સોનાની ખરીદીના નિયમોમાં ઐતિહાસિક ફેરફાર: HUID કોડ ફરજિયાત અને રોકડ વ્યવહાર પર મર્યાદા; જાણો તમારી પર શું અસર થશે?
ભારત વિશ્વમાં સોનાનો સૌથી મોટો ગ્રાહક દેશ છે, પરંતુ વર્ષોથી જ્વેલરી માર્કેટમાં શુદ્ધતાને લઈને ફરિયાદો ઉઠતી રહી છે. આ અનિયમિતતાઓ દૂર કરવા અને ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ગોલ્ડ ટેગિંગના નિયમોને વધુ કડક બનાવ્યા છે. હવેથી દરેક સોનાની વસ્તુ માટે ૬-અંકનો HUID (Hallmark Unique Identification) કોડ અનિવાર્ય કરી દેવામાં આવ્યો છે. આ નિયમ હેઠળ સોનાની શુદ્ધતાની જવાબદારી સપ્લાય ચેઈનના દરેક તબક્કે નક્કી કરવામાં આવશે.
HUID કોડ શું છે અને તે કેમ જરૂરી છે?
HUID એ ૬-અંકનો આલ્ફાન્યૂમેરિક કોડ (દા.ત. A2B1C4) છે, જે દરેક ઘરેણાં પર લેસર દ્વારા અંકિત કરવામાં આવે છે. આ કોડ જ્વેલરીના ‘આધાર કાર્ડ’ જેવું કામ કરે છે.
-
પુનઃઉપયોગ પર પ્રતિબંધ: નવા નિયમો મુજબ, એકવાર કોઈ વીંટી કે હાર માટે HUID કોડ ઇશ્યૂ થઈ જાય, પછી તે કોડ અન્ય કોઈ દાગીના માટે વાપરી શકાશે નહીં. તે કાયમ માટે તે ચોક્કસ ટુકડા સાથે જોડાયેલો રહેશે.
-
BIS CARE એપ: ગ્રાહકો પોતે BIS CARE મોબાઈલ એપ ડાઉનલોડ કરીને આ ૬-અંકનો કોડ નાખીને ચેક કરી શકે છે કે સોનું ખરેખર કેટલા કેરેટનું છે અને કઈ લેબમાં હોલમાર્ક થયું છે.
હોલમાર્કિંગમાં પારદર્શિતા
અત્યાર સુધી કેટલાક જ્વેલરી વિક્રેતાઓ ઓછા કેરેટના સોના પર ખોટું હોલમાર્કિંગ કરીને ગ્રાહકોને છેતરતા હતા. સરકારની આ નવી પહેલથી નકલી માર્કિંગ પર લગામ આવશે. બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS) હવે સખત દેખરેખ રાખશે કે દરેક જ્વેલર નિયમોનું પાલન કરે છે કે નહીં. હોલમાર્ક વિનાના સોનાનું વેચાણ હવે ગંભીર કાનૂની ગુનો ગણાશે.
ખરીદી માટેના નવા નાણાકીય નિયમો
સોનાની ખરીદીને વધુ પારદર્શક બનાવવા માટે આવકવેરા વિભાગ અને નાણા મંત્રાલયે પણ કેટલીક મર્યાદાઓ નક્કી કરી છે: ૧. ₹ ૨ લાખથી વધુ: જો તમે ૨ લાખ રૂપિયાથી વધુના દાગીના ખરીદો છો, તો પાન કાર્ડ (PAN Card) આપવું ફરજિયાત છે. આ ઉપરાંત, ૨ લાખથી વધુની રકમ રોકડમાં ચૂકવી શકાશે નહીં; તે બેંકિંગ ચેનલ દ્વારા જ આપવાની રહેશે. ૨. ₹ ૧૦ લાખથી વધુ: જે ગ્રાહકો ૧૦ લાખ રૂપિયાથી વધુનું સોનું ખરીદવા માંગે છે, તેમણે પાન કાર્ડની સાથે આધાર કાર્ડ અને પોતાની આવકનો પુરાવો (Proof of Income) રજૂ કરવો પડશે. આ નિયમ મની લોન્ડરિંગ અને કાળા નાણાના પ્રવાહને રોકવા માટે લાવવામાં આવ્યો છે.
ગ્રાહકોએ શું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ નવા ફેરફારો બાદ, ગ્રાહકોએ ખરીદી કરતી વખતે નીચેની બાબતોની ચકાસણી કરવી જોઈએ:
-
હંમેશા ૬-અંકના HUID કોડવાળા દાગીના જ ખરીદો.
-
પાકું બિલ અચૂક લેવું, જેમાં હોલમાર્કિંગ ચાર્જ અને HUID નંબરનો ઉલ્લેખ હોય.
-
જ્વેલર પાસેથી હોલમાર્કિંગના ચિહ્નો લેન્સ દ્વારા તપાસવાનો આગ્રહ રાખો.
સરકારના આ કડક વલણથી શરૂઆતમાં જ્વેલર્સ અને ગ્રાહકોને થોડી મુશ્કેલી પડી શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે આનાથી ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ વધશે. હવે તમે ખરીદેલું સોનું માત્ર પીળું જ નહીં, પણ ૧૦૦% શુદ્ધ અને સુરક્ષિત પણ હશે.

