કેવી રીતે એક નાની સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ બની ગઈ વૈશ્વિક મુસીબત? જાણો આખો મામલો
આજના સમયમાં સોશિયલ મીડિયા માત્ર વિચારોના આદાનપ્રદાનનું માધ્યમ નથી રહ્યું, પરંતુ તે ભૂ-રાજનીતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિને પણ પળભરમાં પ્રભાવિત કરવાની તાકાત ધરાવે છે. તાજેતરમાં તેનો એક ચોંકાવનારો માિસ્સો સામે આવ્યો છે, જ્યાં ઇન્ટરનેટના એક ખૂણેથી શરૂ થયેલો એક જૂઠ્ઠો દાવો સીધો અમેરિકા અને ઇઝરાયલના શીર્ષ નેતાઓ સુધી પહોંચી ગયો. આ સમગ્ર ઘટનાએ સાબિત કરી દીધું છે કે સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાવવામાં આવેલી એક નાની અફવા કેટલી ઝડપથી સરહદો ઓળંગીને મોટા કૂટનીતિસંકટનું રૂપ લઈ શકે છે.
એક વાર્તા જે ભારતીય X એકાઉન્ટથી શરૂ થઈ હતી
પ્રમુખ અમેરિકી અખબાર ‘ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ’ના એક રિપોર્ટ મુજબ, ઇરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે ફેલાવવામાં આવેલો આ સનસનાટીભર્યો અને સંપૂર્ણપણે અપ્રમાણિત દાવો લગભગ ૧,૭૫,૦૦૦ ફોલોઅર્સ ધરાવતા એક ભારતીય એક્સ (અગાઉનું ટ્વિટર) એકાઉન્ટથી શરૂ થયો હતો. આ પોસ્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ઇરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ કોર્પ્સના કમાન્ડર જનરલ અહમદ વાહિદીએ એવું નિવેદન આપ્યું છે કે તેમનો દેશ ત્યાં સુધી પરમાણુ હથિયાર બનાવવાની કોશિશો નહીં છોડે, જ્યાં સુધી અમેરિકા અને ઇઝરાયલ પાસે પરમાણુ હથિયાર મોજૂદ છે.
આ જૂઠા દાવા સાથે કમાન્ડરનો એક ફોટો અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ની મદદથી તૈયાર કરાયેલા પરમાણુ વિસ્ફોટ એટલે કે મશરૂમ ક્લાઉડનો એક ફર્જી ફોટો પણ જોડવામાં આવ્યો હતો. આશ્ચર્યની વાત એ રહી કે આ પોસ્ટ સામે આવ્યાના માત્ર બે કલાકની અંદર જ ૮૨,૦০০ ફોલોઅર્સ ધરાવતા અન્ય એક ભારતીય એકાઉન્ટ દ્વારા તેનો હિન્દી અનુવાદ પણ શેર કરવામાં આવ્યો, જેનાથી તે ભારતના સોશિયલ મીડિયા યૂઝર્સ વચ્ચે ઝડપથી ફેલાઈ ગયો.
ઇઝરાયલ અને અમેરિકા સુધી કેવી રીતે પહોંચી અફવા?
ભારતીય એકાઉન્ટમાંથી ઊઠેલી આ ચિનગારી ખૂબ ઓછા સમયમાં મોટી આગ બની ગઈ. ‘મોસાડ કોમેન્ટ્રી’ નામના એક ઇઝરાયલી એક્સ એકાઉન્ટ દ્વારા આ દાવાને વધુ આગળ વધારવામાં આવ્યો. જોકે આ એકાઉન્ટના નામમાં ‘મોસાડ’ શબ્દ જોડાયેલો છે, જે ઇઝરાયલની ગુપ્તચર એજન્સીનું નામ છે, પરંતુ આ એકાઉન્ટનો તે એજન્સી સાથે કોઈ સત્તાવાર કે સમર્થિત સંબંધ નથી. આ એકાઉન્ટ દ્વારા એવું વાતાવરણ ઊભુ કરવામાં આવ્યું જાણે ઇરાન વાતચીતથી પીછેહઠ કરી રહ્યું છે.
આના અડધા કલાક બાદ, ઇઝરાયલની એક પ્રમુખ ટીવી ચેનલે આ કથિત નિવેદનને અંગ્રેજીમાં પ્રસારિત કરી દીધું. પરિસ્થિતિ ત્યારે વધુ વણસી જ્યારે ઇઝરાયલી વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂના પુત્ર અને રાજકીય ટિપ્પણીકાર યાયર નેતન્યાહૂએ પણ આ પોસ્ટને તુરંત આગળ ધપાવી દીધી. આના ત્રણ કલાકથી પણ ઓછા સમયમાં, આ ફર્જી દાવો ખુદ વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂના ભાષણનો હિસ્સો બની ગયો. યરુસલેમના માઉન્ટ હર્ઝલ ખાતે આપેલા પોતાના ભાષણમાં વડાપ્રધાન નેતન્યાહૂએ તેને ઇરાનના ખતરનાક ઇરાદાઓનો પાક્કો પુરાવો ગણાવી દીધો.
આ ભ્રમ માત્ર ઇઝરાયલ સુધી સીમિત ન રહ્યો. અમેરિકાની રાજધાની વોશિંગ્ટનમાં, સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રના રાજદૂત માઈક વોલ્ટ્ઝે પણ આ જૂઠા દાવાને ઓનલાઈન શેર કરતા લખ્યું કે ઇરાન આખરે એ સ્વીકારી રહ્યું છે જે વર્ષોથી સ્પષ્ટ હતું. ફ્લોરિડાના સીનેટર રિક સ્કોટ દ્વારા પણ તેને રી-પોસ્ટ કરવામાં આવ્યું અને ફોક્સ ન્યૂઝ જેવા મોટા અમેરિકી મીડિયા સંસ્થાને પણ તેને પોતાના કવરેજમાં સામેલ કરી લીધું.
સત્ય અને ઇરાનનું ખંડન
સત્ય અને ઇરાનનું ખંડનવાસ્તવિક સ્થિતિ એ હતી કે એ વાતનો કોઈ પુરાવો જ નહોતો કે જનરલ અહમદ વાહિદીએ ક્યારેય આવું કોઈ નિવેદન આપ્યું હતું. સાથે જ, એ વાતના પણ કોઈ પ્રમાણ નહોતા કે ઇરાને કોઈ પરમાણુ હથિયાર બનાવી લીધું છે. જેમ-જેમ આ દાવાની સત્યતા પર સવાલો ઉઠવાની શરૂઆત થઈ, તેમ તેમ અમેરિકી અધિકારી માઈક વોલ્ટ્ઝ દ્વારા પોતાની પોસ્ટને કોઈપણ સ્પષ્ટતા કે સફાઈ વગર ચૂપચાપ એક્સ પરથી ડિલીટ કરી દેવામાં આવી.
બીજી બાજુ, ઇરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઈલ બઘાઈ દ્વારા આ વાયરલ પોસ્ટને સિરેથી નકારી કાઢવામાં આવી. તેમણે તેને ઇસ્લામિક ગણરાજ્ય વિરુદ્ધના જૂઠાણાના પૂરનું એક સ્પષ્ટ ઉદાહરણ ગણાવ્યું અને તેની પાછળ ઇઝરાયલનો હાથ હોવાનો આરોપ મૂક્યો. ઇરાનનો હંમેશાંથી એ જ પક્ષ રહ્યો છે કે તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ સંપૂર્ણપણે શાંતિપૂર્ણ અને નાગરિક હેતુઓ માટે છે, જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય અને પશ્ચિમી દેશો દ્વારા લાંબા સમયથી આના પર શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.
આ ઘટના આજના ડિજિટલ યુગની એક ગંભીર ચેતવણી છે. તે દર્શાવે છે કે કેવી રીતે એક સામાન્ય યૂઝર દ્વારા કોઈપણ આધાર વગર શેર કરવામાં આવેલી વાત થોડા જ કલાકમાં દુનિયાના સૌથી શક્તિશાળી દેશોના નેતાઓના નિવેદનો અને નિર્ણયોને પ્રભાવિત કરી શકે છે. કોઈ તેની સત્યતાની તપાસ કરી શકે તે પહેલાં જ, એક ફેક ન્યૂઝે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મોટો ભૂકંપ સર્જી દીધો હતો.
