કપાસ અને એરંડાની ખેતીમાં થશે જબરદસ્ત ફાયદો! વૈજ્ઞાનિકોએ ખેડૂતોને આપી દીધી આ ખાસ ટીપ્સ!
આજના આધુનિક યુગમાં જ્યાં રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોના અનિયંત્રિત ઉપયોગથી જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટી રહી છે અને માનવ સ્વાસ્થ્ય સામે ગંભીર જોખમો ઊભા થઈ રહ્યા છે, ત્યારે પરંપરાગત અને કુદરતી ખેતી તરફ પાછા વળવું સમયની સૌથી મોટી માંગ બની ગઈ છે. ખેડૂતો આધુનિક વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ અપનાવીને ઓછ ખર્ચે વધુ અને ગુણવત્તાસભર ઉત્પાદન મેળવી શકે તે માટે સરકારી અને સંશોધન સંસ્થાઓ સતત કાર્યરત છે.
આ જ શ્રેણીમાં, કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર (KVK), અરણેજ દ્વારા અમદાવાદ જિલ્લાના વિરમગામ તાલુકાના શાહપુર ગામ ખાતે પ્રાકૃતિક સ્વયંપ્રેરિત ખેડૂતો માટે એક વિશેષ અને ઉપયોગી તાલીમ કાર્યક્રમનું સફળ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ શિબિરમાં મોટી સંખ્યામાં ઉત્સાહી ખેડૂતોએ હાજરી આપીને વૈજ્ઞાનિક ખેતીના ગુણો શીખ્યા હતા.
પ્રાકૃતિક ખેતી વિરુદ્ધ સજીવ ખેતી: સૂક્ષ્મ ભેદ અને માર્ગદર્શન
કાર્યક્રમની શરૂઆતમાં કે.વી.કે., અરણેજના વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિક અને વડા ડૉ. વિરેન્દ્રકુમાર પરમારે ઉપસ્થિત ખેડૂતોને સંબોધિત કર્યા હતા. તેમણે પોતાના વક્તવ્યમાં પ્રાકૃતિક ખેતી (Natural Farming) અને સજીવ ખેતી (Organic Farming) વચ્ચેનો સૂક્ષ્મ ભેદ ખૂબ જ સરળ ભાષામાં ખેડૂતોને સમજાવ્યો હતો.
ડૉ. પરમારે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પ્રાકૃતિક ખેતી એ સંપૂર્ણપણે કુદરતી ઘટકો પર આધારિત છે, જેમાં બહારથી કોઈ મોંઘા ખાતરો કે દવાઓ લાવવાની જરૂર પડતી નથી. દેશી ગાયના ગોબર અને ગૌમૂત્ર તેમજ જીવામૃત અને ઘનજીવામૃતના ઉપયોગથી જમીનમાં રહેલા સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ સજીવ બને છે અને જમીનની ફળદ્રુપતા આપોઆપ વધે છે. તેમણે ખેડૂતોને પ્રાકૃતિક ખેતીના વિવિધ આયામો જેવા કે આચ્છાદન (Mulching), વાફસા (Soil Moisture) અને બીામૃત વિશે વિગતવાર માહિતી આપી હતી જેથી ખેડૂતો ઝીરો બજેટ ખેતી તરફ આગળ વધી શકે.
ખેતરોની પ્રત્યક્ષ મુલાકાત: કપાસ અને એરંડાની વૈજ્ઞાનિક ખેતીના પાઠ
માત્ર સભાખંડમાં માર્ગદર્શન આપવા પૂરતું સીમિત ન રહેતા, તાલીમ બાદ કે.વી.કે.ના વૈજ્ઞાનિકોની ટીમ સીધી ખેડૂતોના ખેતરોમાં પહોંચી હતી. શાહપુર ગામના ખેતરોમાં પ્રત્યક્ષ જઈને કપાસ અને એરંડા જેવા વિવિધ મુખ્ય પાકોની સ્થિતિની ઝીણવટપૂર્વક ચકાસણી કરવામાં આવી હતી.
આ પ્રત્યક્ષ મુલાકાત દરમિયાન ખેડૂત મિત્રોને ખેતીની અનેક અવનવી તકનીકો શીખવા મળી હતી:
કપાસની આધુનિક પદ્ધતિ: કપાસના પાકમાં સાંકડા ગાળે વાવેતર કરવાની આધુનિક પદ્ધતિ વિશે ખેડૂતોને માર્ગદર્શન અપાયું. આ પદ્ધતિથી છોડની સંખ્યા જાળવી શકાય છે અને રોગ-જીવાત સામે રક્ષણ મેળવી શકાય છે.
એરંડાની જી.એસી. ૧૧ જાત: એરંડાની ખેતી માટે ખાસ કરીને ‘જી.એસી. ૧૧’ (GAC 11) જાતની વિશેષતાઓ અને તેની યોગ્ય માવજત વિશે ઊંડાણપૂર્વક સમજણ પૂરી પાડવામાં આવી હતી. આ જાત વધુ ઉત્પાદન આપવા માટે કેવી રીતે ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે તેની વૈજ્ઞાનિક માહિતી ખેડૂતોને મળી હતી.
વૈજ્ઞાનિકોએ ખેડૂતો દ્વારા પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નોના સંતોષકારક ઉત્તરો આપીને પાક સંરક્ષણ અને નિંદામણ નિયંત્રણ અંગેના વ્યવહારુ સૂચનો પણ આપ્યા હતા.
શાહપુર ગામના ખેડૂતોનો ઉત્સાહ અને સહભાગિતા
આ તાલીમ કાર્યક્રમમાં શાહપુર તેમજ આસપાસના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાંથી મોટી સંખ્યામાં ઉત્સાહી ખેડૂત ભાઈઓએ ઉત્સાહભેર હાજરી આપી હતી. ગ્રામીણ કક્ષાએ યોજાયેલા આ માર્ગદર્શન સેમિનારે ખેડૂતોમાં નવો જોશ ભર્યો હતો.
ખેડૂતોએ પોતાના ખેતરોમાં આવતી મુશ્કેલીઓ અને જીવાતોના ઉપદ્રવ વિશે વૈજ્ઞાનિકો સાથે ખુલ્લા મને ચર્ચા કરી હતી. ખેડૂતોનું માનવું હતું કે આવી તાલીમો નિયમિતપણે યોજવાથી પરંપરાગત ખેતીની સાથે આધુનિક વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન ભળવાથી ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટશે અને આવકમાં સારો એવો વધારો થશે.
