વિદેશ મંત્રાલયના ચોંકાવનારા આંકડા: ખાડી દેશોમાં વધી રહ્યા છે ભારતીયોના મોત અને આત્મહત્યાના મામલા
રોજગારી, વેપાર અને એક બહેતર જીવનની આશા સાથે દર વર્ષે લાખો ભારતીયો પોતાના સ્વજનોને છોડીને વિદેશની ધરતી પર પગ મૂકે છે. અમેરિકા, યુરોપ અને ખાસ કરીને ખાડી દેશો (Gulf Countries) માં કરોડો ભારતીયો સખત મહેનત કરીને પોતાની કમાણીથી પરિવારનું ભરણપોષણ કરે છે. આ ચમકતી તકો અને સારી કમાણી પાછળ એક ખૂબ જ કડવી, પીડાદાયક અને ચિંતાજનક વાસ્તવિકતા પણ છુપાયેલી છે. તાજેતરમાં જ સંસદમાં વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા સત્તાવાર આંકડાઓએ સૌ કોઈને હચમચાવી દીધા છે. વર્ષ ૨૦૨૩ થી ૨૦૨૫ વચ્ચેના માત્ર બે-ત્રણ વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં વિદેશી ધરતી પર હજારો ભારતીય નાગરિકોના શંકાસ્પદ કે અકુદરતી સંજોગોમાં મોત નીપજ્યા છે, જેણે સરકાર અને સમાજ સામે ગંભીર સવાલો ખડા કર્યા છે.
સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ (UAE) માં સૌથી વધુ ભારતીયોના મોત
વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા અનુસાર, સૌથી વધુ ભારતીય વસ્તી ધરાવતા દેશોમાં મૃત્યુદર પણ સૌથી ચિંતાજનક છે. સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) આ યાદીમાં ટોચ પર છે.
સાઉદી અરેબિયા મોખરે: વર્ષ ૨૦૨૩ થી ૨૦૨૫ દરમિયાન એકલા સાઉદી અરેબિયામાં જ કુલ ૭,૯૮૧ ભારતીય નાગરિકોના મોત નોંધાયા છે. જેમાં મોટાભાગના મોત કુદરતી કારણોસર થયા હોવાનું જણાવાયું છે, પરંતુ કાર્યસ્થળ પર થયેલા અકસ્માતો અને આત્મહત્યાના આંકડા પણ ચોંકાવનારા છે.
યુએઈ (UAE) બીજા ક્રમે: આ મામલામાં સંયુક્ત આરબ અમીરાત બીજા સ્થાને છે, જ્યાં આ જ સમયગાળા દરમિયાન કુલ ૭,૪૫૮ ભારતીયોએ પોતાના પ્રાણ ગુમાવ્યા છે. અહીં પણ હજારોની સંખ્યામાં કુદરતી મોતની સાથે-સાથે આત્મહત્યા અને કામ દરમિયાન થતી દુર્ઘટનાઓ સામે આવી છે.
કયા દેશમાં કેટલા મોત? આંકડાઓ પર એક નજર
વિદેશ મંત્રાલયના અહેવાલ મુજબ, માત્ર ખાડી દેશોમાં જ નહીં, પરંતુ પશ્ચિમના વિકસિત દેશોમાં પણ ભારતીયોના મૃત્યુની મોટી સંખ્યા નોંધાઈ છે. મુખ્ય દેશોની સ્થિતિ નીચે મુજબ છે:
અમેરિકા: અહીં કુલ ૨,૮૫૦ ભારતીયોના મોત નોંધાયા છે, જેમાં ૨,૩૪૦ કુદરતી મોત, ૪૬ કામના સ્થળના અકસ્માતો, ૬૨ આત્મહત્યાઓ, ૩૭ અપરાધજન્ય ઘટનાઓ અને ૩૬૫ અન્ય કારણો સામેલ છે.
કુવેત અને ઓમાન: કુવેતમાં ૨,૧૯૧ અને ઓમાનમાં ૧,૪૯૮ ભારતીયોના મોત થયા છે.
મલેશિયા અને ઇટાલી: મલેશિયામાં ૧,૪૩૭ અને ઇટાલીમાં ૧,૦૫૭ ભારતીય નાગરિકોના મૃત્યુની પુષ્ટિ થઈ છે.
આ ઉપરાંત, કતાર, બહેરીન, સિંગાપોર, બ્રિટન, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા, જર્મની અને સ્પેન જેવા દેશો પણ આ યાદીમાં ટોચના 20 દેશોમાં સામેલ છે, જે દર્શાવે છે કે વિદેશમાં રહેતા આપણા કામદારો અને નાગરિકોની સુરક્ષા કેટલી હદે ચિંતાનો વિષય બની ગઈ છે.
મોત પાછળના મુખ્ય કારણો: કુદરતી મોતથી લઈને આત્મહત્યા સુધી
આંકડાઓનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરવાથી ખબર પડે છે કે મોતના કારણોમાં વિવિધતા છે:
કુદરતી મૃત્યુ: મોટાભાગના દેશોમાં સૌથી વધુ મોત કુદરતી કારણોસર (જેમ કે હાર્ટ એટેક, ડાયાબિટીસ, અને વય સંબંધી બીમારીઓ) થયા છે. વિદેશોમાં લાંબા કલાક સુધી કામ કરવું, અનિયમિત જીવનશૈલી અને વિપરીত આબોહવા સ્વાસ્થ્ય પર માઠી અસર કરે છે. ખાસ કરીને ખાડી દેશોની અસહ્ય ગરમી અને આકરા શારીરિક શ્રમને કારણે શરીર સાથ છોડી દેતું હોય છે.
કામની જગ્યાએ અકસ્માતો: કન્સ્ટ્રક્શન સાઇટ્સ, ઓઈલ અને ગેસ રિફાઇનરીઓ તથા મોટા ઉદ્યોગોમાં કામ કરતા મજૂરો માટે સુરક્ષાના પુરા પૂરતા ન હોવાના કારણે કાર્યસ્થળ પર જીવલેણ અકસ્માતો સર્જાય છે.
માનસિક તણાવ અને આત્મહત્યા: આ રિપોર્ટનો સૌથી પીડાદાયક પક્ષ આત્મહત્યાના વધતા કેસો છે. પરિવારથી હજારો કિલોમીટર દૂર રહેવું, સતત આર્થિક દબાણ, નોકરી છીનવાઈ જવાનો ડર, એકલતા (Loneliness) અને માનસિક દબાણના કારણે ઘણા શ્રમિકો અત્યંત આદિમ પગલાં ભરવા મજબૂર બને છે.
સરકાર દ્વારા રાહત અને બચાવ માટેના પગલાં
વિદેશમાં વસતા ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા અને મુશ્કેલીઓ દૂર કરવા માટે સરકારે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ કદમ ઉઠાવ્યા છે. વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, દિલ્હી ઉપરાંત દુબઈ, રિયાધ અને જેદ્દાહ જેવા પ્રમુખ શહેરોમાં ‘પ્રવાસી ભારતીય સહાયતા કેન્દ્ર’ (PBSK) કાર્યરત છે, જે ભારતીય દૂતાવાસો સાથે મળીને પ્રવાસીઓને માર્ગદર્શન અને કાનૂની સલાહ આપે છે.
આ ઉપરાંત, ‘પ્રવાસી ભારતીય વીમા યોજના’ (PBBY) હેઠળ કામદારો માટે વીમો ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યો છે, જે આકસ્મિક મૃત્યુ અથવા કાયમી અપંગતાના કિસ્સામાં 10 લાખ રૂપિયા સુધીનું કવર પૂરું પાડે છે. ઉપરાંત, મૃતકોના નશ્વર અવશેષોને વિદેશથી ઝડપથી અને સરળતાથી ભારતમાં લાવવા માટે ‘eCARe’ પોર્ટલ દ્વારા ડિજિટલ પરવાનગી આપવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે, જેથી શોકગ્રસ્ત પરિવારને વધુ મુશ્કેલીનો સામનો ન કરવો પડે.
માત્ર આંકડા નહીં, માનવ જીવનનો સવાલ છે
વિદેશ મંત્રાલયના આ આંકડાઓ માત્ર કાગળ પરના નંબરો નથી, પરંતુ તે હજારો એવા પરિવારોની વેદના છે જેમણે પોતાના ઘરના કમાતા મોભીને ગુમાવ્યા છે. વિદેશી ધરતી પર પરસેવો વહાવીને દેશની અર્થવ્યવસ્થામાં યોગદાન આપતા આ શ્રમિકોની સુરક્ષા, માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને કાર્યસ્થળની સલામતી માટે સરકારે માત્ર કાગળ પર નહીં, પરંતુ જમીની સ્તરે વધુ કડક અને અસરકારક પગલાં લેવાની તાતી જરૂર છે, જેથી કોઈ પરિવારને રોજીરોટી કમાવવા માટે વિદેશ ગયેલા પોતાના સ્વજનને ક્યારેય આ રીતે ગુમાવવાનો વારો ન આવે.
