપ
બિહાર જેવા ઝડપથી ઉભરી રહેલા રાજ્યમાં પણ અદાણી જૂથ આગામી ૩ થી ૪ વર્ષોમાં આશરે ₹૫૦,૦૦૦ થી ₹૬૦,૦૦૦ કરોડનું ભારી રોકાણ કરવાની યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે. બિહારમાં ઔદ્યોગિકીકરણ અને વીજ ક્ષેત્રે આ રોકાણ ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.
ભાગલપુર થર્મલ પાવર પ્રોજેક્ટ: બિહારના ભાગલપુર જિલ્લાના પીરપૈંતી ખાતે ૨,૪૦૦ મેગાવોટનો વિશાળ થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ સ્થાપવાની યોજના છે, જેમાં આશરે ₹૨૭,૦૦૦ કરોડનું રોકાણ થશે. આ પ્લાન્ટથી રાજ્યની વીજ જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મોટી મદદ મળશે.
મૂળભૂત માળખાકીય સુવિધાઓ: પાવર પ્લાન્ટ ઉપરાંત જૂથ બિહારમાં માર્ગ નિર્માણ (Road Construction), સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન (CGD), સિમેન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને લોજિસ્ટિક્સ પાર્ક્સમાં મોટું રોકાણ કરી રહ્યું છે, જેનાથી સ્થાનિક યુવાનો માટે હજારોની સંખ્યામાં પ્રત્યક્ષ અને અપ્રત્યક્ષ રોજગારીની તકો ઊભી થશે.
તેલંગાણા અને આંધ્રપ્રદેશ: ગ્રીન એનર્જી અને ડેટા સેન્ટર્સનો નવો હબ
તેલંગાણામાં કોંગ્રેસ સરકાર આવ્યા બાદ પણ અદાણી જૂથના રોકાણ પ્રસ્તાવ અટક્યા નથી. તેલંગાણાના મુખ્યમંત્રી રેવંત રેડ્ડી સાથેની ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકો બાદ અદાણી જૂથે રાજ્યમાં ગ્રીન એનર્જી, પમ્પડ સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ્સ અને ડેટા સેન્ટર્સમાં હજારો કરોડના રોકાણની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે. જૂથ અહીં ડેટા સેન્ટર હબ અને એરોસ્પેસ ક્ષેત્રે પોતાની કામગીરીનો વિસ્તાર કરી રહ્યું છે.
બીજી તરફ, આંધ્રપ્રદેશમાં સરકાર બદલાયા બાદ પણ અદાણી જૂથનું મજબૂત સેટઅપ જળવાઈ રહ્યું છે. આંધ્રપ્રદેશના કૃષ્ણાપટ્ટનમ અને ગંગાવરમ પોર્ટ પર અદાણી પોર્ટ્સનો દબદબો છે. આ ઉપરાંત વિશાખાપટ્ટનમમાં ડેટા સેન્ટર અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ ચાલી રહ્યું છે, જે દક્ષિણ ભારતમાં કંપનીના લોજિસ્ટિક્સ અને ડિજિટલ નેટવર્કને મજબૂતી આપે છે.
કેરળ અને તમિલનાડુ: બંદરો અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જાનું નેટવર્ક
ડાબેરી મોરચા (LDF) નું શાસન ધરાવતા કેરળમાં અદાણી જૂથનો ફ્લેગશિપ પ્રોજેક્ટ ‘વિઝિન્જમ ઇન્ટરનેશનલ ટ્રાન્સશિપમેન્ટ ડીપવોટર મલ્ટીપર્પઝ પોર્ટ’ તૈયાર થઈ રહ્યો છે. આ ભારતનો પ્રથમ ઊંડા પાણીનો ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ છે, જે વૈશ્વિક સમુદ્રી વેપારમાં ભારતની નિર્ભરતા વિદેશી બંદરો પરથી ઘટાડશે. રાજકીય મતભેદો હોવા છતાં કેરળ સરકારે આ પ્રોજેક્ટને પૂર્ણ કરવા માટે અદાણી જૂથ સાથે સક્રિય સહયોગ આપ્યો છે.
તમિલનાડુમાં, જ્યાં ડીએમકે (DMK) સરકાર સત્તામાં છે, અદાણી જૂથે ‘કટ્ટુપલ્લી પોર્ટ’ના વિસ્તરણ અને રિન્યુએબલ એનર્જી (સૌર અને પવન ઊર્જા) ક્ષેત્રે વિશાળ મૂડીરોકાણ કર્યું છે. ચેન્નઈ નજીક ડેટા સેન્ટર પાર્ક સ્થાપવા માટે પણ કંપનીએ તમિલનાડુ સરકાર સાથે કરાર કર્યા છે.
રાજકારણ વિરુદ્ધ આર્થિક વાસ્તવિકતા: ‘વિકાસ માટે રોકાણ અનિવાર્ય’
ચૂંટણી રેલીઓ અને રાજકીય ભાષણોમાં ભલે વિપક્ષી નેતાઓ અદાણી જૂથ સામે આકરા પ્રહારો કરતા જોવા મળે, પરંતુ રાજ્ય ચલાવવાની વાસ્તવિકતા આવે ત્યારે દરેક રાજ્ય સરકારને રોકાણ, કરવેરા (Tax Revenue) અને રોજગારીની જરૂર હોય છે.
૧. માળખાકીય ક્ષમતા: ભારત જેવા ઝડપથી વિકસતા દેશમાં બંદરો, એરપોર્ટ, પાવર પ્લાન્ટ્સ અને હાઇવે જેવા કેપિટલ-ઇન્ટેન્સિવ (વધુ મૂડી માગતા) પ્રોજેક્ટ્સ હાથ ધરવા માટે ગણા-ગાંઠ્યા મોટા કોર્પોરેટ ગૃહો પાસે જ નાણાકીય અને તકનીકી ક્ષમતા છે. અદાણી જૂથ આવી ક્ષમતા ધરાવે છે.
૨. ઓપન ટેન્ડર પ્રક્રિયા: રાજ્યોમાં મળતા મોટા ભાગના કોન્ટ્રેક્ટ્સ જાહેર ટેન્ડર (Open Bidding) પ્રક્રિયા દ્વારા આપવામાં આવે છે. જ્યાં કંપની સૌથી ઓછી બોલી લગાવે છે અથવા શ્રેષ્ઠ ટેકનિકલ માપદંડો પૂરા કરે છે, ત્યાં રાજ્ય સરકારો પાસે તેને કોન્ટ્રેક્ટ આપવા સિવાય કાનૂની વિકલ્પ રહેતો નથી.
૩. સ્થાનિક વિકાસનું દબાણ: સ્થાનિક વસ્તીને રોજગાર આપવા અને રાજ્યના જીડીપી (GDP) ને વધારવા માટે કોઈપણ પક્ષની સરકાર હોય, તેને અદાણી જેવા મોટા રોકાણકારોને આવકારવા જ પડે છે.
