ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીનું કડક અલ્ટીમેટમ: ‘એક મોરચે ઉલ્લંઘન એટલે બધા મોરચે સીધું યુદ્ધ’
મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી ચાલી રહેલા ભયંકર સંઘર્ષને રોકવા માટે પડદા પાછળ ચાલી રહેલા તમામ રાજદ્વારી પ્રયાસો હવે સંપૂર્ણપણે પાટા પરથી ઉતરી ગયા છે. લેબનોન પર ઇઝરાયલ દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા સતત સૈન્ય હુમલાઓથી ગુસ્સે ભરાયેલા ઈરાને મોટો નિર્ણય લેતા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા) સાથેની તમામ બેક-ચેનલ શાંતિ વાટાઘાટો અને પરોક્ષ સંદેશાવ્યવહારને સત્તાવાર રીતે બંધ કરી દીધા છે. ઈરાની સરકારી મીડિયા ‘તસ્નીમ ન્યૂઝ’ ના અહેવાલ અનુસાર, તેહરાનની સત્તાવાર વાટાઘાટ ટીમે ત્રીજા પક્ષના મધ્યસ્થીઓ દ્વારા અમેરિકા સાથે રાખવામાં આવેલા તમામ આર્થિક અને રાજદ્વારી સંપર્કોને અસ્થાયી રૂપે સ્થગિત કરી દીધા છે. આ આકરા વલણનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે નજીકના ભવિષ્યમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધવિરામને લઈને કોઈ સમજૂતી થવાની શક્યતા નહિવત છે.
આ ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ માત્ર સરહદો પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો, પરંતુ તેણે વૈશ્વિક અર્થતંત્રના મૂળિયા હચમચાવી દીધા છે. ઈરાન અને તેના સહયોગી જૂથો – જેમાં યમનના હુથી બળવાખોરો, લેબનોનનું હિઝબુલ્લાહ અને ઇરાકના શિયા લડાયક જૂથો સામેલ છે, જેઓ સંયુક્ત રીતે ‘રેઝિસ્ટન્સ ફ્રન્ટ’ તરીકે ઓળખાય છે – તેમણે એક નવો લશ્કરી એજન્ડા તૈયાર કર્યો છે. આ એજન્ડા હેઠળ ઇઝરાયલ અને તેના સાથી દેશોને ચોક્કસ સંદેશ આપવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારની જીવનરેખા ગણાતા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) ને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની અને અન્ય સક્રિય મોરચાઓ પરથી વિનાશક હુમલા કરવાની ખુલ્લી ધમકી આપવામાં આવી છે.
મધ્ય પૂર્વ કટોકટી: જોખમમાં મુકાયેલા સમુદ્રી જળમાર્ગો અને ઈરાનનું અલ્ટીમેટમ
ઈરાન અને તેના સાી સંગઠનો દ્વારા વૈશ્વિક વેપાર માર્ગોને અવરોધવાની યોજના અને તેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે થનારી અસરોની વિગતો નીચે આપેલા કોષ્ટકમાં સમજી શકાય છે:
| વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી જળમાર્ગ (Strait) | વૈશ્વિક વેપારમાં તેનું ભૌગોલિક મહત્વ | ઈરાન અને તેના સહયોગીઓ (રેઝિસ્ટન્સ ફ્રન્ટ) ની રણનીતિ | વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન પર સંભવિત અસર |
|
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) |
આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ અને ગેસના પરિવહન માટે દુનિયાનો સૌથી મહત્વનો દરિયાઈ માર્ગ છે. | ઈરાનની સેના આ માર્ગ પર સીધું નિયંત્રણ મેળવી વ્યાપારી જહાજોની અવરજવર રોકવાની ધમકી આપી રહી છે. | કાચા તેલ (Crude Oil) ની કિંમતો આસમાને પહોંચશે અને વિશ્વભરમાં ઈંધણની તંગી સર્જાઈ શકે છે. |
|
બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ (Bab al-Mandab Strait) |
યમનના દરિયાકાંઠે આવેલો અત્યંત સાંકડો માર્ગ, જ્યાંથી તમામ સમુદ્રી ટ્રાફિક સુએઝ કેનાલ તરફ આગળ વધે છે. | ઈરાનના ઈશારે યમનના હુથી બળવાખોરો આ વિસ્તારમાં નવા મોરચાઓ ખોલીને જહાજો પર મિસાઈલ હુમલા કરી શકે છે. | એશિયા અને યુરોપ વચ્ચેનો માલસામાનનો વેપાર ઠપ્પ થઈ જશે, નૂર ભાડાં (Freight Rates) વધતા વૈશ્વિક મોંઘવારી વધશે. |
વૈશ્વિક વેપાર ફરી જોખમની ખાઈમાં
જો આ યુદ્ધ લંબાય અને યમનના હુથી બળવાખોરો ઈરાનના આદેશ પર રેડ સી (લાલ સમુદ્ર) માં નવો મોરચો ખોલે, તો તેનું સૌથી પહેલું અને સીધું નિશાન ‘બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ’ બનશે. ભૌગોલિક દ્રષ્ટિએ આ માર્ગ વૈશ્વિક શિપિંગ ઉદ્યોગ માટે કરોડરજ્જુ સમાન છે. જો આ સાંકડો માર્ગ બંધ થાય, તો સુએઝ કેનાલ (Suez Canal) તરફ જતા સેંકડો માલવાહક જહાજો અધવચ્ચે અટવાઈ જશે. આના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઈન સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ જવાની ભીતિ છે, જેનાથી યુરોપ અને એશિયા વચ્ચેની વસ્તુઓની આયાત-નિકાસ મોંઘી અને સમય માંગી લેનારી બની જશે.
વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીનું અંતિમ અલ્ટીમેટમ
આ ગંભીર પરિસ્થિતિ વચ્ચે, ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X (ટ્વિટર) પર અમેરિકા અને ઇઝરાયલને અત્યંત કડક શબ્દોમાં અંતિમ ચેતવણી (Ultimatum) આપી છે. લેબનોનમાં ચાલી રહેલા ઇઝરાયલી સૈન્ય ઓપરેશન અને નાગરિકો પરના હુમલાનો ઉલ્લેખ કરતા અરાઘચીએ સ્પષ્ટ આકરા શબ્દોમાં લખ્યું છે કે, “કોઈપણ એક મોરચે પ્રાદેશિક સાર્વભૌમત્વનું ઉલ્લંઘન થશે, તેનો અર્થ એ જ કરવામાં આવશે કે તમામ મોરચે યુદ્ધવિરામનો અંત આવી ગયો છે.” તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે, આ વિસ્તારમાં હવે પછી જે કોઈ પણ ગંભીર, વિનાશક કે યુદ્ધ જેવા પરિણામો આવશે, તેની સંપૂર્ણ અને આખરી જવાબદારી સંયુક્ત રૂપે અમેરિકા અને ઇઝરાયલની રહેશે.
ઈરાનના આ કડક વલણથી વોશિંગ્ટનની રાજદ્વારી છાવણીમાં પણ ચિંતા વધી ગઈ છે, કારણ કે વાટાઘાટો બંધ થવાનો સીધો અર્થ એ છે કે હવે આગામી દિવસોમાં મધ્ય પૂર્વમાં સૈન્ય ટકરાવ નવી અને વધુ ખતરનાક ઊંચાઈએ પહોંચી શકે છે.
