ગરીબ માણસના સફરજન તરીકે ઓળખાતું જામફળ હવે વધતી માંગ સાથે લાભદાયી
પૂર્વી ભારત સહિત અનેક રાજ્યોમાં નાના અને સીમાંત ખેડૂતો માટે જામફળની ખેતી આશાસ્પદ આવકનું સ્ત્રોત બની રહી છે. કૃષિ બજારમાં હાલ જામફળના ભાવ 100થી 200 રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચી રહ્યા છે, જે સફરજન જેટલા ભાવ સમાન છે. ભોજપુર કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક ડૉ. પ્રવીણ કુમાર દ્વિવેદીનું માનવું છે કે જેમ બકરી ગરીબ માણસની ગાય કહેવાય છે, તેમ જામફળને ગરીબ માણસનું સફરજન કહેવું યોગ્ય છે. ઓછા ખર્ચે વધુ ઉત્પાદન આપતી આ ખેતી રાજ્યના નાના ખેડૂતો માટે લાભદાયક સાબિત થઈ રહી છે.
વાવવા યોગ્ય જામફળની શ્રેષ્ઠ જાતો
ડૉ. દ્વિવેદીના જણાવ્યા મુજબ, ખેડૂતોને પોતાના પ્રદેશની હવામાન અને જમીન મુજબ યોગ્ય જાતો પસંદ કરવી અત્યંત જરૂરી છે. વધુ આવક આપતી જાતોમાં અલ્હાબાદી સફેદા, સરદાર (લખનૌ-49), કેજી ગવાભા અને મૃદુલાનો સમાવેશ થાય છે. સાથે જ ચિત્તીદાર, હબસી, બેદાના, હરિઝા અને લાલગુડા જેવી સ્થાનિક જાતો પણ સારી ઉપજ આપી શકે છે. મોટી સાઇઝના ફળ માટે VNR બિહી અને સુપર જમ્બો લોકપ્રિય છે, જેમાં ફળનું વજન એક કિલોથી પણ વધુ હોઈ શકે છે. થાઈ જામફળ પણ તેના મોટા કદને કારણે ખેડૂતો વચ્ચે ઝડપથી લોકપ્રિય બની રહ્યા છે.
જામફળ વાવેતરનો શ્રેષ્ઠ સમય
જામફળના રોપાઓનું વાવેતર વર્ષમાં ત્રણ જુદા સમયગાળામાં થઈ શકે છે. જો પૂરતી સિંચાઈ ઉપલબ્ધ હોય, તો ફેબ્રુઆરી-માર્ચ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. વરસાદી પાણીનો લાભ લેવા માટે મે-જૂનમાં વાવેતર યોગ્ય છે. જ્યારે આંશિક પાણીભરાવ વાળા વિસ્તારોમાં ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર વચ્ચે રોપાઓ રોપવા વધારે અનુકૂળ ગણાય છે. યોગ્ય સમય પર વાવેતર કરવાથી વૃક્ષોની વૃદ્ધિ અને ફળની ગુણવત્તા બંને સુધરે છે.
જામફળના પાકના ત્રણ મુખ્ય ચક્ર
ડૉ. દ્વિવેદી જણાવે છે કે જામફળમાં ત્રણ અલગ અલગ પડાવમાં ફૂલ અને ફળ આવે છે. અંબે બહાર મુજબ ફેબ્રુઆરી-માર્ચમાં ફૂલ આવે અને જૂન-જુલાઈમાં ફળ મળે છે. હસ્ત બહારમાં શિયાળામાં ફૂલ અને વસંતમાં પક્વ ફળ મળે છે. મૃગ બહાર મુજબ જૂન-જુલાઈમાં ફૂલ અને શિયાળામાં ફળ આવે છે. જો કે વ્યાવસાયિક ખેતી કરતા ખેડૂતોને તેમની સુવિધા અને બજારની માંગ પ્રમાણે માત્ર બે મુખ્ય ચક્રને પસંદ કરવા સલાહ આપવામાં આવે છે.
આરોગ્ય માટે જામફળના અનેક લાભ
જામફળને પૌષ્ટિક તત્વોથી સમૃદ્ધ સ્વાસ્થ્યવર્ધક ફળ માનવામાં આવે છે. તેમાં વિટામિન સી, પોટેશિયમ, ફાઈબર, વિટામિન એ અને એન્ટીઑક્સિડન્ટની સમૃદ્ધ ઉપસ્થિતિ આરોગ્ય માટે અત્યંત લાભદાયી છે. તે પાચનક્રિયા સુધારે છે, રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે અને હૃદયની સ્વસ્થતા માટે અસરકારક છે. ઉપરાંત જામફળ બ્લડ શુગરનું નિયંત્રણ, શરદીમાં રાહત અને વજન ઘટાડવામાં ખાસ મદદરૂપ થાય છે.
