ઈસ્લામાબાદમાં રાજદ્વારી ગરમાવો: અમેરિકા-ઈરાન મંત્રણા પર સંકટના વાદળો, પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી કસોટીની એરણે
વર્ષ 2026 ના એપ્રિલ મહિનામાં દુનિયાની નજર અત્યારે પાકિસ્તાનની રાજધાની ઇસ્લામાબાદ પર ટકેલી છે. એક તરફ મધ્ય-પૂર્વમાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ છે અને બીજી તરફ મહાસત્તા અમેરિકા અને ઈસ્લામિક રાષ્ટ્ર ઈરાન વચ્ચે શાંતિ સ્થાપવા માટે પાકિસ્તાન મધ્યસ્થી કરી રહ્યું છે. જોકે, સોમવાર, 20 એપ્રિલની સવાર એક ખરાબ સમાચાર લઈને આવી છે. ઈરાને અમેરિકા સાથે બીજા રાઉન્ડની વાટાઘાટોમાં જોડાવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો છે. આ જાહેરાતે માત્ર ઇસ્લામાબાદ જ નહીં, પણ વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચેના રાજદ્વારી સેતુને પણ હચમચાવી દીધો છે.
શાહબાઝ શરીફનો ‘રેસ્ક્યુ’ કોલ: પેઝેશ્કિયાન સાથે વાતચીત
પરિસ્થિતિ ગંભીર બનતા પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફે કોઈ પણ વિલંબ વગર ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન સાથે ફોન પર લાંબી ચર્ચા કરી છે. આ ફોન કોલ માત્ર ઔપચારિકતા નહોતો, પરંતુ તૂટી રહેલી શાંતિ મંત્રણાને બચાવવાનો છેલ્લો પ્રયાસ હતો. શરીફે ઈરાની રાષ્ટ્રપતિને ખાતરી આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે આ પ્રદેશમાં સ્થાયી શાંતિ માટે વાતચીત જ એકમાત્ર રસ્તો છે.
શરીફે સાઉદી અરેબિયા, કતાર અને તુર્કીના નેતાઓ સાથે થયેલી તેમની તાજેતરની ચર્ચાઓનો હવાલો આપીને ઈરાનને સમજાવ્યું છે કે મુસ્લિમ રાષ્ટ્રો પણ ઈચ્છે છે કે આ સંઘર્ષ હવે અટકે. જોકે, ઈરાની રાષ્ટ્રપતિના વલણથી સ્પષ્ટ છે કે તેહરાન હવે અમેરિકાના વારંવાર બદલાતા નિવેદનોથી કંટાળી ગયું છે.
ઈરાનનો ગુસ્સો: અમેરિકાની ‘ગેરવાજબી’ માંગણીઓ
ઈરાનની સત્તાવાર ન્યૂઝ એજન્સી IRNA એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેહરાન શા માટે પીછેહઠ કરી રહ્યું છે. ઈરાનનો આરોપ છે કે અમેરિકા એક તરફ શાંતિની વાત કરે છે અને બીજી તરફ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અને ઈરાની બંદરો પર નૌકાદળ દ્વારા નાકાબંધી કરી રહ્યું છે. ઈરાને આ નાકાબંધીને ‘યુદ્ધવિરામનું ઉલ્લંઘન’ ગણાવ્યું છે.
વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા મોકલવામાં આવનારા ખાસ દૂતો, સ્ટીવ વિટકોફ અને જેરેડ કુશનર ઇસ્લામાબાદ પહોંચે તે પહેલાં જ ઈરાને પોતાનો વિરોધ નોંધાવ્યો છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે અમેરિકાની માંગણીઓ એકપક્ષીય છે અને તે ઈરાનની સાર્વભૌમત્વ પર તરાપ મારે છે. આ પરિસ્થિતિમાં, કોઈ પણ ટેબલ ટોક (Table Talk) નિરર્થક છે.
ઈસ્લામાબાદમાં સુરક્ષાનો કડક પહેરો: C-17 ગ્લોબમાસ્ટરનું આગમન
જ્યારે રાજદ્વારી સ્તરે ખેંચતાણ ચાલી રહી છે, ત્યારે જમીન પરની હિલચાલ કઈંક અલગ જ વાર્તા કહી રહી છે. રાવલપિંડીના નૂર ખાન એરબેઝ પર અમેરિકાનું વિશાળ સૈન્ય વિમાન C-17 ગ્લોબમાસ્ટર III ઉતર્યું છે. આ વિમાનમાં અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળની સુરક્ષા માટેના અદ્યતન સાધનો અને કદાચ ઉચ્ચ સ્તરીય અધિકારીઓ હોવાની શક્યતા છે.
ઈસ્લામાબાદના રેડ ઝોન તરફ જતા રસ્તાઓ સીલ કરી દેવામાં આવ્યા છે. સેરેના અને મેરિયટ જેવી ફાઈવ સ્ટાર હોટલોને ખાલી કરાવીને તેને અભેદ કિલ્લામાં ફેરવી દેવામાં આવી છે. 11 એપ્રિલના રોજ મંત્રણાનો પ્રથમ રાઉન્ડ સેરેના હોટલમાં જ થયો હતો, પરંતુ તે અસફળ રહ્યો હતો. હવે બીજા રાઉન્ડ માટેની તૈયારીઓ તો પૂર્ણ છે, પણ ‘મહેમાન’ (ઈરાન) આવશે કે નહીં તે મોટો સવાલ છે.
પાકિસ્તાની સેના અને ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીરની ભૂમિકા
આ સમગ્ર પ્રકરણમાં પાકિસ્તાની સેના પણ સક્રિય છે. આર્મી ચીફ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીરની તાજેતરની તેહરાન મુલાકાત એ સંકેત આપે છે કે પાકિસ્તાની સૈન્ય એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ આ મંત્રણાને સફળ બનાવવા માટે પોતાની પૂરી તાકાત લગાવી રહ્યું છે. અમેરિકા અને ઈરાન બંનેએ અગાઉ પાકિસ્તાનના પ્રયાસોના વખાણ કર્યા હતા, પરંતુ વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં પાકિસ્તાન પર પણ મોટું દબાણ છે. જો આ મંત્રણા નિષ્ફળ જશે, તો પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી તરીકેની છબીને પણ ધક્કો લાગશે.
શા માટે આ મંત્રણા મહત્વની છે?
જો ઇસ્લામાબાદમાં આ મંત્રણા અટકી જશે, તો મધ્ય-પૂર્વમાં ફરીથી મિસાઈલ હુમલા અને સમુદ્રી જપ્તીની ઘટનાઓ વધી શકે છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેનો સીધો સંઘર્ષ વૈશ્વિક તેલ બજારને ધ્વસ્ત કરી શકે છે. પાકિસ્તાન આ મામલે પોતાનો આર્થિક ફાયદો અને પ્રાદેશિક વર્ચસ્વ પણ જોઈ રહ્યું છે, તેથી જ શાહબાઝ શરીફ વ્યક્તિગત રીતે ઈરાની નેતૃત્વને મનાવવા મથામણ કરી રહ્યા છે.
હાલમાં બોલ ઈરાનના કોર્ટમાં છે. શું ઈરાન શાહબાઝ શરીફની વિનંતી માનશે? શું અમેરિકા પોતાની ‘ગેરવાજબી’ શરતોમાં થોડી છૂટછાટ આપશે? જેરેડ કુશનર અને સ્ટીવ વિટકોફનું ઇસ્લામાબાદ આગમન એ વાતની પુષ્ટિ કરે છે કે અમેરિકા હજુ પણ વાતચીતનો માર્ગ ખુલ્લો રાખવા માંગે છે. પરંતુ જો ઈરાન પોતાના નિર્ણય પર અડગ રહેશે, તો સોમવારની આ મંત્રણા માત્ર એક ઔપચારિકતા બનીને રહી જશે. આગામી 24 કલાકમાં ઇસ્લામાબાદના સેરેના હોટલમાંથી નીકળનારા સમાચાર નક્કી કરશે કે મધ્ય-પૂર્વમાં શાંતિના દીવા પ્રગટશે કે ફરીથી યુદ્ધના નગારા વાગશે.
