“પરવાનગીની જરૂર કોને છે?” અમેરિકાની શરતોને બાજુ પર મૂકી ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખશે.
મધ્ય પૂર્વમાં ભભૂકી રહેલી યુદ્ધની જ્વાળાઓ વચ્ચે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં ભારે અફરાતફરી મચી છે. આ દરમિયાન અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્રે ભારતને રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા માટે ૩૦ દિવસની ‘કામચલાઉ મુક્તિ’ આપવાની જાહેરાત કરી હતી. જોકે, ભારત સરકારે શનિવારે આ જાહેરાતને ફગાવી દેતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા અને તેની આયાત નીતિ કોઈ પણ દેશની પરવાનગી કે શરતોને આધીન નથી.
“રાષ્ટ્રીય હિત સર્વોપરી” – ભારતની પ્રતિક્રિયા
કેન્દ્ર સરકારે એક સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે, ભારત તેની જનતાના હિતમાં અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જ્યાંથી સસ્તું અને ગુણવત્તાયુક્ત ક્રૂડ ઓઇલ મળશે ત્યાંથી તેની ખરીદી ચાલુ રાખશે. સરકારે કહ્યું, “ભારતે ક્યારેય રશિયન તેલ ખરીદવા માટે કોઈ પણ દેશની પરવાનગી પર આધાર રાખ્યો નથી અને ભવિષ્યમાં પણ રાખશે નહીં. અમેરિકા દ્વારા આપવામાં આવેલી આ ૩૦ દિવસની મુક્તિ વાસ્તવમાં રશિયા સાથેના અમારા મજબૂત વેપાર સંબંધોને નબળા પાડવાનો એક પ્રયાસ છે.”
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને વૈકલ્પિક માર્ગો
ઈરાન અને ઇઝરાયલ વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં તણાવ વધ્યો છે, જેના કારણે તેલના વૈશ્વિક પુરવઠા પર અસર પડી છે. આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકારે દેશને આશ્વસ્ત કરતા કહ્યું કે:
-
વૈવિધ્યકરણ (Diversification): ભારતે તેના તેલ આયાતના સ્ત્રોતોને ૨૭ થી વધારીને ૪૦ દેશો સુધી ફેલાવી દીધા છે. આથી, જો કોઈ એક માર્ગ બંધ થાય તો પણ ભારત પાસે અનેક વૈકલ્પિક સપ્લાય રૂટ તૈયાર છે.
-
રિફાઇનરી ક્ષમતા: ભારતની અદ્યતન રિફાઇનરીઓ વિશ્વના કોઈ પણ ગ્રેડના ક્રૂડ ઓઇલને પ્રોસેસ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જે ભારતને ઉર્જા ક્ષેત્રે સ્વનિર્ભર બનાવે છે.
રશિયા-ભારત: અતૂટ ભાગીદારી
૨૦૨૨માં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારથી પશ્ચિમી દેશોએ ભારત પર દબાણ બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, પરંતુ ભારત સતત રશિયા પાસેથી ડિસ્કાઉન્ટેડ ભાવે તેલ ખરીદતું રહ્યું છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં પણ રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો ઓઈલ સપ્લાયર રહ્યો છે. સરકારે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, ભારત વિશ્વમાં રિફાઇન્ડ તેલ ઉત્પાદનોનો મુખ્ય નિકાસકાર છે અને રશિયા સાથેનો વેપાર ભારતની આ સ્થિતિને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
વિપક્ષી હુમલા અને સરકારની સ્પષ્ટતા
અમેરિકાની ૩૦ દિવસની છૂટ બાદ વિપક્ષી નેતાઓ મોદી સરકાર પર એવા પ્રહારો કરી રહ્યા હતા કે ભારત અમેરિકાના દબાણમાં આવી ગયું છે. આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા સરકારે જણાવ્યું કે, પશ્ચિમી દેશોના વાંધાઓ છતાં છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી ભારતે રશિયા સાથે વેપાર ચાલુ રાખ્યો છે. અમેરિકાની આ ‘મુક્તિ’ માત્ર એક ટેકનિકલ પ્રક્રિયા હોઈ શકે છે, પરંતુ ભારત માટે તે આયાત બંધ કરવા કે ચાલુ રાખવાનો માપદંડ નથી.
ભારતની આ કડક પ્રતિક્રિયા દર્શાવે છે કે ૨૦૨૬નું ભારત વૈશ્વિક દબાણ સામે ઝૂકવાને બદલે પોતાની શરતો પર વિશ્વ સાથે વેપાર કરવા સક્ષમ છે. ‘આત્મનિર્ભર ભારત’નો મંત્ર હવે રશિયા અને અમેરિકા વચ્ચેની આ ઓઈલ ડિપ્લોમસીમાં સ્પષ્ટપણે સાબિત થઈ રહ્યો છે.
