રાજકારણ સાથે સાઉથનો સ્વાદ! ખડગેએ ‘ઈન્ડિયા’ ગઠબંધનના સાંસદો માટે ગોઠવ્યું ખાસ ડિનર
દેશમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદીને લઈને રાજકીય ગરમાવો સતત વધી રહ્યો છે. ચૂંટણી પંચ સામે વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા વિરોધ વચ્ચે હવે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ અને રાજ્યસભામાં વિપક્ષના નેતા મલ્લિકાર્જુન ખરગેએ વિપક્ષી સાંસદો માટે લંચનું આયોજન કર્યું છે. આ બેઠક માત્ર એક સામાન્ય લંચ નહીં પરંતુ આગળના રાજકીય પગલાં અંગે ચર્ચા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
6 ઓક્ટોબરે INDIA ગઠબંધનના સાંસદોએ સંસદ ભવનથી ચૂંટણી પંચની કચેરી સુધી માર્ચ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. વિપક્ષનો આરોપ છે કે મતદાર યાદીમાં ગેરરીતિ થઈ રહી છે અને ‘વોટ ચોરી’ના મુદ્દે ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ જવાબ આપવો જોઈએ. વિરોધ દરમિયાન રાહુલ ગાંધી સહિત અનેક વિપક્ષી નેતાઓને પોલીસે અટકાયતમાં લીધા હતા.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ બાદ ખરગેએ વિરોધમાં સામેલ સાંસદોને 7 ઓક્ટોબરે પણ દિલ્હીમાં હાજર રહેવા જણાવ્યું હતું. હવે લંચ બેઠકને આગામી રણનીતિ માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
ચૂંટણી પંચ સામે વિપક્ષનો વિરોધ કેમ?
છેલ્લા કેટલાક સમયથી કોંગ્રેસ અને INDIA ગઠબંધનના અન્ય પક્ષો ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદીમાં થયેલા કથિત ફેરફારોને લઈને સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે. વિપક્ષ દ્વારા ખાસ કરીને ‘વોટ ચોરી’નો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે.
કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધી સહિતના નેતાઓનો આરોપ છે કે મતદાર યાદીમાં એવી રીતે ફેરફાર કરવામાં આવી રહ્યા છે જેનાથી કેટલાક મતદારોના અધિકાર પર અસર પડી શકે છે. વિપક્ષ આ મુદ્દે ચૂંટણી પંચ પાસેથી પારદર્શકતા અને જવાબદારીની માંગ કરી રહ્યું છે.
બીજી તરફ ચૂંટણી પંચે પોતાના તરફથી કહ્યું છે કે 6 ઓક્ટોબરે સાંજે 4 વાગ્યા સુધી કોઈ રાજકીય પક્ષે ચૂંટણી પંચને ઔપચારિક મુલાકાત માટે સમય માંગ્યો નહોતો. ત્યારબાદ દિલ્હી પોલીસ મારફતે જાણ થઈ કે રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વમાં આશરે 240 સાંસદોનું પ્રતિનિધિમંડળ ચૂંટણી પંચને મળવા માંગે છે. ચૂંટણી પંચે પ્રસ્તાવિત સ્થળ અને મોટી સંખ્યામાં સાંસદો સાથેની મુલાકાતને અસામાન્ય ગણાવી હતી.
આથી સ્પષ્ટ છે કે આ મુદ્દે માત્ર રાજકીય નિવેદનો જ નહીં, પરંતુ વિરોધ પક્ષ અને ચૂંટણી પંચ વચ્ચે પ્રક્રિયાને લઈને પણ મતભેદ જોવા મળી રહ્યા છે.
સંસદથી ચૂંટણી પંચ સુધી માર્ચ
6 ઓક્ટોબરે INDIA ગઠબંધનના લગભગ 200 સાંસદોએ સંસદ ભવનથી ચૂંટણી પંચની કચેરી તરફ માર્ચ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. કોંગ્રેસ ઉપરાંત સમાજવાદી પાર્ટી, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષી પક્ષોના નેતાઓ પણ તેમાં જોડાયા હતા.
વિપક્ષી સાંસદોના હાથમાં અલગ-અલગ સૂત્રો લખેલા પોસ્ટર જોવા મળ્યા હતા. નેતાઓએ ચૂંટણી પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા અને મતદાર યાદી અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
પરંતુ માર્ચ ચૂંટણી પંચના મુખ્યાલય સુધી પહોંચી શક્યો નહોતો. દિલ્હી પોલીસે રસ્તામાં બેરિકેડિંગ કરીને નેતાઓને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ત્યારબાદ સ્થિતિ વધુ રાજકીય રીતે ચર્ચાસ્પદ બની હતી.
રાહુલ ગાંધી, પ્રિયંકા ગાંધી અને સમાજવાદી પાર્ટીના નેતા અખિલેશ યાદવ સહિત કેટલાક નેતાઓને પોલીસે અટકાયતમાં લીધા હતા. જોકે, ત્યારબાદ વિરોધ વધુ આગળ વધ્યો અને નેતાઓ ફરી વિરોધના સ્થળે પહોંચી ગયા હતા.
બેરિકેડ પર ચઢ્યા રાહુલ ગાંધી
વિરોધ દરમિયાન રાહુલ ગાંધી અને TMC સાંસદ અભિષેક બેનર્જી પોલીસ બેરિકેડ પર ચઢી ગયા હતા. રાહુલ ગાંધીએ ત્યાં તિરંગો પણ લહેરાવ્યો હતો. આ ઘટનાના વીડિયો અને તસવીરો સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચામાં આવ્યા હતા.
પોલીસે માર્ચને આગળ વધતા અટકાવ્યો ત્યારે રાહુલ ગાંધી અને પ્રિયંકા ગાંધી આકાશવાણી ભવન પરિસરમાં એક વૃક્ષ નીચે બેસીને વિરોધ કરવા લાગ્યા હતા.
અહેવાલો અનુસાર રાહુલ ગાંધી લાંબા સમય સુધી ત્યાં જ બેઠા રહ્યા હતા. આ દરમિયાન તેમને ત્યાંથી હટી જવા માટે કહેવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે વિરોધ ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.
આ ઘટનાએ ચૂંટણી પંચ સામેના વિપક્ષના વિરોધને વધુ રાજકીય મહત્વ આપ્યું છે.
હવે ખરગેની લંચ બેઠક કેમ મહત્વપૂર્ણ?
મલ્લિકાર્જુન ખરગેએ વિરોધમાં સામેલ સાંસદોને દિલ્હીમાં રોકાવાનું કહ્યું છે. આ સંદેશ પરથી સ્પષ્ટ સંકેત મળે છે કે વિરોધ માત્ર એક દિવસ પૂરતો મર્યાદિત રહેવાનો નથી.
હવે લંચ બેઠકમાં INDIA ગઠબંધનના નેતાઓ આગળ શું પગલું ભરશે તેના પર ચર્ચા કરી શકે છે. ચૂંટણી પંચ સમક્ષ ફરી પ્રતિનિધિમંડળ મોકલવું, રાષ્ટ્રપતિને મળવું, સંસદમાં મુદ્દો ઉઠાવવો કે પછી વધુ મોટો જાહેર વિરોધ કરવો—આવા વિકલ્પો અંગે ચર્ચા થવાની શક્યતા છે.
આ બેઠક વિપક્ષી એકતા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. અલગ-અલગ રાજ્યોમાં રાજકીય હિતો ધરાવતા પક્ષોને એક જ મુદ્દા પર સાથે રાખવા માટે સંકલન જરૂરી છે.
INDIA ગઠબંધનને એક મંચ પર લાવવાનો પ્રયાસ
ચૂંટણી સંબંધિત મુદ્દાઓ વિપક્ષ માટે એક સામાન્ય રાજકીય પ્લેટફોર્મ બની રહ્યા છે. કોંગ્રેસ ઉપરાંત સમાજવાદી પાર્ટી, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ અને અન્ય પક્ષો પણ આ વિરોધમાં જોડાયા છે.
વિપક્ષના નેતાઓ માને છે કે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં લોકોનો વિશ્વાસ જળવાઈ રહે તે લોકશાહી માટે જરૂરી છે. તેથી મતદાર યાદીમાં ફેરફાર અથવા ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે ઉઠતા કોઈપણ સવાલનો જવાબ પારદર્શક રીતે મળવો જોઈએ.
જોકે દરેક પક્ષના પોતાના રાજકીય હિતો અને પ્રાદેશિક મુદ્દાઓ છે. આવા સંજોગોમાં એક મુદ્દા પર લાંબા સમય સુધી સંયુક્ત વિરોધ જાળવી રાખવો INDIA ગઠબંધન માટે પોતે એક પડકાર બની શકે છે.
ખરગેની લંચ બેઠક આ દૃષ્ટિએ પણ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે વિવિધ પક્ષોના નેતાઓ વચ્ચે સીધી ચર્ચા માટે એક અનૌપચારિક માહોલ પૂરો પાડી શકે છે.
રાષ્ટ્રપતિને મળવાની પણ તૈયારી?
આગામી પગલાં તરીકે વિપક્ષી નેતાઓ રાષ્ટ્રપતિને મળવાની તૈયારી કરી રહ્યા હોવાની માહિતી પણ સામે આવી છે. એક અહેવાલ અનુસાર સંભવિત પ્રતિનિધિમંડળમાં મલ્લિકાર્જુન ખરગે, રાહુલ ગાંધી ઉપરાંત મમતા બેનર્જી, અખિલેશ યાદવ, શરદ પવાર, ઉમર અબ્દુલ્લા અને અન્ય વિપક્ષી નેતાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે.
જો આવું પ્રતિનિધિમંડળ રાષ્ટ્રપતિને મળે છે તો વિપક્ષ પોતાના આરોપો અને ચિંતાઓને બંધારણીય પદ પર રહેલા રાષ્ટ્રપતિ સમક્ષ રજૂ કરશે.
આ રાજકીય રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે, કારણ કે વિપક્ષ પોતાના વિરોધને માત્ર રસ્તા પરના આંદોલન સુધી મર્યાદિત રાખવાને બદલે બંધારણીય સંસ્થાઓ સમક્ષ પણ લઈ જવા માંગે છે.
ચૂંટણી પંચનું શું કહેવું છે?
વિપક્ષના આરોપોની વચ્ચે ચૂંટણી પંચે પણ પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે. ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે 6 ઓક્ટોબરે બપોરે 4 વાગ્યા સુધી કોઈ રાજકીય પક્ષે કમિશનને મળવા માટે ઔપચારિક એપોઇન્ટમેન્ટ માંગી નહોતી.
ત્યારબાદ દિલ્હી પોલીસ તરફથી જાણ કરવામાં આવી કે રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વમાં આશરે 240 સાંસદોનું પ્રતિનિધિમંડળ ચૂંટણી પંચને મળવા માંગે છે અને મેમોરેન્ડમ સોંપવા ઇચ્છે છે.
ચૂંટણી પંચે કહ્યું કે આ મુલાકાત માટે સંસદ ભવન એનેક્સીનું સ્થળ સૂચવવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે સામાન્ય પ્રોટોકોલ મુજબ રાજકીય પક્ષોના પ્રતિનિધિમંડળો ચૂંટણી પંચના પરિસરમાં મળે છે.
આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વિપક્ષ અને ચૂંટણી પંચ વચ્ચે માત્ર મુદ્દાઓને લઈને જ નહીં પરંતુ મુલાકાતની પ્રક્રિયા અંગે પણ મતભેદ છે.
‘વોટ ચોરી’નો મુદ્દો કેટલો મોટો બનશે?
કોંગ્રેસ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ‘વોટ ચોરી’ શબ્દનો ઉપયોગ કરીને ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે પોતાના આક્ષેપોને લોકો સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
રાહુલ ગાંધી સહિત કોંગ્રેસના નેતાઓનો દાવો છે કે મતદાર યાદીમાં ગેરરીતિ થઈ રહી છે. વિપક્ષ આ મુદ્દે ચૂંટણી પંચ પાસેથી જવાબ અને ડેટા માગી રહ્યો છે.
પરંતુ આવા ગંભીર આરોપોની અસર ત્યારે જ લાંબા સમય સુધી રહે છે જ્યારે તેના સમર્થનમાં પુરાવા અને સત્તાવાર તપાસના પરિણામો સામે આવે. ચૂંટણી પંચ પોતાની પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદી અંગે અલગ દૃષ્ટિકોણ રજૂ કરી રહ્યું છે.
આથી આગામી દિવસોમાં આ મુદ્દો માત્ર રાજકીય ભાષણોમાં નહીં પરંતુ દસ્તાવેજો, આંકડા અને સત્તાવાર જવાબોના આધારે પણ ચર્ચાઈ શકે છે.
સરકાર અને વિપક્ષ વચ્ચે વધતું રાજકીય અંતર
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ કેન્દ્ર સરકાર અને વિપક્ષ વચ્ચેના વધતા રાજકીય અંતરને પણ દર્શાવે છે. ચૂંટણી પ્રક્રિયા જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દે વિપક્ષ સરકાર અને ચૂંટણી પંચ પર સવાલો ઉઠાવી રહ્યો છે, જ્યારે ચૂંટણી પંચ પોતાની સ્વતંત્રતા અને પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા અંગે જવાબ આપી રહ્યું છે.
આ મુદ્દે સરકારના સમર્થકો અને વિપક્ષ વચ્ચે પણ તીવ્ર રાજકીય નિવેદનબાજી થવાની શક્યતા છે.
ભારત જેવા મોટા લોકતંત્રમાં ચૂંટણી પંચની વિશ્વસનીયતા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. સત્તાધારી પક્ષ હોય કે વિપક્ષ, તમામ રાજકીય પક્ષો માટે ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર લોકોનો વિશ્વાસ જળવાઈ રહે તે જરૂરી છે.
સામાન્ય મતદારો માટે આ મુદ્દો કેમ મહત્વનો?
ચૂંટણી અંગેનો કોઈપણ વિવાદ અંતે સામાન્ય મતદારને અસર કરે છે. મતદારને એ વિશ્વાસ હોવો જોઈએ કે મતદાર યાદીમાં તેનું નામ યોગ્ય રીતે નોંધાયેલું છે અને તેનો મત નિષ્પક્ષ રીતે ગણવામાં આવશે.
જો કોઈ મતદારને પોતાના નામ, સરનામા અથવા મતદાર યાદી અંગે સમસ્યા હોય તો તેને યોગ્ય સત્તાવાર પ્રક્રિયા દ્વારા સુધારો કરવાની તક મળવી જોઈએ.
એટલે જ મતદાર યાદીમાં ફેરફાર અંગે રાજકીય પક્ષો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા સવાલોનું તથ્ય આધારિત અને પારદર્શક નિરાકરણ થવું જરૂરી છે.
ખરગેની બેઠક બાદ શું થશે?
હવે સૌની નજર ખરગે દ્વારા આયોજિત લંચ બેઠક પર છે. બેઠકમાં INDIA ગઠબંધનના કેટલા પક્ષો અને કેટલા સાંસદો હાજર રહે છે અને ત્યારબાદ શું નિર્ણય લેવામાં આવે છે તે મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
જો વિપક્ષ આગળ પણ સંયુક્ત રીતે આ મુદ્દો ઉઠાવે છે તો સંસદની અંદર અને બહાર બંને જગ્યાએ રાજકીય દબાણ વધવાની શક્યતા છે.
બીજી તરફ ચૂંટણી પંચ પોતાના પક્ષને વધુ સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરે અને વિપક્ષના સવાલોના દસ્તાવેજી જવાબ આપે તો વિવાદનો એક ભાગ સંસ્થાકીય સ્તરે ઉકેલાઈ શકે છે.
પરંતુ જો બંને પક્ષો પોતપોતાના વલણ પર અડગ રહે તો આગામી દિવસોમાં આ મુદ્દે રાજકીય તણાવ વધુ વધવાની શક્યતા છે.
