‘એક દેશ પર હુમલો એટલે ત્રણેય પર હુમલો’: મક્કા કરાર પર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે શું કહ્યું?
દુનિયાની ભૂરાજનીતિમાં આજકાલ એક મોટો બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે, જેનો પડઘો વાશિંગ્ટનથી લઈને મિડલ ઈસ્ટ સુધી સંભળાઈ રહ્યો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં સાઉદી અરેબિયા, તુર્કી અને પાકિસ્તાન વચ્ચે થયેલા એક નવા અને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રક્ષા કરારનું ખુલ્લેઆમ સ્વાગત કર્યું છે. ટ્રમ્પે પોતાની સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ દ્વારા આ ત્રણેય દેશોની જમાને પ્રશંસા કરી છે અને તેને ક્ષેત્રની સુરક્ષાના દૃષ્ટિકોણથી એક ઐતિહાસિક પગલું ગણાવ્યું છે.
ટ્રમ્પે પોતાના સંદેશમાં શું કહ્યું?
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર ખુશી વ્યક્ત કરતા લખ્યું કે તેમને એ જોઈને ખૂબ જ આનંદ થયો કે આ ત્રણેય મુખ્ય દેશોએ આખરે આ મહત્વપૂર્ણ કરાર પર પોતાની મહોર મારી દીધી છે. ટ્રમ્પના મતે, આ એ વાતનો સ્પષ્ટ સંકેત છે કે પશ્ચિમ એશિયા અને તેની આસપાસના દેશો હવે ખુદ આગળ આવીને પોતાની સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે એક મંચ પર આવી રહ્યા છે.
ટ્રમ્પે સાઉદી અરેબિયા, તુર્કી અને પાકિસ્તાનના શીર્ષ નેતૃત્વને અભિનંદન પાઠવતા આ પગલાને એક “મોટું, સાહસી અને અત્યંત જરૂરી પ્રથમ પગલું” ગણાવ્યું. તેમણે આશા વ્યક્ત કરી કે આ પ્રકારની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીથી માત્ર પરસ્પર સહયોગ જ નહીં વધે, પરંતુ સમગ્ર ક્ષેત્રમાં સ્થાયી સ્થિરતા સ્થાપિત કરવામાં પણ મદદ મળશે. કૂટનીતિક જાણકારોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે નવા સમીકરણો ઝડપથી બની અને બગડી રહ્યા છે.
શું છે આ નવો રક્ષા કરાર?
તમારી માહિતી માટે જણાવી દઈએ કે સાઉદી અરેબિયા, તુર્કી અને પાકિસ્તાન વચ્ચે આ ઐતિહાસિક કરાર ગત 7 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ પવિત્ર શહેર મક્કામાં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યો હતો, જેને ‘મક્કા જોઈન્ટ ડિફેન્સ એગ્રીમેન્ટ’ (Makkah Joint Defence Agreement) નામ આપવામાં આવ્યું છે.
આ કરારની સૌથી મોટી અને ખાસ વાત તેની સામૂહિક સુરક્ષા (Collective Defense) ની નીતિ છે. આ અંતર્ગત એ નક્કી કરવામાં આવ્યું છે કે જો આમાંથી કોઈપણ એક સભ્ય દેશ પર કોઈ બાહ્ય સશસ્ત્ર હુમલો થાય છે, તો તેને ત્રણેય દેશો પર થયેલો હુમલો માનવામાં આવશે. એટલે કે ત્રણેય દેશો મળીને તે જોખમનો સામનો કરશે. જો કે, તેને સત્તાવાર રીતે ‘નાટો’ (NATO) નું નામ આપવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ તેની આ મૂળ શરત ઉત્તર એટલાન્ટિક સંધિ સંગઠન એટલે કે નાટોના પ્રખ્યાત ‘આર્ટિકલ 5’ (Article 5) સાથે ઘણી હદ સુધી સમાનતા ધરાવે છે. આ જ કારણ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા અને વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાતો તેને અનૌપચારિક રીતે મુસ્લિમ દેશોના એક નવા રક્ષા ગઠબંધન તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
ત્રણેય દેશો વચ્ચે વધતા સંબંધો અને વ્યૂહાત્મક અર્થ
સાઉદી અરેબિયા, તુર્કી અને પાકિસ્તાન—ત્રણેય દેશો મુસ્લિમ દુનિયામાં ઊંડી રાજકીય, આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક મહત્તા ધરાવે છે. ભલે તેમની વચ્ચે ભૂતકાળમાં કેટલાક મુદ્દાઓ પર મતભેદો રહ્યા હોય, પરંતુ સમયની સાથે તેમણે પરસ્પર સંબંધોને મજબૂત કરવા પર વધુ ભાર મૂક્યો છે.
આ નવા રક્ષા કરાર દ્વારા આ ત્રણેય દેશોનો હેતુ પોતાની સૈન્ય અને ગુપ્તચર ક્ષમતાઓને એકબીજા સાથે શેર કરવાનો અને મુશ્કેલીના સમયે એકબીજાની ઢાલ બનવાનો છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલી ઉથલપાથલ અને સુરક્ષા પડકારો વચ્ચે આ ત્રિપક્ષીય ગઠબંધનને ખૂબ જ ઝીણવટપૂર્વક તપાસવામાં આવી રહ્યું છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ કરારથી માત્ર આ ત્રણેય દેશોની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ જ મજબૂત નહીં થાય, પરંતુ વૈશ્વિક મંચ પર પણ તેમનો પ્રભાવ વધશે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ દ્વારા આ કરારનું સાર્વજનિક સમર્થન કરવું એ દર્શાવે છે કે અમેરિકા પણ આ ક્ષેત્રમાં નવા સુરક્ષા માળખા અને ક્ષેત્રીય સહયોગને કઈ નજરે જોઈ રહ્યું છે. આવનારા દિવસોમાં આ જોવું ખૂબ જ રસપ્રદ રહેશે કે આ કરાર ક્ષેત્રીય રાજનીતિ અને કૂટનીતિની દિશા નક્કી કરવામાં કેટલો અસરકારક સાબિત થાય છે.
