સરકાર ઉચ્ચ ઈથેનોલ બ્લૅન્ડિંગ પર લેશે ‘યુ-ટર્ન’? જાણો શું છે કારણ
પેટ્રોલમાં ઈથેનોલની બ્લૅન્ડિંગ (મિશ્રણ) છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશમાં ચર્ચાનો સૌથી મોટો વિષય બની ગયો છે. જ્યારે સરકારે પેટ્રોલમાં ૨૦ ટકા ઈથેનોલ ભેળવવાનો (E-20) નિર્ણય લીધો, ત્યારે તેની પાછળનો હેતુ આત્મનિર્ભરતા અને પર્યાવરણને બચાવવાનો હતો. પરંતુ, છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં જે રીતે તેને લઈને વિરોધ અને ચિંતાઓ સામે આવી છે, તેણે સરકારની ગતિ ધીમી કરી દીધી છે. હવે ચર્ચા એ છે કે શું સરકાર E-22 થી E-30 તરફ આગળ વધતા પહેલા પોતાના ડગલાં પાછા ખેંચી રહી છે? ચાલો, આ સમગ્ર મુદ્દાને ઊંડાણપૂર્વક અને માનવીય દ્રષ્ટિકોણથી સમજીએ.
આખરે આ વિરોધ કેમ છે?
રસ્તાઓ પર સામાન્ય વાહન માલિકોથી લઈને સોશિયલ મીડિયાના મંચો સુધી, એક જ ચિંતા સૌથી મુખ્ય છે—’માઈલેજ’. લોકોનું માનવું છે કે E-20 પેટ્રોલનો ઉપયોગ કરવાથી તેમના વાહનોનું માઈલેજ ઘટી ગયું છે. આ ઉપરાંત, જૂની ગાડીઓના માલિકોમાં એવો ડર છે કે ક્યાંક ઉચ્ચ ઈથેનોલ વાળું ઈંધણ તેમના એન્જિન અને ફ્યુઅલ સિસ્ટમને નુકસાન ન પહોંચાડે.
જ્યારે જનતામાં આવી આશંકાઓ ઘર કરી જાય, ત્યારે સરકાર માટે નીતિ લાગુ કરવી મુશ્કેલ બની જાય છે. ઓટો કંપનીઓના નિષ્ણાતોએ વારંવાર સ્પષ્ટતા કરી છે કે આધુનિક એન્જિન E-20 માટે સક્ષમ છે, પરંતુ જનતાની ‘અનુભવ આધારિત’ ફરિયાદો સામે તકનીકી તર્ક ઘણીવાર નબળા સાબિત થાય છે. આ જ કારણ છે કે ભારતીય માનક બ્યુરો (BIS) દ્વારા E-22 થી E-30 સુધીના માનક નક્કી કર્યા હોવા છતાં, સરકાર હવે ‘વેઈટ એન્ડ વોચ’ (જુઓ અને રાહ જુઓ) ની નીતિ અપનાવી રહી છે.
સરકાર માટે ચાર મોટા સ્તંભ: આ પાસાઓ પર થશે તપાસ
સરકારે હવે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે કોઈપણ પગલું ભરતા પહેલા તે ખૂબ જ સાવચેતીપૂર્વક આગળ વધશે. આ સમગ્ર મામલાને ચાર મુખ્ય આધાર પર પરખવામાં આવશે:
૧. કિંમતો અને ટેક્સનું ગણિત: શું સામાન્ય ગ્રાહકને તેનો ખરેખર ફાયદો મળી રહ્યો છે? ઉદ્યોગ વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો ઈથેનોલ પર મળતી એક્સાઈઝ ડ્યુટી (ઉત્પાદ શુલ્ક) માં છૂટનો સીધો લાભ ગ્રાહકોને મળે, તો E-20 કે તેથી ઉચ્ચ મિશ્રણ વાળું પેટ્રોલ સામાન્ય પેટ્રોલની સરખામણીમાં સસ્તું હોઈ શકે છે. સરકાર હવે આ આર્થિક લાભ સુનિશ્ચિત કરવાના રસ્તાઓ પર વિચાર કરી રહી છે.
૨. તકનીકી અનુકૂળતા (Engine Compatibility): સૌથી મોટો પડકાર તકનીકી છે. ઓટો નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હાલના વાહનો મહત્તમ E-20 માટે ડિઝાઈન કરવામાં આવ્યા છે. E-22 કે તેથી વધુ (E-30 સુધી) મિશ્રણ માટે એન્જિનમાં મોટા ફેરફારો, નવા સોફ્ટવેર કેલિબ્રેશન અને વિશેષ હાર્ડવેરની જરૂર પડી શકે છે. સરકાર એ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે કોઈપણ નવા ફેરફારનો બોજ વાહન માલિકો પર ન પડે.
૩. માઈલેજનો યક્ષપ્રશ્ન: વાહન માલિકો માઈલેજને લઈને સૌથી વધુ ચિંતિત છે. જોકે ઉદ્યોગ જગતનો દાવો છે કે કેટલાક તકનીકી સુધારાઓથી આ ઉણપને દૂર કરી શકાય છે, પરંતુ સરકાર હવે આ અંગે સ્વતંત્ર નિષ્ણાતોની સલાહ લેવા માંગે છે. જનતાનો વિશ્વાસ જીતવો એ સરકાર માટે હવે તકનીકી સમાધાન કરતા પણ વધુ જરૂરી બની ગયું છે.
૪. કૃષિ અને ઉદ્યોગનો પક્ષ: બીજી તરફ, ખાંડ મિલો અને જૈવ-ઊર્જા ઉદ્યોગ માટે આ બ્લૅન્ડિંગ એક તક જેવું છે. તેમનું માનવું છે કે E-22 અને E-25 લાગુ કરવાથી ઈથેનોલની માંગ વધશે, જે સીધી રીતે ખેડૂતોની આવક અને ખાંડ મિલોની વધારાની ઉત્પાદન ક્ષમતાનો ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરશે. સરકારે એક તરફ ખેડૂતોના હિત અને બીજી તરફ વાહન માલિકોની ચિંતાઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનું છે.
ARAIની ભૂમિકા અને ભવિષ્યની રાહ
સરકારે હવે આ મામલાને સંપૂર્ણપણે વૈજ્ઞાનિક આધાર આપવા માટે ‘ઓટોમોટિવ રિસર્ચ એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયા’ (ARAI) ને મહત્વની જવાબદારી સોંપી છે. આ સંસ્થા હવે તપાસ કરશે કે ઉચ્ચ ઈથેનોલ મિશ્રણની ભારતીય રસ્તાઓ પર ચાલતા વાહનો પર વાસ્તવિક અસર શું છે. જેમાં માઈલેજ, એન્જિનની ઉંમર, જાળવણીનો ખર્ચ અને વાહનના પર્ફોર્મન્સ જેવા તમામ પાસાઓનો ઝીણવટભર્યો અભ્યાસ કરવામાં આવશે.
આ અભ્યાસનો રિપોર્ટ આવતા વર્ષના અંત સુધીમાં આવે તેવી અપેક્ષા છે. ત્યાં સુધી એ નક્કી છે કે સરકાર E-22 કે E-30 ને લઈને કોઈ ઉતાવળમાં નથી.
અંતમાં, સરકારનું આ ‘યુ-ટર્ન’ કે ‘ગતિ ધીમી કરવી’ એક પરિપક્વ પગલું ગણી શકાય. જ્યારે વાત કરોડો વાહન માલિકોની હોય, ત્યારે માત્ર કાગળ પર નક્કી કરેલા માનકો પૂરતા નથી. જનતાનો સંતોષ અને તેમના વાહનોની સુરક્ષા કોઈપણ નીતિથી ઉપર છે.
જો સરકાર જનતાને વિશ્વાસમાં લઈને, નક્કર વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓ સાથે આગળ વધે, તો કદાચ ઈથેનોલ બ્લૅન્ડિંગનો આ પ્રવાસ વધુ સફળ અને સ્વીકાર્ય બનશે. બદલાવ જરૂરી છે, પરંતુ તે બદલાવ લોકોની મુશ્કેલીઓના ભોગે ન હોવો જોઈએ. હવે દડો સરકાર અને ARAI ના પાલામાં છે—જોવાનું એ છે કે આવનારો રિપોર્ટ દેશને કઈ દિશામાં લઈ જાય છે.
