તહેવારોની સિઝનમાં ગૃહિણીઓને રાહત: ખાંડની અછત ટાળવા સરકારે એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પર મૂક્યો પ્રતિબંધ
દેશમાં તહેવારોની સિઝન શરૂ થતાં જ સામાન્ય નાગરિકોના બજેટ પર મોંઘવારીનો માર પડવા લાગ્યો હતો. તહેવારોમાં મીઠાઈઓ અને વાનગીઓની માંગ વધતી હોય છે, પરંતુ તે પહેલા જ બજારમાં ખાંડના આસમાને પહોંચેલા ભાવે સામાન્ય લોકો અને ગૃહિણીઓની ચિંતામાં મોટો વધારો કરી દીધો હતો. બજારમાં ખાંડના વધતા ભાવની સાથે સાથે તેની ઉપલબ્ધતા અને પુરવઠા પર પણ અનેક સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા હતા. દેશમાં ખાંડની અછત ન સર્જાય અને ભવિષ્યમાં તેના ભાવ કાબૂમાં રહે તે માટે હવે કેન્દ્ર સરકારે એક અત્યંત મહત્વનો અને મોટો નીતિગત નિર્ણય લીધો છે.
સરકારે દેશમાં ખાંડનો પૂરતો જથ્થો જાળવી રાખવાના ઉદ્દેશ્યથી એથેનોલના ઉત્પાદનમાં ખાંડના ઉપયોગ પર સંપૂર્ણપણે મનાઈ ફરમાવી દીધી છે. સરકારના આ નિર્ણયથી આગામી દિવસોમાં દેશમાં ખાંડનો પુરવઠો સુધરશે અને સામાન્ય જનતાને ભાવવધારામાંથી મોટી રાહત મળવાની આશા સેવાઈ રહી છે.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૨ માટે નવો ટેન્ડર નિયમ: ખાંડમાંથી એથેનોલ બનાવવાની પરમિશન ‘ઝીરો’
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે એથેનોલ ખરીદી અંગે એક નવું ટેન્ડર બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. આ નવા ટેન્ડરમાં સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ખાંડ અથવા તેનાથી સંબંધિત ઉત્પાનોમાંથી એથેનોલ બનાવવા માટેની પરમિશન શૂન્ય (Zero) કરી દેવામાં આવી છે.
સરકારના આ આદેશનો સરળ અર્થ એ થાય છે કે હવે દેશમાં:
શેરડીના સીધા રસ (Sugarcane Juice),
ખાંડની ચાસણી (Sugar Syrup), અને
B-હેવી શીરા (B-Heavy Molasses)
આ તમામમાંથી કોઈપણ વસ્તુનો ઉપયોગ એથેનોલ બનાવવા માટે કરી શકાશે નહીં. અત્યાર સુધી બાયોફ્યુઅલ નીતિ હેઠળ આ તમામ વસ્તુઓનો મોટા પાયે ઉપયોગ પેટ્રોલ સાથે ભેળવવામાં આવતા એથેનોલના ઉત્પાદનમાં થતો હતો. પરંતુ વર્તમાન પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે આ તમામ સ્ત્રોતો પર તાત્કાલિક રોક લગાવી દીધી છે.
સરકારે કેમ લેવો પડ્યો આ કડક નિર્ણય?
સરકારનો મુખ્ય અને પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય દેશમાં ઉપલબ્ધ શેરડીના પાકમાંથી વધુમાં વધુ ખાંડનું ઉત્પાદન કરવાનો અને સ્થાનિક બજારમાં તેની સરળ ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશમાં ખાંડના એકંદર ઉત્પાદનને લઈને કૃષિ નિષ્ણાતો અને સરકારમાં ચિંતા વધી રહી હતી.
આ નિર્ણય પાછળના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
હવામાનની પ્રતિકૂળ અસર: ભારત ભારતમાં શેરડીના ઉત્પાદનમાં મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક સૌથી મુખ્ય રાજ્યો ગણાય છે. પરંતુ આ વર્ષે આ બંને રાજ્યોમાં અપૂરતો કે અનિયમિત વરસાદ અને ખરાબ હવામાનના કારણે શેરડીના પાકને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું છે, જેના કારણે ઉત્પાદન પર માઠી અસર પડી છે.
પાછલા સીઝનનો અનુભવ: આ અગાઉની સીઝનમાં પણ શરૂઆતના તબક્કામાં ખાંડનું ઉત્પાદન ધારણા કરતાં ઘણું ઓછું નોંધાયું હતું.
અછત ટાળવાનો અગમચેતીનો ઉપાય: જો સમયસર પગલાં લેવામાં ન આવ્યા હોત, તો દેશમાં ખાંડની ભારે અછત ઊભી થવાની અને ભાવ સાવ સામાન્ય માણસની પહોંચ બહાર જવાની પૂરેપૂરી શક્યતા હતી. આ તમામ બાબતો વિચાર્યા પછી જ કેન્દ્ર સરકારે આ કડક નિર્ણય લીધો છે.
એથેનોલ બનાવવાથી ખાંડનું પ્રમાણ કેવી રીતે ઘટે છે?
ઘણા લોકોને પ્રશ્ન થાય છે કે એથેનોલ બનાવવાથી ખાંડના ઉત્પાદનને શું ફરક પડે છે? સામાન્ય રીતે જ્યારે શેરડીના રસ અથવા ખાંડમાંથી આખો શીરો કાઢીને તેનો ઉપયોગ એથેનોલ બનાવવા માટે કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે રસમાંથી ખાંડ બનાવવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે. એટલે કે, જે શેરડીમાંથી ખાંડ બની શકતી હતી, તેનો ઉપયોગ બળતણ બનાવવા માટે થઈ જાય છે.
સરકાર હવે એવું ઇચ્છે છે કે દેશમાં જેટલી પણ શેરડી ઉપલબ્ધ છે, તેનો મહત્તમ ભાગ માત્ર અને માત્ર ખાંડના ઉત્પાદન માટે જ વપરાય. આમ કરવાથી દેશમાં ખાંડની કોઈ અછત નહીં રહે અને તહેવારો દરમિયાન કે તે પછી પણ બજારમાં ખાંડનો જથ્થો જળવાઈ રહેશે.
હવે દેશમાં એથેનોલનું ઉત્પાદન કેવી રીતે થશે?
પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે એથેનોલ બ્લોન્ડિંગ (પેટ્રોલમાં એથેનોલનું મિશ્રણ) પણ દેશ માટે એટલું જ મહત્વનું છે. તેથી, ખાંડમાંથી એથેનોલ બનાવવા પર રોક લગાવ્યા બાદ સરકારે હવે વિકલ્પ તરીકે અન્ય સ્ત્રોતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.
હવે એથેનોલ બનાવવા માટે નીચેના અનાજોનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે:
મકાઈ (Maize)
ચોખાના ટુકડા (Broken Rice)
એક્સ્ટ્રા ચોખા (Surplus Rice)
દેશની સરકારી તેલ કંપનીઓએ નવા ટેન્ડરમાં આ વૈકલ્પિક સ્ત્રોતોમાંથી આશરે ૧૧૦૦ કરોડ લીટર એથેનોલની ખરીદી કરવા માટે બોલીઓ (Bids) મંગાવી છે. જોકે, સરકારે આ વખતે મકાઈમાંથી બનતા એથેનોલ માટે આપવામાં આવતી પ્રોત્સાહક રકમ (Incentive) માં થોડો ઘટાડો કર્યો છે, જેથી અનાજના ભાવ પર પણ તેની વિપરીત અસર ન પડે.
આ નિર્ણયની બજાર અને ગ્રાહકો પર શું અસર પડશે?
આ નિર્ણય લેતા પહેલા સરકારના વિવિધ મંત્રાલયો અને અધિકારીઓ વચ્ચે છેલ્લા ઘણા દિવસોથી ગંભીર ચર્ચા-વિચારણા ચાલી રહી હતી. બજારની વર્તમાન પરિસ્થિતિ અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતોનું ઊંડું પૃથક્કરણ કર્યા બાદ જ આ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે.
આ નિર્ણયની આગામી સમયમાં બજાર પર હકારાત્મક અસરો જોવા મળી શકે છે:
ભાવમાં સ્થિરતા: બજારમાં ખાંડનો પુરવઠો વધવાથી તેના વધતા ભાવ પર બ્રેક વાગશે અને સામાન્ય લોકોને રાહત મળશે.
તહેવારોમાં સરળ ઉપલબ્ધતા: હોલસેલ અને રિટેલ વેપારીઓને પૂરતો જથ્થો મળતો રહેશે, જેથી કૃત્રિમ અછત ઊભી કરવાનો પ્રયાસ નિષ્ફળ જશે.
ખેડૂતોને યોગ્ય ભાવ: શેરડી પકવતા ખેડૂતોને ખાંડ મિલો તરફથી યોગ્ય સમયસર ચુકવણી મળી રહેશે.
સરકારના આ સમયસરના અને દૂરંદેશી નિર્ણયથી તહેવારોના માહોલમાં ગૃહિણીઓનું કિચન બજેટ ખોરવાતાં બચી જશે અને મોંઘવારીના આ યુગમાં ગ્રાહકોને મોટી રાહત મળશે તેમ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
