શિકારી પક્ષીઓના ભવિષ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ બનશે રાજ્યવ્યાપી સર્વે
ગુજરાતમાં શિકારી પક્ષીઓની વસ્તી અને તેમની હાલની સ્થિતિને સમજવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ રાજ્યસ્તરીય પ્રયાસ હાથ ધરવામાં આવી રહ્યો છે. ગુજરાત બર્ડ કન્ઝર્વેશન સોસાયટી દ્વારા 24 અને 25 જાન્યુઆરી દરમિયાન બે દિવસીય વિશેષ સર્વે યોજાશે. આ અભ્યાસ વૈજ્ઞાનિક ધોરણે કરવામાં આવશે અને તે રાજ્યના વિવિધ સંરક્ષિત વિસ્તારો પર કેન્દ્રિત રહેશે. આ પહેલ શિકારી પક્ષીઓના સંરક્ષણ માટે દિશા દર્શાવનારી માનવામાં આવે છે.
રાજ્યભરના નિષ્ણાતો અને સ્વયંસેવકોની ભાગીદારી
આ સર્વેમાં આશરે 180 જેટલા નિષ્ણાતો અને પ્રશિક્ષિત સ્વયંસેવકો જોડાશે. ટીમોને બે થી ચાર સભ્યોમાં વહેંચવામાં આવશે જેથી દરેક વિસ્તારનું સુચિત રીતે નિરીક્ષણ થઈ શકે. સર્વે દરમિયાન તમામ ટીમોને પૂર્વનિર્ધારિત માર્ગદર્શિકા મુજબ જ માહિતી એકત્રિત કરવાની રહેશે. આ રીતે એકસમાન અને વિશ્વસનીય ડેટા મેળવવાનો હેતુ રાખવામાં આવ્યો છે.
વન વિભાગ અને અન્ય સંસ્થાઓનો સહયોગ
આ રાજ્યસ્તરીય અભ્યાસ ગુજરાતના વન વિભાગના સહયોગથી કરવામાં આવી રહ્યો છે. સાથે સાથે શિકારી પક્ષીઓ પર કાર્યરત રેપ્ટર નેટવર્ક ઈન્ડિયા નામની અનૌપચારિક સંસ્થા પણ આ પ્રયાસમાં જોડાઈ છે. અગાઉ ગીર ફાઉન્ડેશન દ્વારા આવો સર્વે કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ લાંબા સમય બાદ નવી માહિતીની જરૂરિયાત ઊભી થઈ હતી. આ સર્વે તે ખાલી જગ્યા પૂરશે તેવી અપેક્ષા છે.
બે તબક્કામાં હાથ ધરાશે સર્વે પ્રક્રિયા
સર્વેની કામગીરીને બે અલગ તબક્કામાં વહેંચવામાં આવી છે. 24 જાન્યુઆરીની સાંજે ટીમો ઓળખાયેલા શિકારી પક્ષીઓના રહેઠાણ વિસ્તારોની મુલાકાત લઈ પ્રાથમિક નોંધ લેશે. ત્યારબાદ 25 જાન્યુઆરીએ રોડ ટ્રાન્ઝેક્ટ પદ્ધતિથી નિર્ધારિત માર્ગો પર જઈ વિગતવાર નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે. આ દરમિયાન વિવિધ પ્રજાતિઓની હાજરી નોંધવામાં આવશે.
પ્રજાતિ, સંખ્યા અને વર્તન અંગે માહિતી સંગ્રહ
સર્વે ટીમો દેખાતા શિકારી પક્ષીઓની સંખ્યા, જાત અને તેમની પ્રવૃત્તિઓ વિશે માહિતી નોંધશે. આ માહિતી દ્વારા પક્ષીઓના વિતરણ અને રહેણાંક સ્વભાવને સમજવામાં મદદ મળશે. સાથે સાથે માનવ પ્રવૃત્તિઓના અસરકારક પરિબળો પણ સ્પષ્ટ થશે. આ અભ્યાસ વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિએ અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થવાનો છે.
સંરક્ષણ માટે મહત્વપૂર્ણ આધાર બનશે ડેટા
આ સર્વે માત્ર ગણતરી પૂરતો સીમિત રાખવામાં આવ્યો નથી. એકત્રિત થનારા આંકડાઓના આધારે શિકારી પક્ષીઓને લાગતા જોખમો અને તેમના રહેઠાણની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન થશે. ભવિષ્યમાં રાજ્ય માટે યોગ્ય સંરક્ષણ નીતિઓ ઘડવામાં આ માહિતી આધારરૂપ બનશે. આ રીતે સર્વે લાંબા ગાળાના લાભ આપશે.
પર્યાવરણીય સંતુલન માટે શિકારી પક્ષીઓનું મહત્વ
શિકારી પક્ષીઓ પર્યાવરણના સ્વાસ્થ્યના મહત્વપૂર્ણ સંકેતરૂપ માનવામાં આવે છે. તેમની સંખ્યામાં ઘટાડો થવો એ પર્યાવરણીય અસંતુલનનો સંકેત હોઈ શકે છે. આ કારણે તેમની સ્થિતિ અંગે સમયસર અને સચોટ માહિતી મેળવવી ખૂબ જરૂરી છે. ગુજરાતમાં યોજાતો આ સર્વે જૈવ વૈવિધ્ય સંરક્ષણ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગથિયું સાબિત થશે.
