‘અમેરિકાની જીતને નાની બતાવવાનો પ્રયાસ થયો’, મીડિયા પ્રચાર પર ભડક્યા રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ
આજે ૨૪ જૂન, ૨૦૨૬ ના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને પરમાણુ રાજકારણમાં ફરી એકવાર ભારે ગરમાવો આવી ગયો છે. સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડના જિનીવા ખાતે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી ઉચ્ચ સ્તરીય શાંતિ મંત્રણાના પ્રથમ રાઉન્ડ બાદ બંને દેશો વચ્ચે સમજૂતી થવાને બદલે વિવાદ વકરતો જોવા મળી રહ્યો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મંગળવારે ૨૩ જૂનના રોજ એક અત્યંત કડક વલણ અપનાવતા સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહી દીધું છે કે, જો ઈરાન પોતાની પરમાણુ સાઇટ્સ પર આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષકોને બિનશરતી પ્રવેશ નહીં આપે, તો અમેરિકા કોઈપણ પ્રકારના શાંતિ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરશે નહીં. ટ્રમ્પે તેહરાનના એ દાવાઓને પણ સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યા છે જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે આવી કોઈ નિરીક્ષણ વ્યવસ્થા પર સંમતિ સધાઈ નથી.
તેહરાનનો ઇનકાર અને ટ્રમ્પનો વળતો પ્રહાર
આ વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બાઘાઈએ અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સના નિવેદનોને જાહેરમાં પડકાર્યા હતા. જેડી વાન્સે દાવો કર્યો હતો કે ગયા વર્ષે અમેરિકા દ્વારા ઈરાનના જે પરમાણુ સ્થળો પર બોમ્બમારો કરવામાં આવ્યો હતો, તેની ભૌતિક તપાસ કરવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓ માટે એક ચોક્કસ સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. ઈરાને આ વાતનો ઇનકાર કરતા કહ્યું કે તેઓ યુએન (UN) ના અધિકારીઓને આ સ્થળો પર લઈ જવા માટે બંધાયેલા નથી. ઈરાનના આ નિવેદન પર કડક પ્રતિક્રિયા આપતા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે, ઈરાની સત્તાવાળાઓ સંપૂર્ણપણે ખોટા છે અને તેઓ કરારની એક-એક શરતથી સારી રીતે વાકેફ છે. જો તેઓ પોતાની વાત પર અડગ રહેશે તો અમેરિકા આ વાટાઘાટોને તત્કાલ પ્રભાવથી રદ કરી દેશે.
IAEA ની ભૂમિકા અને યુરેનિયમનો વિવાદ
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રસ્તાવિત શાંતિ કરારની મુખ્ય શરત એ છે કે ઇન્ટરનેશનલ એટોમિક એનર્જી એજન્સી (IAEA) ના નિરીક્ષકો યોગ્ય સમયે અને યોગ્ય સ્થળે ઈરાનની અંદર જઈને તપાસ કરી શકશે. ગયા અઠવાડિયે બંને દેશો વચ્ચે થયેલી પ્રાથમિક ચર્ચામાં ઈરાન પોતાના યુરેનિયમ સંવર્ધન (Uranium Enrichment) ના સ્ટોકને મર્યાદિત કરવા માટે સંમત થયું હતું, જેના બદલામાં અમેરિકા તેના પર લાદવામાં આવેલા આકરા આર્થિક અને વ્યાપારિક પ્રતિબંધો હટાવવાનું હતું. પરંતુ હવે નિરીક્ષણના દાયરા અને દેખરેખ પ્રણાલી (Monitoring Mechanism) ના મુદ્દે ઈરાન પાછું હટી રહ્યું હોય તેવું લાગી રહ્યું છે, જેના કારણે આખી ડીલ જોખમમાં મૂકાઈ ગઈ છે.
‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર ટ્રમ્પનો આક્રોશ
આ ગંભીર વિવાદ વચ્ચે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ “ટ્રુથ સોશિયલ” પર એક લાંબી પોસ્ટ લખીને વૈશ્વિક મીડિયા અને ઈરાન બંને પર નિશાન સાધ્યું હતું. તેમણે લખ્યું કે, ફેક ન્યૂઝ મીડિયા ભલે ગમે તેટલો ખોટો પ્રચાર કરે અને અમેરિકાની આ રાજદ્વારી જીતને નાની બતાવવાનો પ્રયાસ કરે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે ઈરાન ભવિષ્ય માટે અત્યંત લાંબા ગાળાના અને ઉચ્ચ સ્તરીય પરમાણુ નિરીક્ષણ માટે સંપૂર્ણ અને બિનશરતી રીતે સંમત થઈ ચૂક્યું છે. આ વ્યવસ્થા વૈશ્વિક સ્તરે ‘પરમાણુ અખંડિતતા’ (Nuclear Integrity) સુનિશ્ચિત કરવા માટે અનિવાર્ય છે. જો ઈરાન આ શરત સ્વીકારવા તૈયાર ન હોત, તો અમેરિકા ક્યારેય વાટાઘાટોના ટેબલ પર બેઠું જ ન હોત. હવે આગામી દિવસોમાં સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડની અંદર થનારી બીજા તબક્કાની બેઠકો પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે.
