કાલોલના ખેડૂતો માટે વેજલપુર KVKમાં પ્રાકૃતિક ખેતીનું માર્ગદર્શન
પંચમહાલ જિલ્લાના વેજલપુર સ્થિત કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર (KVK) ખાતે કાલોલ તાલુકાના કાતોલ ક્લસ્ટરના ખેડૂતો માટે પ્રાકૃતિક ખેતી અંગેની એક દિવસીય તાલીમ શિબિરનું સફળ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. ગુજરાત પ્રાકૃતિક કૃષિ વિકાસ બોર્ડની યોજના હેઠળ આયોજિત આ કાર્યક્રમમાં ૧૦૫થી વધુ ખેડૂત ભાઈ-બહેનોએ જોડાઈને આધુનિક અને ઝેરમુક્ત ખેતીની ગુરુચાવીઓ મેળવી હતી.
પ્રાકૃતિક કૃષિના પાંચ મુખ્ય આયામો
KVKના વડા ડૉ. કનકલતા અને નિષ્ણાત વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા ખેડૂતોને પ્રાકૃતિક ખેતીના પાયાના પાંચ સિદ્ધાંતો વિશે ઊંડાણપૂર્વક સમજ પૂરી પાડવામાં આવી હતી:
-
જીવામૃત અને બીજામૃત: જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવા અને બીજ સંસ્કાર માટે દેશી ગાયના છાણ-મૂત્રમાંથી બનતા અર્કનું મહત્વ.
-
ઘન જીવામૃત: સૂકા ખાતર તરીકે ઉપયોગ કરવાની પદ્ધતિ.
-
આચ્છાદન અને વાપસા: જમીનમાં ભેજ જાળવી રાખવા અને સૂક્ષ્મ જીવોના વિકાસ માટેની પ્રક્રિયા.
-
મિશ્ર પાક પદ્ધતિ: એક સાથે એક કરતા વધુ પાક લઈને જમીનનું પોષણ જાળવવાની રીત.
કુદરતી અસ્ત્રો અને મિલેટ્સનું મહત્વ
ખેતી ખર્ચ ઘટાડવા માટે વૈજ્ઞાનિકોએ ખેડૂતોને વિવિધ જૈવિક કીટનાશકો જેવા કે બ્રહ્માસ્ત્ર, દશ પર્ણી અર્ક, સપ્ત ધાન્યાકુંર અર્ક અને નિમાસ્ત્ર બનાવવાની પ્રાયોગિક રીતો સમજાવી હતી. આ ઉપરાંત, બદલાતા સમય સાથે પોષણક્ષમ મિલેટ્સ (જાડા ધાન્ય) પાકોનું વાવેતર કરવા અને ફાર્મર રજિસ્ટ્રીમાં નોંધણી કરાવવા અંગે પણ વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
કિચન ગાર્ડન અને સ્વદેશીના શપથ
બીજા સત્રમાં ગૃહ વિજ્ઞાન નિષ્ણાત ડૉ. રેણુ દ્વારા ખેડૂત મહિલાઓને ઘરઆંગણે તાજા અને શુદ્ધ શાકભાજી મેળવવા માટે ‘કિચન ગાર્ડન’ બનાવવાની તાલીમ આપવામાં આવી હતી. કાર્યક્રમના અંતે તમામ ઉપસ્થિતોએ ખેતીમાં રાસાયણિક ખાતરોનો ત્યાગ કરી “સ્વદેશી અપનાવો” અભિયાન હેઠળ સ્વદેશી વસ્તુઓના ઉપયોગના શપથ લીધા હતા. આ પ્રસંગે આત્મા પ્રોજેક્ટ અને ગુજરાત પ્રાકૃતિક કૃષિ વિકાસ બોર્ડના પ્રતિનિધિઓ વિશેષ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
