પિતૃઓની શાંતિ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ વ્રત, 6 ઓક્ટોબરે ઇન્દિરા એકાદશી પર આ નિયમોનું રાખો ધ્યાન
હિન્દુ ધર્મમાં એકાદશી વ્રતનું સ્થાન ખૂબ જ ઉચ્ચ માનવામાં આવ્યું છે. પંચાંગ અનુસાર વર્ષભરમાં ઘણી એકાદશીઓ આવે છે, પરંતુ આશ્વિન માસના કૃષ્ણ પક્ષમાં આવતી ઇન્દિરા એકાદશીનું પોતાનું એક અલગ અને વિશેષ આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ છે. ખાસ વાત એ છે કે આ એકાદશી પિતૃ પક્ષ (શ્રાદ્ધ પક્ષ) દરમિયાન આવે છે, તેથી તેને ભગવાન વિષ્ણુની સાથે-સાથે સીધી રીતે આપણા પૂર્વજો એટલે કે પિતૃઓને સમર્પિત માનવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતા છે કે આ દિવસે વ્રત રાખવા અને વિધિ-વિધાનથી પૂજા કરવાથી માત્ર ભગવાન વિષ્ણુની અસીમ કૃપા જ નથી મળતી, પરંતુ મૃત પૂર્વજોને પણ મુક્તિ અને શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે. આવો જાણીએ ઇન્દિરા એકાદશીની સાચી તિથિ, પૂજા વિધિ, પારણનો સમય અને તેના વિશેષ મહત્ત્વ વિશે.
ક્યારે છે ઇન્દિરા એકાદશી 2026? (શુભ મુહૂર્ત અને તિથિ)
દ્રિક પંચાંગ અનુસાર, આશ્વિન કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશી તિથિની શરૂઆત 6 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ રાત્રે 2 વાગને 7 મિનિટ પર થશે અને તેનો અંત 7 ઓક્ટોબર 2026 ની રાત્રે 12 વાગને 34 મિનિટ પર થશે. ઉદય તિથિની પરંપરા અને માન્યતા મુજબ, ઇન્દિરા એકાદશીનું મુખ્ય વ્રત મંગળવાર, 6 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ જ રાખવામાં આવશે.
ઇન્દિરા એકાદશીને કેમ કહેવામાં આવે છે ‘પિતૃઓની મુક્તિનું મહાવ્રત’?
ચૂંક આ એકાદશી પિતૃ પક્ષના પવિત્ર દિવસોની અંદર આવે છે, તેથી તેનું મહત્ત્વ અનેક ગણું વધી જાય છે. પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, જો કોઈ પરિવારમાં જાણે-અજાણે પિતૃ પક્ષ દરમિયાન પૂર્વજોનું શ્રાદ્ધ કે તર્પણ કરવામાં કોઈ કમી રહી ગઈ હોય, અથવા તો કોઈ કારણસર શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી શ્રાદ્ધ ન થઈ શક્યું હોય, તો ઇન્દિરા એકાદશીનું વ્રત તે બધી જ કમીઓને પૂરી કરી દે છે.
આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવાથી પ્રાપ્ત થતું આધ્યાત્મિક પુણ્ય સીધું પિતૃઓ સુધી પહોંચે છે, જેનાથી તેમના આત્માને સંતોષ અને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે. તેથી જ, સમાજના ઘણા વર્ગોમાં આ પવિત્ર વ્રતને ‘પિતૃઓના મોક્ષ માટેનું મહાન વ્રત’ પણ કહેવામાં આવે છે.
ઇન્દિરા એકાદશીની સરળ અને સાચી પૂજા વિધિ
ઇન્દિરા એકાદશીની સરળ અને સાચી પૂજા વિધિસ્નાન અને સંકલ્પ: એકાદશીના દિવસે સવારે સૂર્યોદય પહેલા ઉઠીને સ્નાન કરો અને સાફ-સુથરા વસ્ત્રો (શક્ય હોય તો પીળા રંગના) ધારણ કરો. ત્યારબાદ તમારા પૂજા સ્થળને ગંગાજળ છાંટીને પવિત્ર કરો અને વ્રતનો સંકલ્પ લો.
ભગવાન વિષ્ણુની સ્થાપના: પાટલા પર પીળો વસ્ત્ર બિછાવીને ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ કે તસવીર સ્થાપિત કરો. તેમની સામે શુદ્ધ ઘી નો દીવો પ્રગટાવો.
અર્ચન અને ભોગ: ભગવાન વિષ્ણુને પીળા ફૂલ, રોલી, અક્ષત, ચંદન અને વિશેષ રૂપથી તુલસીના પાન અર્પણ કરો. વગર તુલસીના ભગવાન વિષ્ણુ ક્યારેય ભોગ સ્વીકારતા નથી, તેથી તેનું વિશેષ ધ્યાન રાખો.
મંત્ર જાપ અને આરતી: જા દરમિયાન ‘ઓમ્ નમો ભગવતે વાસુદેવાય’ મંત્રનો સતત જાપ કરો. ભગવાન વિષ્ણુની આરતી કરીને અને સમગ્ર પરિવારની સુખ-શાંતિ તેમજ પિતૃઓના આત્માની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરીને વિધિ પૂર્ણ કરો.
વ્રતનું પારણ ક્યારે થશે?
વ્રત રાખનાર ભક્તોએ બીજા દિવસે એટલે કે દ્વાદશી તિથિ પર નિયમો અનુસાર વ્રત ખોલવું (પારણ કરવું) પડે છે. દ્રિક પંચાંગ અનુસાર, 7 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ ઇન્દિરા એકાદશીના વ્રતનું પારણ સવારે 6 વાગને 17 મિનિટથી સવારે 8 વાગને 38 મિનિટ ની વચ્ચે કરવામાં આવશે. પારણ કરતા પહેલા કોઈ જરૂરિયાતમંદ કે બ્રાહ્મણને ભોજન કે અન્નનું દાન કરવું ખૂબ જ પુણ્યદાયક માનવામાં આવે છે.
ઇન્દિરા એકાદશીનું ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ
ઇન્દિરા એકાદશીનું આ પવિત્ર વ્રત મનુષ્યને ભૌતિક મોહ-માયાથી ઉપર ઉઠીને ભગવાનની ભક્તિ અને પોતાના પૂર્વજો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનું શીખવાડે છે. એવો વિશ્વાસ છે કે જે વ્યક્તિ સાચા મનથી આ વ્રત રાખે છે, તેના જીવનના બધા પાપ નાશ પામે છે અને અંતમાં તેને વૈકુંઠ ધામની પ્રાપ્તિ થાય છે. સાથે જ, પિતૃઓના આશીર્વાદથી પરિવારમાં હંમેશા બરકત અને સુખ-સમૃદ્ધિ જળવાઈ રહે છે.
