હોર્મુઝ સંકટમાં ઈરાનની નવી ચાલ: હવે ટોલ ટેક્સ વગર પસાર થઈ શકશે જહાજો, જાણો શું છે નવો પ્રસ્તાવ
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ અને દરિયાઈ માર્ગો પરના નિયંત્રણો વચ્ચે ઈરાને એક મહત્વનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz), જે વિશ્વના તેલ વેપાર માટે જીવનરેખા સમાન માનવામાં આવે છે, ત્યાં જહાજોની અવરજવરને લઈને ઈરાને પોતાના કડક વલણમાં થોડી નરમાશ બતાવી છે. ઈરાનના નવા પ્રસ્તાવ મુજબ, જે જહાજો ઓમાનની સરહદની નજીકથી પસાર થશે, તેમને કોઈ પણ પ્રકારનો ટોલ ટેક્સ ચૂકવવો પડશે નહીં અને ઈરાન તેમાં કોઈ દખલગીરી પણ કરશે નહીં.
ઓમાનના વલણ બાદ ઈરાનનો નવો પ્રસ્તાવ
અહેવાલ મુજબ, તેહરાન અત્યારે પોતાની દરિયાઈ સરહદોને સુરક્ષિત રાખવા પર ધ્યાન આપી રહ્યું છે. ઓમાનની સરહદ નજીકના રૂટ પર જહાજોને મુક્ત અવરજવર આપવાનો વિચાર ઓમાનના તટસ્થ વલણને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે. ઓમાને અગાઉ જાહેરાત કરી હતી કે તે કુદરતી દરિયાઈ માર્ગો પર કોઈ ટોલ ટેક્સ લેશે નહીં, કારણ કે તેનાથી વૈશ્વિક વેપારમાં અરાજકતા ફેલાઈ શકે છે. જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંપૂર્ણ યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) પર સહમતી બને છે, તો આ પ્રસ્તાવને તાત્કાલિક અમલમાં લાવવામાં આવશે.
ઈરાનનો આ નિર્ણય કેમ મહત્વનો ગણાય?
આ પ્રસ્તાવ પાછળ કેટલાક વ્યૂહાત્મક કારણો જવાબદાર છે:
બ્લોકેજ અને ભારે ટોલ: અમેરિકી હુમલાના જોખમને જોતા ઈરાને અત્યારે સમગ્ર હોર્મુઝ રૂટને બ્લોક કરી રાખ્યો છે. હાલમાં કોઈ પણ જહાજને પસાર થવા માટે ઈરાનની મંજૂરી લેવી પડે છે, જેના બદલામાં ઈરાન અંદાજે 2 મિલિયન ડોલર (અંદાજે 16 કરોડ રૂપિયાથી વધુ) નો તોતિંગ ટોલ વસૂલે છે. અત્યાર સુધી ઈરાન આ ટોલ વસૂલવા પર અડગ હતું, પરંતુ હવે તે નરમ પડ્યું છે.
દરિયાઈ ભૂગોળનો દાવ: હોર્મુઝની સામુદ્રધુની માત્ર 34 કિમી પહોળી છે, જેનો મોટો હિસ્સો ઈરાનના નિયંત્રણમાં છે. ઓમાનની સરહદ સાથે લાગતો દરિયાઈ હિસ્સો ઘણો છીછરો છે અને ત્યાં પાણીનું સ્તર ઓછું છે. ઈરાન જાણે છે કે મોટા તેલ ટેન્કરોને છીછરા પાણીમાંથી પસાર કરવા મુશ્કેલ છે, તેથી તેણે આ ‘ઓપન રૂટ’ નો દાવ ખેલ્યો છે.
વિશ્વ માટે હોર્મુઝનું મહત્વ શું છે?
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની એ પર્સિયન ગલ્ફ (ફારસની ખાડી) ને ઓમાનની ખાડી અને અરબ સાગર સાથે જોડતો એકમાત્ર માર્ગ છે.
તેલ પુરવઠો: વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ 20 ટકા હિસ્સો આ સાંકડા માર્ગેથી પસાર થાય છે.
મહત્વના દેશો: ઈરાક, સાઉદી અરેબિયા, કુવૈત, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અને કતાર જેવા તેલ નિકાસ કરતા દેશો માટે આ માર્ગ અત્યંત મહત્વનો છે. એશિયા અને યુરોપના મોટાભાગના દેશોમાં ગેસ અને તેલનો પુરવઠો અહીંથી જ પહોંચે છે.
ઈરાન ફારસની ખાડીમાં આવેલા તેના 4 ટાપુઓ દ્વારા આ આખા રૂટને કંટ્રોલ કરે છે. જ્યારે ઈરાને આ રસ્તો રોક્યો ત્યારે આખી દુનિયામાં ખળભળાટ મચી ગયો હતો અને ઈંધણના ભાવ વધવાની દહેશત ઊભી થઈ હતી.
