પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી પર ઈરાનનો ચોંકાવનારો ખુલાસો: અમેરિકા પ્રત્યેનું ‘સોફ્ટ કોર્નર’ અને કંગાળ આર્થિક સ્થિતિ બની કારણ
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધના વાદળો ઘેરાઈ રહ્યા છે ત્યારે પાકિસ્તાને પોતાને એક ‘શાંતિ નિર્માતા’ તરીકે વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ઈસ્લામાબાદની ઈચ્છા હતી કે તે આ બે શક્તિશાળી દેશો વચ્ચે મધ્યસ્થી કરીને પોતાની રાજદ્વારી પ્રતિષ્ઠામાં વધારો કરે. જોકે, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ ઈરાની સાંસદ ઈબ્રાહિમ રેઝાઈના એક નિવેદને પાકિસ્તાનની આ આશાઓ પર પાણી ફેરવી દીધું છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જે દેશ અમેરિકાના પડછાયામાંથી બહાર નથી આવી શકતો, તે ક્યારેય નિષ્પક્ષ મધ્યસ્થી બની શકે નહીં.
ઈરાની સાંસદનો આકરો પ્રહાર: “વિશ્વાસનો અભાવ”
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર રવિવારે એક પોસ્ટમાં, ઈરાની સાંસદ ઈબ્રાહિમ રેઝાઈએ પાકિસ્તાનની વિશ્વસનીયતા પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે લખ્યું, “પાકિસ્તાન અમારો પાડોશી દેશ છે અને એક સારો મિત્ર હોઈ શકે છે, પરંતુ તે મધ્યસ્થી કરવા માટે લાયક નથી. મધ્યસ્થી બનવા માટે જે ‘વિશ્વાસ’ (Trust) જોઈએ, તેનો પાકિસ્તાનમાં અભાવ છે.”
રેઝાઈએ દાવો કર્યો કે પાકિસ્તાન દાયકાઓથી અમેરિકા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે. જ્યારે અમેરિકા લેબનોનમાં યુદ્ધવિરામ જેવી બાબતો પર પોતાના વચનોથી ફરી જાય છે અથવા ઈરાનની સ્થિર અસ્કયામતો (Assets) અંગેના વચનો પાળતું નથી, ત્યારે પાકિસ્તાન મૌન રહે છે. ઈરાનનો આરોપ છે કે પાકિસ્તાન ક્યારેય ખુલ્લેઆમ વોશિંગ્ટનની ભૂલોની ટીકા કરતું નથી, જે સાબિત કરે છે કે તે અમેરિકા તરફ પક્ષપાતી છે.
આર્થિક કંગાળિયત અને ‘ફાઈવ સ્ટાર’ ફિયાસ્કો
પાકિસ્તાન માત્ર રાજદ્વારી રીતે જ નહીં, પણ આર્થિક રીતે પણ આ મધ્યસ્થીમાં નિષ્ફળ સાબિત થયું છે. તેહરાન અને વોશિંગ્ટન વચ્ચેની પ્રથમ રાઉન્ડની વાટાઘાટો ઈસ્લામાબાદની પ્રખ્યાત ‘સેરેના હોટેલ’માં યોજાઈ હતી. પરંતુ અત્યંત શરમજનક બાબત એ રહી કે ગંભીર આર્થિક કટોકટીનો સામનો કરી રહેલી શાહબાઝ શરીફ સરકાર આ હોટેલનું લાખોનું બિલ ચૂકવવામાં પણ નિષ્ફળ રહી હતી. અંતે, આગા ખાન ડેવલપમેન્ટ નેટવર્કને દખલ કરીને આ સમગ્ર ખર્ચ ઉઠાવવો પડ્યો હતો. આ ઘટનાએ વિશ્વ સ્તરે પાકિસ્તાનની ‘ગરીબી’ અને તેના પોકળ દાવાઓની પોલ ખોલી નાખી છે.
પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી પર ઈરાનનો ચોંકાવનારો ખુલાસો: અમેરિકા પ્રત્યેનું ‘સોફ્ટ કોર્નર’ અને કંગાળ આર્થિક સ્થિતિ બની કારણ
અટકી પડેલી વાટાઘાટો અને ભારત-ચીનનું ફેક્ટર
ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચી તાજેતરમાં જ પાકિસ્તાનની મુલાકાતેથી પરત ફર્યા છે. તેમની મુલાકાત બાદ એવું લાગતું હતું કે યુદ્ધ રોકવા માટે કોઈ કરાર થશે, પરંતુ ઈરાને બીજા રાઉન્ડની વાટાઘાટોમાં ભાગ લેવાનો ઈનકાર કરી દીધો છે. ઈરાન હવે પાકિસ્તાનને બદલે અન્ય એવા દેશો તરફ જોઈ રહ્યું છે જેઓ અમેરિકાના દબાણમાં ન હોય. નોંધનીય છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના વિવાદમાં ઈરાને ભારત, રશિયા અને ચીન જેવા દેશોને જ મિત્ર માનીને પરિવહનની છૂટ આપી છે, જે દર્શાવે છે કે ઈરાનની નજરમાં પાકિસ્તાન હવે ‘મિત્ર’ની યાદીમાં પણ નીચે સરકી રહ્યું છે.
પાકિસ્તાન માટે એક બોધપાઠ
પાકિસ્તાન માટે આ સ્થિતિ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અત્યંત ક્ષોભજનક છે. એક તરફ તે ગરીબીના ખપ્પરમાં હોમાઈ રહ્યું છે અને બીજી તરફ તેની વિદેશ નીતિમાં પણ કોઈ મક્કમતા જોવા મળતી નથી. ઈરાનનું આ વલણ સૂચવે છે કે ભવિષ્યમાં જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કોઈ શાંતિ સમજૂતી થશે, તો તેમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા નહિવત હશે. ઈસ્લામાબાદે જો ખરેખર મધ્યસ્થી બનવું હોય, તો પહેલા પોતાના અર્થતંત્રને મજબૂત કરવું પડશે અને વોશિંગ્ટનની કઠપૂતળી હોવાની છાપ ભૂંસવી પડશે.
