શું વોટ્સએપ અને યુપીઆઈ બંધ થઈ શકે છે? ઈરાનનું આ પગલું ડિજિટલ દુનિયાને હચમચાવી શકે છે
આજના સમયમાં ઇન્ટરનેટ એ માત્ર મનોરંજનનું સાધન નથી, પણ વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થાની જીવાદોરી છે. કલ્પના કરો કે એક સવારે તમે જાગો અને તમારું વોટ્સએપ ન ચાલે, યુપીઆઈ પેમેન્ટ ફેલ થઈ જાય અને ગૂગલ ડ્રાઈવ જેવી ક્લાઉડ સેવાઓ અચાનક બંધ થઈ જાય. આ કલ્પના કદાચ ટૂંક સમયમાં વાસ્તવિકતા બની શકે છે, અને તેનું કેન્દ્ર મધ્ય પૂર્વમાં આવેલું ઈરાન હોઈ શકે છે.
ડેટાનો નવો રસ્તો: હોર્મુઝની સામુદ્રધુની
મધ્ય પૂર્વના ભૌગોલિક રાજકારણમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) હંમેશા તેલના પરિવહન માટે જાણીતી રહી છે. વિશ્વનો ૨૦ ટકા તેલ પુરવઠો અહીંથી પસાર થાય છે. પરંતુ, ટેક નિષ્ણાતોએ હવે એક નવો ભય વ્યક્ત કર્યો છે. પર્સિયન ગલ્ફ અને હોર્મુઝની આસપાસથી વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ અન્ડરસી (સમુદ્રની નીચેના) ઇન્ટરનેટ કેબલ પસાર થાય છે. આ કેબલ્સ એશિયાને યુરોપ અને આફ્રિકા સાથે જોડે છે.
તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, ઈરાનની સૈન્ય પાંખ IRGC (ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ) આ કેબલ્સ પર પોતાનું નિયંત્રણ વધારવા અને તેનું “મુદ્રીકરણ” કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આનો અર્થ એ છે કે જે રીતે જહાજો પાસેથી રસ્તો વાપરવા માટે ટેક્સ લેવામાં આવે છે, તે રીતે ઈરાન હવે ડેટા ટ્રાફિક માટે પણ ટેક્સ વસૂલી શકે છે.
‘ડિજિટલ ટોલ બૂથ’ મોડેલ શું છે?
ઈરાન સાથે જોડાયેલા મીડિયા નેટવર્ક્સ દાવો કરી રહ્યા છે કે દરરોજ અબજો ડોલરનો ડિજિટલ ટ્રાફિક તેમના જળક્ષેત્રમાંથી પસાર થાય છે. તેમાં બેંકિંગ વ્યવહારો, એઆઈ સર્વર્સનો ડેટા અને સોશિયલ મીડિયા મેસેજીસનો સમાવેશ થાય છે. ઈરાન હવે “ડિજિટલ ટોલ બૂથ” મોડેલ દ્વારા આ ટ્રાફિક પર ફી વસૂલવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. જો વિદેશી કંપનીઓ કે નેટવર્ક પ્રોવાઈડર્સ આ ફી ચૂકવવાની ના પાડે, તો ઈરાન કેબલ્સની જાળવણી કે રિપેરિંગના નામે ઇન્ટરનેટની સ્પીડ ઘટાડી શકે છે અથવા તેને બ્લોક પણ કરી શકે છે.
ભારત અને અન્ય દેશો પર તેની શું અસર પડશે?
ભારત માટે આ ચિંતાનો વિષય છે કારણ કે આપણી ડિજિટલ ઇકોનોમી અત્યંત વિકસિત છે. ભારતનો મોટાભાગનો ઇન્ટરનેટ ટ્રાફિક પશ્ચિમના દેશો સાથે જોડાવા માટે આ જ રસ્તાનો ઉપયોગ કરે છે.
-
UPI અને બેંકિંગ: ઓનલાઈન ટ્રાન્ઝેક્શન માટે જે સર્વર કમ્યુનિકેશન થાય છે તે આ કેબલ્સ પર નિર્ભર છે. જો કનેક્ટિવિટી ખોરવાય તો બેંકિંગ સેવાઓ ઠપ્પ થઈ શકે છે.
-
વોટ્સએપ અને સોશિયલ મીડિયા: અમેરિકન કંપનીઓના સર્વર સાથે જોડાવા માટે આ કેબલ્સ મુખ્ય માર્ગ છે.
-
AI અને ક્લાઉડ સ્ટોરેજ: મોટી કંપનીઓના ડેટા સેન્ટર્સ વચ્ચેની માહિતીની આપ-લે પણ જોખમમાં આવી શકે છે.
શું ઇન્ટરનેટ હવે ભૌગોલિક રાજકીય હથિયાર છે?
અત્યાર સુધી વિશ્વમાં યુદ્ધો તેલ કે જમીન માટે લડાતા હતા, પરંતુ હવે ‘ડેટા’ નવું હથિયાર બની રહ્યું છે. ઇન્ટરનેટનો ૯૫ થી ૯૯ ટકા ટ્રાફિક સમુદ્રની નીચેના ફાઇબર ઓપ્ટિક કેબલ્સ દ્વારા ચાલે છે. જો ઈરાન આ કેબલ્સને ઈરાદાપૂર્વક નુકસાન પહોંચાડે અથવા તેને દબાણ લાવવાના સાધન તરીકે વાપરે, તો તે વિશ્વ માટે આર્થિક કટોકટી સર્જી શકે છે.
વૈજ્ઞાનિકો અને ટેક નિષ્ણાતો હવે વિકલ્પો વિશે વિચારી રહ્યા છે. શું સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ (જેમ કે સ્ટારલિંક) આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવી શકશે? હાલમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ એટલું સસ્તું કે ઝડપી નથી કે તે આટલા મોટા કેબલ નેટવર્કની જગ્યા લઈ શકે
જો ઈરાન ઇન્ટરનેટ કેબલ્સને ટોલ વસૂલવાના સાધન તરીકે વાપરશે, તો વૈશ્વિક ટેક કંપનીઓએ કાં તો ઈરાની કાયદાઓ સામે ઝૂકવું પડશે અથવા કરોડો ડોલરની ફી ચૂકવવી પડશે. આ વિવાદ માત્ર પૈસાનો નથી પણ ડેટા સુરક્ષા અને વૈશ્વિક સંપ્રભુતાનો છે. જો ઇન્ટરનેટ ‘તેલ’ જેવું શસ્ત્ર બની જશે, તો ડિજિટલ દુનિયા ક્યારેય પહેલા જેવી નહીં રહે.
