ઈન્ડો-પેસિફિકમાં ભારતીય નૌકાદળની તાકાતનો પરચો, 6 દેશોની સાથે સમુદ્રી સુરક્ષા માટે મોટું અભિયાન
ભારતીય નૌકાદળે ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં દરિયાઈ સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને મજબૂત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે એક મહત્વપૂર્ણ અભિયાનમાં ભાગ લીધો છે. ફિલિપાઈન્સના સુબિક બે ખાતે યોજાયેલી ‘ADMM-પ્લસ એક્સપર્ટ્સ વર્કિંગ ગ્રુપ ઓન મેરીટાઇમ સિક્યુરિટી જોઈન્ટ કોઓપરેશન એક્ટિવિટી’માં ભારતીય નૌકાદળના બે યુદ્ધજહાજોએ ભાગ લીધો હતો. આ કવાયતનો ઉદ્દેશ્ય વિવિધ દેશોની નૌકાદળો વચ્ચે સંકલન વધારવાનો અને સંભવિત દરિયાઈ કટોકટીની સ્થિતિમાં સંયુક્ત રીતે કામ કરવાની ક્ષમતા વિકસાવવાનો હતો.
આ કાર્યક્રમમાં ભારત ઉપરાંત ફિલિપાઈન્સ, ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યૂઝીલેન્ડ, જાપાન અને અમેરિકા સહિતના દેશોની નૌકાદળોએ ભાગ લીધો હતો. ભારતીય નૌકાદળ તરફથી INS સહ્યાદ્રી અને મિસાઈલ કોર્વેટ INS કુલિશએ પોતાની હાજરી નોંધાવી હતી.
સુબિક બેમાં એક મંચ પર છ દેશોની નૌકાદળ
21 સપ્ટેમ્બરે શરૂ થયેલી આ સંયુક્ત સહયોગ પ્રવૃત્તિ 25 સપ્ટેમ્બરે પૂર્ણ થઈ હતી. ફિલિપાઈન્સની નૌકાદળે આ કાર્યક્રમની યજમાની કરી હતી, જ્યારે જાપાને સહ-અધ્યક્ષ તરીકે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.
ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્ર વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત સમુદ્રી માર્ગોમાંથી એક છે. અહીંથી મોટી માત્રામાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને ઊર્જાનો પરિવહન થાય છે. આવી સ્થિતિમાં સમુદ્રી માર્ગોની સુરક્ષા, કુદરતી આફતો દરમિયાન બચાવ કામગીરી અને વિવિધ દેશોની નૌકાદળો વચ્ચે ઝડપી સંકલનનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે.
આ જ કારણસર આ પ્રકારની બહુરાષ્ટ્રીય કવાયતને માત્ર સૈન્ય અભ્યાસ તરીકે જોવામાં આવતી નથી. તેના દ્વારા ભાગ લેનારા દેશો એકબીજાની કામગીરીની પદ્ધતિ, સંચાર વ્યવસ્થા અને સંકટ સમયે નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાને પણ સમજવાનો પ્રયાસ કરે છે.
હાર્બર ફેઝમાં સમુદ્રી સુરક્ષા સહિત અનેક મુદ્દે ચર્ચા
કવાયતના શરૂઆતના તબક્કામાં એટલે કે હાર્બર ફેઝ દરમિયાન વિવિધ દેશોના નૌકાદળના અધિકારીઓ અને નિષ્ણાતોએ અનેક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી હતી.
આ ચર્ચામાં સમુદ્રમાં શાંતિ અને સુરક્ષા જાળવવા માટેની કામગીરી, વિવિધ નૌકાદળો વચ્ચે સહયોગ, ઉચ્ચ સ્તરીય નૌકાદળ નેતૃત્વ અને સમુદ્રી પર્યાવરણના સંરક્ષણ જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થયો હતો.
સમુદ્ર માત્ર વેપારનું માધ્યમ નથી, પરંતુ તે પર્યાવરણ અને કુદરતી સંસાધનો સાથે પણ સીધી રીતે જોડાયેલો છે. તેથી સમુદ્રી સુરક્ષા સાથે પર્યાવરણની સુરક્ષા પર ભાર મૂકવો પણ આ કાર્યક્રમનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ રહ્યો હતો.
આ દરમિયાન વિવિધ દેશોના જવાનો વચ્ચે રમતગમતની સ્પર્ધાઓ, સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો અને ઈન્ટરનેશનલ ડે જેવી પ્રવૃત્તિઓનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આવી પ્રવૃત્તિઓનો હેતુ માત્ર મનોરંજન પૂરતો નથી, પરંતુ અલગ-અલગ દેશોના સૈનિકો વચ્ચે પરસ્પર સમજ અને મિત્રતાને મજબૂત કરવાનો પણ હોય છે.
ભારતીય નૌકાદળે ટેબલટોપ એક્સરસાઇઝમાં લીધો ભાગ
22 સપ્ટેમ્બરે ભારતીય નૌકાદળના જવાનોએ ઓપરેશનલ સિંક્રોનાઇઝેશન અને ટેબલટોપ એક્સરસાઇઝમાં ભાગ લીધો હતો. ટેબલટોપ એક્સરસાઇઝમાં વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ જેવી કલ્પિત સ્થિતિ ઊભી કરીને અલગ-અલગ ટીમો કેવી રીતે નિર્ણય લેશે અને એકબીજા સાથે સંકલન કરશે તેની તૈયારી કરવામાં આવે છે.
આ પ્રકારની કવાયત ખાસ કરીને ત્યારે ઉપયોગી બને છે જ્યારે દરિયામાં અચાનક કોઈ અકસ્માત, કુદરતી આફત અથવા અન્ય પ્રકારની કટોકટી ઊભી થાય. આવી સ્થિતિમાં એક દેશની નૌકાદળની ક્ષમતા પૂરતી ન હોય તો અન્ય દેશોની મદદ કેવી રીતે ઝડપથી મેળવી શકાય તે માટે સંકલન જરૂરી બને છે.
આ તબક્કા બાદ દરિયામાં યોજાનારી મુખ્ય પ્રવૃત્તિ માટે પ્રી-સેલ કોન્ફરન્સનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં દરિયામાં થનારી વિવિધ કામગીરી, જવાબદારીઓ અને સંકલન સંબંધિત બાબતો પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
જાંબાલેસમાં ભારતીય જવાનોનો સામાજિક કાર્યક્રમ
સૈન્ય કવાયતની સાથે ભારતીય નૌકાદળના કર્મચારીઓએ ફિલિપાઈન્સના જાંબાલેસ વિસ્તારમાં આવેલા Shepherds of the Hill Center ખાતે કોમ્યુનિટી એન્ગેજમેન્ટ પ્રોગ્રામમાં પણ ભાગ લીધો હતો.
આ પ્રકારના કાર્યક્રમો દ્વારા સૈનિકો અને સ્થાનિક સમુદાય વચ્ચે જોડાણ વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નૌકાદળ કવાયત દરમિયાન આવા સામાજિક કાર્યક્રમો પણ સમગ્ર અભિયાનનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની રહ્યા છે.
તેના કારણે સૈન્ય સહયોગ માત્ર યુદ્ધ અથવા સુરક્ષા સુધી સીમિત ન રહેતા લોકો વચ્ચેના સંબંધો અને પરસ્પર સમજણ સુધી પણ પહોંચે છે.
દરિયામાં થયું વાસ્તવિક સંકલનનું પ્રદર્શન
કવાયતનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તબક્કો તેનો સી-ફેઝ હતો. આ તબક્કામાં ભારત સાથે ફિલિપાઈન્સ, ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યૂઝીલેન્ડ, જાપાન અને અમેરિકા સહિતના દેશોની નૌકાદળોએ દરિયામાં વિવિધ સંયુક્ત પ્રવૃત્તિઓ કરી.
આ દરમિયાન સર્ચ એન્ડ રેસ્ક્યૂ, હાઇડ્રોગ્રાફિક સર્વે, કેઝ્યુઅલ્ટી અને મેડિકલ ઇવેક્યુએશન, ડેક લેન્ડિંગ ક્વોલિફિકેશન અને મુશ્કેલીમાં ફસાયેલા જહાજને મદદ જેવી કામગીરીનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો.
દરિયામાં કોઈ જહાજ મુશ્કેલીમાં મુકાય ત્યારે સમય ખૂબ જ મહત્વનો હોય છે. જો અલગ-અલગ દેશોની નૌકાદળો એકબીજા સાથે યોગ્ય રીતે સંકલન કરી શકે તો બચાવ કામગીરી વધુ ઝડપથી હાથ ધરી શકાય છે. આ કવાયતનો એક મુખ્ય ઉદ્દેશ આવી પરિસ્થિતિઓ માટે વ્યવહારિક તૈયારી કરવાનો હતો.
સર્ચ એન્ડ રેસ્ક્યૂથી લઈને મેડિકલ ઇવેક્યુએશન સુધી અભ્યાસ
કવાયત દરમિયાન સર્ચ એન્ડ રેસ્ક્યૂ ઓપરેશન દ્વારા દરિયામાં મુશ્કેલીમાં મુકાયેલા લોકો સુધી કેવી રીતે પહોંચવું અને તેમને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવા તે અંગે તાલીમ લેવામાં આવી.
બીજી તરફ, કેઝ્યુઅલ્ટી અને મેડિકલ ઇવેક્યુએશનના અભ્યાસમાં દરિયામાં ઈજાગ્રસ્ત વ્યક્તિને તાત્કાલિક સારવાર અને જરૂરી હોય ત્યારે અન્ય સ્થળે ખસેડવાની પ્રક્રિયાનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો.
હાઇડ્રોગ્રાફિક સર્વે પણ દરિયાઈ કામગીરીનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. દરિયાની ઊંડાઈ, સમુદ્રની નીચેની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને જહાજોની અવરજવર માટે જરૂરી માહિતી મેળવવામાં આવી કામગીરી મદદરૂપ બને છે.
આ ઉપરાંત ફસાયેલા અથવા મુશ્કેલીમાં આવેલા જહાજને સહાય પહોંચાડવાની પ્રક્રિયાનો પણ અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો. આ તમામ પ્રવૃત્તિઓનો ઉદ્દેશ અલગ-અલગ દેશોની નૌકાદળોને એકસાથે કામ કરવાની પ્રેક્ટિકલ સમજ આપવાનો હતો.
એકબીજા સાથે કામ કરવાની ક્ષમતામાં વધારો
બહુરાષ્ટ્રીય સૈન્ય કવાયતનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે અલગ દેશોની સેનાઓને એકબીજાની કાર્યપદ્ધતિ સમજવાની તક મળે છે. દરેક દેશ પાસે પોતાના નિયમો, સંચાર પ્રણાલી અને ઓપરેશનલ પ્રક્રિયાઓ હોય છે.
જ્યારે આવી નૌકાદળો એકસાથે કવાયત કરે છે ત્યારે તેમની વચ્ચે કોમ્યુનિકેશન અને ઓપરેશનલ કોઓર્ડિનેશન સુધારવાની તક મળે છે. આને સૈન્ય ભાષામાં ઇન્ટરઓપરેબિલિટી કહેવામાં આવે છે.
ભવિષ્યમાં કોઈ કુદરતી આપત્તિ, સમુદ્રી અકસ્માત અથવા માનવીય સંકટ દરમિયાન એકથી વધુ દેશોની મદદ લેવાની જરૂર પડે ત્યારે આ પ્રકારની પૂર્વ તૈયારી ઉપયોગી બની શકે છે.
ઈન્ડો-પેસિફિકમાં ભારતની વધતી ભાગીદારી
ભારતીય નૌકાદળની આ ભાગીદારી ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ભારતના વધતા સમુદ્રી સહયોગને પણ દર્શાવે છે. ભારત લાંબા સમયથી આ ક્ષેત્રમાં ખુલ્લા, સુરક્ષિત અને સ્થિર સમુદ્રી વાતાવરણ પર ભાર મૂકી રહ્યું છે.
ભારતની ‘એક્ટ ઈસ્ટ પોલિસી’ (Act East Policy) હેઠળ દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાઈ દેશો સાથેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. આની સાથે જ, ભારતનો ‘મહાસાગર’ (MAHASAGAR – વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સુરક્ષા અને વિકાસ માટે પરસ્પર અને સર્વગ્રાહી પ્રગતિ) અભિગમ પણ દરિયાઈ સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સહયોગને પ્રાથમિકતા આપે છે.
ફિલિપાઈન્સમાં યોજાયેલી આ કવાયત દરમિયાન ભારતીય નૌકાદળને અન્ય દેશોની નૌકાદળો સાથે નજીકથી કામ કરવાની તક મળી. ખાસ કરીને દરિયામાં બચાવ કામગીરી, મેડિકલ ઇવેક્યુએશન અને મુશ્કેલીમાં આવેલા જહાજોને મદદ જેવી માનવીય કામગીરી પર ધ્યાન આપવામાં આવ્યું.
સમુદ્રી સુરક્ષા માટે સહયોગનું મહત્વ
આજના સમયમાં સમુદ્રની સુરક્ષા કોઈ એક દેશની જવાબદારી રહી નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને સપ્લાય ચેઇન મોટા પ્રમાણમાં સમુદ્રી માર્ગો પર આધારિત છે. તેથી દરિયામાં શાંતિ અને સુરક્ષા જાળવવા માટે વિવિધ દેશો વચ્ચે સહયોગ જરૂરી બન્યો છે.
સુબિક બે ખાતે યોજાયેલી આ સંયુક્ત પ્રવૃત્તિએ પણ એ જ સંદેશ આપ્યો કે અલગ-અલગ દેશોની નૌકાદળો નિયમિત રીતે સાથે તાલીમ લે અને સંકલન વધારશે તો સંભવિત સમુદ્રી કટોકટીનો સામનો વધુ વ્યવસ્થિત રીતે કરી શકાય છે.
ભારતીય નૌકાદળ માટે પણ આ પ્રકારની કવાયત પોતાના ઓપરેશનલ અનુભવને વધુ વિસ્તૃત કરવાની તક પૂરી પાડે છે. સાથે જ ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રના ભાગીદાર દેશો સાથે વિશ્વાસ અને વ્યવહારિક સહયોગને આગળ વધારવામાં મદદ મળે છે.
આ રીતે 21થી 25 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન યોજાયેલી આ બહુરાષ્ટ્રીય કવાયત માત્ર નૌકાદળોની તાલીમ પૂરતી સીમિત રહી નથી. તેણે સમુદ્રી સુરક્ષા, માનવીય સહાય, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ જેવા વિવિધ પાસાઓને એક જ મંચ પર લાવવાનું કામ કર્યું છે. ભારતીય નૌકાદળની ભાગીદારી ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ભારતના સમુદ્રી સહયોગના પ્રયાસોને વધુ એક મજબૂત આધાર આપે છે.
