પરંપરાગત ખેતીને બદલે સુપરફૂડ, ઇસબગુલથી ખેડૂત બન્યા સમૃદ્ધ
ગુજરાતના ખેડૂતોએ આજે આરોગ્યપ્રતિજાગૃત બજારમાં સુપરફૂડ તરીકે ઓળખાતા ઇસબગુલની ખેતી દ્વારા ઊંચી આવક મેળવવાની તક મેળવી છે. ઇસબગુલની ખેતીને લોકલ ભાષામાં ‘ઘોડાજીરૂ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને ભારતમાં આ છોડનું ઉત્પાદન સૌથી વધુ થાય છે. ગુજરાત તેની પ્રોસેસિંગ સુવિધા માટે દેશમાં આગળ છે, જેમાં મુખ્ય કેન્દ્રો સિદ્ધપુર અને ઊંઝા છે.
ઇસબગુલ ખેતી કેમ મહત્વપૂર્ણ છે
ઇસબગુલ એક ઔષધીય પાક છે, જેની ઊચ્ચ માંગ અમેરિકા, યુરોપ અને અન્ય દેશોમાં છે. દેશની કુલ ઉત્પાદનનું મોટાભાગનું પ્રમાણ નિકાસ માટે વપરાય છે. આ છોડથી ડૉલર કમાણી શક્ય બને છે, તેથી ગુજરાતના ખેડૂતોએ આ પાકની ખેતીને પ્રાધાન્ય આપવું જરૂરી છે.
જમીન તૈયારી અને વાવણીની રીત
ઇસબગુલના પાક માટે રેતાળથી મધ્યમ ગોરાડ જમીન વધુ યોગ્ય છે. વાવણી પહેલા જમીનને સારી રીતે હળ વડે ખેંચી, કલ્ટિવેટર વડે ઢીલી બનાવવી અને પાટો ચલાવીને સમતળ કરવી જરૂરી છે. યોગ્ય ભેજ અને વાતાવરણ સાથે વાવણી 20-25 ડિગ્રી તાપમાનમાં કરવી જોઈએ.
બીજની ખરીદી અને વાવણીની સલાહ
ખેડૂતો સરકારી બાગાયત વિભાગ અથવા કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રોમાંથી બીજ મેળવી શકે છે. વાવણી વખતે બીજ વચ્ચે ઓછામાં ઓછું 8-10 ઇંચ અંતર રાખવું જોઈએ અને બીજની ઊંડાઈ લગભગ 1.5 સે.મી. હોવી જોઈએ. એક હેક્ટર જમીનમાં આશરે 10-15 ક્વિન્ટલ ઉપજ શક્ય છે.
ખાતર અને સિંચાઈની યોગ્ય પદ્ધતિ
ઇસબગુલના પાકને વધુ ખાતર જરૂરી નથી. જીવનચક્ર દરમ્યાન 30 કિ. હાઈડ્રોજન અને 15 કિ. ફોસ્ફરસ પૂરતું હોય છે. ઓર્ગેનિક ખેતી માટે પિયત અને લીલા પડવાસ ઉપયોગી છે. રેતાળ અને ગોરાડ જમીનમાં 4-5 વખત સિંચાઈ કરવી જરૂરી છે.
પાક લણવાનો સમય અને ઉત્પાદન ક્ષમતા
ઇસબગુલના પાકની કાપણી સામાન્ય રીતે માર્ચ-એપ્રિલમાં થાય છે. પાંદડા સુક્યા પછી બીજ તૈયાર થાય છે. ભેજવાળા વાતાવરણમાં કાપણી ન કરવી જોઈએ, નહીં તો બીજ ખરાબ થઈ શકે છે. એક હેક્ટર જમીનમાં 10-15 ક્વિન્ટલ ઉપજ મેળવી શકાય છે.
નફો અને બજારની આવક
એક હેક્ટર જમીનમાં પાકાવેલા ઇસબગુલના બીજને બજારમાં ₹12,500 પ્રતિ ક્વિન્ટલના ભાવથી વેચી, ખેડૂતને આશરે 1,87,500 રૂપિયા કમાણી શક્ય છે. ખર્ચ ઘટાડીને નફો વધારે હોય છે, અને માત્ર ૩ મહીનામાં આ ફાયદો મેળવી શકાય છે.
