CBSE ના બેઝિક મેથ્સમાં સ્ટાન્ડર્ડ કરતા અઘરા સવાલો! વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓમાં ભારે રોષ
કેન્દ્રીય માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (CBSE) ની 10માં અને 12માં ધોરણની પરીક્ષાઓ હજુ તો શરૂ જ થઈ છે ત્યાં વિવાદોએ બોર્ડના દરવાજા ખખડાવ્યા છે. 17 ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલી આ પરીક્ષાઓમાં આશરે 43 લાખ વિદ્યાર્થીઓ ભાગ લઈ રહ્યા છે, પરંતુ પરીક્ષાના પહેલા જ અઠવાડિયામાં ગણિત (Maths) અને ભૌતિક વિજ્ઞાન (Physics) ના પેપરે વિદ્યાર્થીઓના પરસેવા છોડાવી દીધા છે. મામલો એટલો ગંભીર બન્યો છે કે હવે તે શાળાની દિવાલો ઓળંગીને અદાલત સુધી પહોંચી ગયો છે.
આક્ષેપ છે કે CBSE એ બોર્ડની પરીક્ષામાં એવા પ્રશ્નો પૂછ્યા છે, જેનું સ્તર એન્જિનિયરિંગ પ્રવેશ પરીક્ષા એટલે કે JEE મેઈન અને એડવાન્સ જેવું હતું. ચાલો સમજીએ કે આખો વિવાદ શું છે અને શું CBSE આ અઘરા પ્રશ્નોના બદલામાં વિદ્યાર્થીઓને ‘બોનસ ગુણ’ આપવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે?
શું છે સમગ્ર વિવાદ? શા માટે ઉઠી રહ્યા છે સવાલ?
આ સમગ્ર મામલાને ઓનલાઇન શિક્ષક પ્રશાંત કિરાડ દ્વારા મુખ્યત્વે ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. તેમણે દાવો કર્યો છે કે આ સંબંધમાં કોર્ટમાં જાહેર હિતની અરજી (PIL) પણ દાખલ કરવામાં આવી છે. પ્રશાંતનો આરોપ છે કે 17 ફેબ્રુઆરીએ લેવાયેલી 10માં ગણિતની પરીક્ષામાં ‘સેટ’ની વહેંચણીમાં મોટી વિસંગતતા હતી.
-
સેટમાં ભેદભાવ: કેટલાક સેટ ઘણા સરળ હતા, પરંતુ કેટલાક સેટમાં પ્રશ્નોનું સ્તર એટલું ઊંચું હતું કે તે 10માં ધોરણને બદલે JEE એડવાન્સ લેવલના લાગતા હતા.
-
ફિઝિક્સનો બોજ: 12માં ધોરણના ફિઝિક્સ પેપર બાબતે પણ એવી જ ફરિયાદ છે કે પ્રશ્નપત્ર સેટ કરવાની રીત ખોટી હતી, જેના કારણે સરેરાશ વિદ્યાર્થી માટે પેપર સોલ્વ કરવું અશક્ય બની ગયું હતું.
10માં ગણિતના પેપરનું વિશ્લેષણ: શું ખરેખર પેપર અઘરું હતું?
જ્યારે નિષ્ણાતો સાથે વાત કરવામાં આવી ત્યારે ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી. ગણિતના શિક્ષકોના વિશ્લેષણ મુજબ વિદ્યાર્થીઓની ચિંતા વ્યાજબી લાગે છે:
-
સેટની જટિલતા: ગણિતના સેટ 2 અને સેટ 3, સેટ 1 ની સરખામણીમાં ઘણા અઘરા હતા. આ તે વિદ્યાર્થીઓ સાથે અન્યાય જેવું છે જેમને અઘરો સેટ મળ્યો હતો.
-
સેમ્પલ પેપરથી વિપરીત: સામાન્ય રીતે વિદ્યાર્થીઓ CBSE ના સેમ્પલ પેપરના આધારે તૈયારી કરે છે, પરંતુ અસલી પેપરનું સ્તર તેના કરતા ઘણું ઊંચું હતું.
-
બેઝિક vs સ્ટાન્ડર્ડનો પેચ: સૌથી આશ્ચર્યજનક બાબત એ હતી કે ‘બેઝિક મેથ્સ’ (જે સરળ હોવું જોઈએ) નું પેપર ‘સ્ટાન્ડર્ડ મેથ્સ’ કરતા વધુ લાંબુ અને જટિલ હતું. ઉદાહરણ તરીકે, ‘Proof of irrationality’ ના પ્રશ્નો બેઝિકમાં અઘરા અને સ્ટાન્ડર્ડમાં સરળ હતા.
-
પેજની સંખ્યામાં તફાવત: બેઝિક મેથ્સના સેટ-1 માં જ્યાં 15 પેજ હતા, ત્યાં સેટ-2 ને 27 પેજમાં ફેલાવવામાં આવ્યો હતો, જેના કારણે વિદ્યાર્થીઓ સમયનું વ્યવસ્થાપન (Time Management) કરી શક્યા નહીં.
વિદ્યાર્થીઓના નુકસાનની ભરપાઈ કેવી રીતે થશે? શું છે નિયમો?
જ્યારે પણ બોર્ડની પરીક્ષામાં પેપર અભ્યાસક્રમની બહાર હોય અથવા સ્તર કરતા વધુ અઘરું હોય, ત્યારે CBSE પાસે વિદ્યાર્થીઓને રાહત આપવાની બે મુખ્ય રીતો હોય છે:
1. લીનિયન્ટ કરેક્શન (Lenient Correction – મૂલ્યાંકનમાં ઉદારતા)
વિદ્યાર્થીઓ સતત ‘લીનિયન્ટ કરેક્શન’ની માંગ કરી રહ્યા છે. આનો અર્થ એ છે કે કોપી ચેક કરનારા શિક્ષકોને બોર્ડ નિર્દેશ આપે છે કે તેઓ વિદ્યાર્થીઓ પ્રત્યે થોડું નરમ વલણ અપનાવે.
-
સ્ટેપ માર્કિંગ: જો કોઈ વિદ્યાર્થીએ પ્રશ્ન સાચી દિશામાં શરૂ કર્યો હોય પરંતુ ગણતરીમાં ભૂલને કારણે અંતિમ જવાબ ખોટો હોય, તો પણ તેને ગુણ આપવામાં આવે.
-
નાની ભૂલોને અવગણવી: મૂલ્યાંકન દરમિયાન નાની-નાની ભૂલોને અવગણીને વિદ્યાર્થીના પ્રયત્નોને મહત્વ આપવામાં આવે છે.
2. મોડરેશન પોલિસી (Moderation Policy – ગુણનું સમાયોજન)
CBSE ની આ સૌથી મહત્વની નીતિ છે. તેનો ઉપયોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે અલગ-અલગ સેટના મુશ્કેલી સ્તરમાં મોટો તફાવત હોય.
-
ગુણનું સંતુલન: જો સેટ-2 અઘરો હતો અને સેટ-1 સરળ, તો સેટ-2 વાળા વિદ્યાર્થીઓના ગુણને એક ચોક્કસ ફોર્મ્યુલા હેઠળ વધારવામાં આવે છે જેથી કોઈની સાથે ભેદભાવ ન થાય.
-
15 ગુણ સુધીનો લાભ: મોડરેશન પોલિસી હેઠળ સામાન્ય રીતે અઘરા વિષયોમાં મહત્તમ 15 ગુણ સુધી આપી શકાય છે. જોકે, CBSE આ ફોર્મ્યુલા જાહેર કરતું નથી.
આગળ શું?
હાલમાં આ મામલો કોર્ટમાં છે અને વિદ્યાર્થીઓની નજર CBSE ના આગામી પગલા પર ટકેલી છે. જો કોર્ટ અને નિષ્ણાતોની ટીમ માને છે કે પેપર ખરેખર નક્કી કરેલા ધોરણો કરતા અઘરું હતું, તો મોડરેશન પોલિસી લાગુ થવી નિશ્ચિત છે.
વાલીઓ અને વિદ્યાર્થીઓ માટે સલાહ એ જ છે કે તેઓ હાલમાં આ વિવાદથી ધ્યાન હટાવીને આવનારા અન્ય વિષયોની તૈયારી પર ધ્યાન આપે. CBSE નો ઇતિહાસ રહ્યો છે કે તે વિદ્યાર્થીઓના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે યોગ્ય નિર્ણય લે છે.
