IPL સામે PSLની હાર સ્વીકારી? ક્વેટા ગ્લેડિયેટર્સના માલિક નદીમ ઉમરે ફ્રેન્ચાઇઝી વેચવાની તૈયારી બતાવી, PCB સામે ઊભા થયા અનેક સવાલ
વિશ્વ ક્રિકેટમાં ઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ (IPL)નું વર્ચસ્વ કેટલું મોટું છે, તેનો સ્વીકાર હવે પાકિસ્તાન સુપર લીગ (PSL) સાથે જોડાયેલા લોકો પણ ખુલ્લેઆમ કરવા લાગ્યા છે. પાકિસ્તાનની લોકપ્રિય T20 લીગને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસો વચ્ચે ક્વેટા ગ્લેડિયેટર્સના માલિક નદીમ ઉમરે પોતાની ફ્રેન્ચાઇઝીનો હિસ્સો વેચવાની તૈયારી દર્શાવી છે. એટલું જ નહીં, તેમણે IPL સાથે સીધી સ્પર્ધા કરવાનો પ્રયાસ ભૂલભરેલો ગણાવ્યો છે. તેમના મતે, IPLની સરખામણીમાં PSLનું બજાર, રોકાણ, સ્પોન્સરશિપ અને કમાણીનાં સાધનો ઘણાં મર્યાદિત છે. નદીમ ઉમરના આ નિવેદનથી પાકિસ્તાન ક્રિકેટ બોર્ડ (PCB)ની વ્યાપારી વ્યૂહરચના અને PSLના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
PSLને અલવિદા કહેવાનો સમય આવી ગયો છે: નદીમ ઉમર
ક્વેટા ગ્લેડિયેટર્સના માલિક નદીમ ઉમરે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ હવે પોતાની ફ્રેન્ચાઇઝીમાંથી બહાર નીકળવા માગે છે. સમાચાર એજન્સી PTIના અહેવાલ મુજબ, તેમણે કહ્યું કે PSLને અલવિદા કહેવાનો યોગ્ય સમય આવી ગયો છે. જો તેમને યોગ્ય પ્રસ્તાવ મળે અને તેમની શરતો પૂરી કરવામાં આવે, તો તેઓ ક્વેટા ગ્લેડિયેટર્સ ફ્રેન્ચાઇઝી વેચવા તૈયાર છે.

ઉમરના આ નિવેદનનું મહત્ત્વ એટલા માટે પણ વધી જાય છે કે તેઓ PSLની શરૂઆતથી તેની સાથે જોડાયેલા છે. તેમની વાત માત્ર એક ફ્રેન્ચાઇઝીના માલિકની વ્યાવસાયિક મુશ્કેલી પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ પાકિસ્તાનની T20 લીગના આર્થિક માળખા સામે ઊભા થયેલા પડકારો તરફ પણ ધ્યાન દોરે છે.તેમણે IPL અને PSL વચ્ચેની સરખામણીને વાસ્તવિકતાથી દૂર ગણાવી છે. તેમના મતે, બંને લીગનું બજાર, નાણાકીય ક્ષમતા અને વ્યાપારી સંભાવનાઓ એકસરખી નથી. IPLની આસપાસ વિશાળ પ્રાયોજકો, મોટી કંપનીઓ અને મજબૂત પ્રેક્ષકવર્ગ છે, જ્યારે PSLને આ સ્તરે પહોંચવા માટે અનેક મર્યાદાઓનો સામનો કરવો પડે છે.
કરાચી સિટી ક્રિકેટ એસોસિએશનના પ્રમુખે પણ IPL સાથે સ્પર્ધા કરવાના પ્રયાસને ભૂલ ગણાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે પાકિસ્તાનનું બજાર IPLના બજારની સરખામણીમાં ઘણું નાનું છે. PSLમાં એટલું મોટું રોકાણ કરી શકે તેવા પ્રાયોજકો અને વ્યાપારી સંગઠનોની પણ અછત છે. આ નિવેદનો PCB માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ સંકેત છે કે માત્ર ટુર્નામેન્ટનું આયોજન કરવાથી વૈશ્વિક સ્તરે IPL જેવી વ્યાપારી સફળતા મેળવવી સરળ નથી.
1,000 રૂપિયાની જર્સીની નકલ 200 રૂપિયામાં વેચાય છે!
નદીમ ઉમરે PSLની આર્થિક મુશ્કેલીઓ સમજાવતાં મર્ચેન્ડાઇઝિંગ એટલે કે ટીમના નામ અને લોગોવાળી જર્સી, ટી-શર્ટ તથા અન્ય સામાનના વેચાણનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો હતો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, IPLની ફ્રેન્ચાઇઝીઓ માટે મર્ચેન્ડાઇઝિંગ આવકનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે. ટીમના ચાહકો અધિકૃત જર્સી અને અન્ય સામાન ખરીદે છે, જેના કારણે ફ્રેન્ચાઇઝીઓને વધારાની કમાણી થાય છે.
પરંતુ પાકિસ્તાનમાં આ વ્યવસાય ચલાવવો મુશ્કેલ બની રહ્યો છે. ઉમરે ઉદાહરણ આપતાં જણાવ્યું હતું કે જ્યારે ક્વેટા ગ્લેડિયેટર્સની અધિકૃત જર્સી 1,000 પાકિસ્તાની રૂપિયામાં વેચવામાં આવે છે, ત્યારે બજારમાં તેની નકલી નકલ માત્ર 200 રૂપિયામાં ઉપલબ્ધ થઈ જાય છે.આવી સ્થિતિમાં ચાહકો માટે સસ્તી નકલી જર્સી ખરીદવાનો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ રહે છે અને ફ્રેન્ચાઇઝીને અધિકૃત મર્ચેન્ડાઇઝના વેચાણમાંથી અપેક્ષિત આવક મળતી નથી. પરિણામે, ટીમના બ્રાન્ડને મજબૂત બનાવવાની સાથે વધારાની કમાણી કરવાની તક પણ મર્યાદિત થઈ જાય છે.
ઉમરના મતે, આ સમસ્યા માત્ર જર્સીના વેચાણ પૂરતી નથી. કોઈપણ સ્પોર્ટ્સ ફ્રેન્ચાઇઝી માટે ચાહકો સાથે મજબૂત સંબંધ બનાવવો અને ટીમના નામે વિવિધ ઉત્પાદનોનું વેચાણ કરવું લાંબા ગાળાની આવક માટે જરૂરી છે. પરંતુ નકલી ઉત્પાદનોનું વેચાણ અધિકૃત મર્ચેન્ડાઇઝિંગના વ્યવસાયને નુકસાન પહોંચાડે છે.

IPLની કમાણી સામે PSLની મર્યાદિત આવક
નદીમ ઉમરે IPLની સફળતાનું એક મોટું કારણ તેની આવકનાં વિવિધ સ્ત્રોતોને ગણાવ્યા હતા. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, IPLની ફ્રેન્ચાઇઝીઓને માત્ર બ્રોડકાસ્ટિંગ રાઇટ્સ એટલે કે પ્રસારણ અધિકારોમાંથી મળતી આવક પર આધાર રાખવો પડતો નથી. તેઓ મર્ચેન્ડાઇઝિંગ, ટિકિટ વેચાણ અને અન્ય વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા પણ મોટી કમાણી કરે છે.
IPLમાં ટીમોને પોતાની હોમ અને અવે મેચો દરમિયાન ટિકિટ વેચાણમાંથી પણ આવક મેળવવાની તક મળે છે. આ ઉપરાંત, મોટી કંપનીઓ અને બ્રાન્ડ્સ તરફથી મળતી સ્પોન્સરશિપ ફ્રેન્ચાઇઝીઓની આર્થિક સ્થિતિને વધુ મજબૂત બનાવે છે.બીજી તરફ, PSLની ફ્રેન્ચાઇઝીઓ માટે આવા આવકના વિકલ્પો મર્યાદિત છે. પાકિસ્તાનમાં મર્ચેન્ડાઇઝિંગની સમસ્યા, મોટા રોકાણકારોની અછત અને મર્યાદિત બજારને કારણે ટીમોની વ્યાપારી વૃદ્ધિ સામે પડકારો ઊભા થાય છે.
ઉમરે IPLની ટીમોના મૂલ્યાંકનનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું હતું કે બંને લીગ વચ્ચેની આર્થિક ખાઈ સ્પષ્ટ દેખાય છે. IPLએ ક્રિકેટને એક મોટા વ્યાપારી ઉદ્યોગમાં ફેરવી નાખ્યું છે, જ્યારે PSL હજુ પણ પોતાની આવક અને બજારને વિસ્તૃત કરવા માટે સંઘર્ષ કરી રહી છે.
