આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીની અંતિમ યાત્રા: ઇરાનનું શક્તિ પ્રદર્શન અને વૈશ્વિક રાજકારણનો નવો વળાંક
ઇરાનના પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા સૈયદ આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીનું નિધન અને ત્યારબાદ શરૂ થયેલી તેમની સાત દિવસની અંતિમ યાત્રા એ માત્ર એક ધાર્મિક કે શોકપૂર્ણ ઘટના નથી, પરંતુ તે મધ્ય-પૂર્વના રાજકીય નકશા પર એક અત્યંત પ્રભાવશાળી શક્તિ પ્રદર્શન છે. ૩ જુલાઈના રોજ જ્યારે તેમનો પાર્થિવ દેહ પ્રથમ વખત સાર્વજનિક કરવામાં આવ્યો, ત્યારે તે સાથે જ ઇરાને દુનિયાને એવો સંદેશ આપ્યો છે કે તમામ આંતરિક અને બાહ્ય સંઘર્ષો છતાં દેશનું નેતૃત્વ અને તેની જનતા અટૂટ રીતે જોડાયેલા છે.
યાત્રાનો પથ: ઇરાન અને ઇરાકના ૫ શહેરોમાંથી પસાર થતી ગૌરવયાત્રા
આ સાત દિવસની અંતિમ યાત્રા ૩,૦૦૦ કિલોમીટરનું લાંબું અંતર કાપશે. તેહેરાનથી શરૂ થયેલી આ યાત્રા ઇરાન અને ઇરાકના વિવિધ પાંચ શહેરોમાંથી પસાર થઈને મશહદ પહોંચશે, જ્યાં તેમને સુપુર્દ-એ-ખાક કરવામાં આવશે. આ પ્રવાસ માત્ર અંતિમ સંસ્કારનો ભાગ નથી, પરંતુ તે ઇરાની ક્રાંતિના ઈતિહાસને ફરી તાજો કરવાની એક પ્રક્રિયા છે. રસ્તામાં આવતા લાખો લોકોની ભીડ એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે ખામેનીનું વ્યક્તિત્વ ઇરાની માનસમાં કેટલું ઊંડે સુધી વણાયેલું છે.
100દેશોની ઉપસ્થિતિ: ઇરાનની મુત્સદ્દીગીરીનું પ્રતીક
ઇરાને આ અંતિમ યાત્રાને એક વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મમાં ફેરવી દીધી છે. દુનિયાભરના ૧૦૦ દેશોના પ્રતિનિધિઓની હાજરી એ સાબિત કરે છે કે અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ સાથેના તાજેતરના તણાવ છતાં ઇરાન વૈશ્વિક રાજકારણમાં એકલવાયું નથી. ભારત તરફથી બિહારના રાજ્યપાલ (સેવાનિવૃત્ત લેફ્ટનન્ટ જનરલ) સૈયદ અતા હસનૈન અને વિદેશ રાજ્ય મંત્રી પવિત્રા માર્ગેરીટાની ઉપસ્થિતિ ભારત-ઇરાન વચ્ચેના મજબૂત વ્યૂહાત્મક સંબંધોનો પુરાવો છે.
આ ઉપરાંત, રશિયા, ચીન, પાકિસ્તાન, ઇરાક અને મધ્ય એશિયાના દેશોના પ્રતિનિધિઓની હાજરી સૂચવે છે કે પશ્ચિમી પ્રતિબંધો હોવા છતાં ઇરાન પોતાની કૂટનીતિક પહોંચ જાળવી રાખવામાં સફળ રહ્યું છે. પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફ અને ચીનના પ્રતિનિધિની ઉપસ્થિતિ ખાસ નોંધપાત્ર છે, જે મધ્ય-પૂર્વના બદલાતા ભૌગોલિક-રાજકીય સમીકરણોને દર્શાવે છે.
‘જનમત સંગ્રહ’ તરીકે અંતિમ યાત્રા
કોમ શહેરના જુમા નમાઝના ઇમામ અયાતુલ્લાહ મોહમ્મદ સઈદીએ આ યાત્રાને ઇરાન માટે ‘એક બીજા જનમત સંગ્રહ’ (Referendum) તરીકે વર્ણવી છે. જ્યારે કોઈ દેશ કોઈ મોટા યુદ્ધ કે આંતરિક ઉથલપાથલમાંથી પસાર થતો હોય, ત્યારે દેશની પ્રજાનો પ્રતિભાવ સૌથી મહત્વનો હોય છે. ઇરાન આ ભીડને એક ‘રાષ્ટ્રીય એકતા’ના પ્રતીક તરીકે વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કરી રહ્યું છે. ૨ કરોડથી વધુ લોકોનું જોડાણ એ સાબિત કરે છે કે ઇરાની શાસનવ્યવસ્થા ભલે કડક હોય, પરંતુ દેશભક્તિ અને ધાર્મિક આસ્થાના સ્તરે દેશ એક મજબૂત તાણાવાણાથી બંધાયેલો છે.
યુદ્ધ પછીની સ્થિરતા: એક મુશ્કેલ સંદેશ
હાલના સમયમાં જ્યારે ઇરાન યુદ્ધ અને મિસાઈલ હુમલાઓના સાયા હેઠળ જીવી રહ્યું છે, ત્યારે આ અંતિમ યાત્રા એ બતાવે છે કે ઇરાનનું તંત્ર હજુ પણ સ્થિર છે. વિદેશી ગુપ્તચર એજન્સીઓ અને દુશ્મન દેશો ઇરાનમાં અરાજકતા ફેલાવવાના જે દાવા કરી રહ્યા હતા, તેને આ પ્રચંડ ભીડે ફગાવી દીધા છે. શેરીઓમાં ઉતરેલા લાખો લોકો ‘શહાદત’ અને ‘રાષ્ટ્રીય એકતા’ ના નારા લગાવી રહ્યા છે, જે દુશ્મનો માટે એક ચેતવણી સમાન છે.
ઇરાનનું વ્યૂહાત્મક શક્તિ પ્રદર્શન
આ ઘટનાને માત્ર શોક તરીકે જોવી ભૂલભરેલી હશે. ઇરાન આના દ્વારા વિશ્વને એ બતાવવા માંગે છે કે તેની સિસ્ટમમાં ‘પાવર વેક્યુમ’ (સત્તાની ખાલી જગ્યા) નથી. નેતૃત્વમાં ફેરફાર થાય તો પણ, દેશનો પાયો અડગ રહે છે. અંતિમ યાત્રાના રૂટ પર જે રીતે સુરક્ષા વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે અને જે રીતે વહીવટી તંત્ર કામ કરી રહ્યું છે, તે ઇરાનની આંતરિક સંચાલન ક્ષમતાનું પ્રદર્શન છે.
ભારતના હિતો અને આ યાત્રાનું મહત્વ
ભારત માટે ઇરાન એ મધ્ય-એશિયા અને રશિયા સુધી પહોંચવા માટેનું ગેટવે છે. ચાબહાર પોર્ટ અને અન્ય પ્રોજેક્ટ્સને ધ્યાનમાં રાખતા, ઇરાનમાં સ્થિરતા રહેવી એ ભારત માટે ખૂબ જ જરૂરી છે. આ અંતિમ યાત્રામાં ભારતનું ઉચ્ચ-સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ મોકલવું એ દર્શાવે છે કે ભારત ઇરાનના બદલાતા ઘટનાક્રમ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યું છે અને તે ઇરાન સાથેના તેના સંબંધોને વ્યૂહાત્મક મહત્વ આપે છે.
આયાતુલ્લાહ ખામેનીની અંતિમ યાત્રા ઇરાનના ઇતિહાસમાં હંમેશા યાદ રાખવામાં આવશે. તે એક સર્વોચ્ચ નેતાને આપવામાં આવેલી અંતિમ વિદાય છે, પરંતુ તે સાથે જ તે એક નવા યુગની શરૂઆત પણ છે. ઇરાન સામે પડકારો ઘણા છે – આર્થિક પ્રતિબંધો, સામાજિક અસંતોષ અને બાહ્ય સૈન્ય દબાણ. પરંતુ આ યાત્રાએ સાબિત કર્યું છે કે જ્યારે રાષ્ટ્રની સુરક્ષા અને અસ્તિત્વની વાત આવે છે, ત્યારે ઇરાનનો પાયો હજુ પણ મજબૂત છે.
આગામી દિવસોમાં જ્યારે અંતિમ સંસ્કાર મશહદમાં પૂર્ણ થશે, ત્યારે દુનિયાની નજર ઇરાનના નવા નેતૃત્વ અને તેની આગામી વિદેશ નીતિ પર રહેશે. ત્યાં સુધી, આ અંતિમ યાત્રા ઇરાનની શક્તિ, તેના ભક્તિભાવ અને તેના રાજકીય દ્રઢતાની વાર્તા વિશ્વને સંભળાવતી રહેશે.
