મલેશિયાએ ખેંચી લાલ રેખા: વિદેશી ઈ-કચરા પર કડક પ્રતિબંધ, ગેરકાયદે વેપારીઓને સ્પષ્ટ સંદેશ
મલેશિયાએ વૈશ્વિક કચરાના વેપાર સામે અત્યાર સુધીનું સૌથી કડક પગલું ભરતા ઇલેક્ટ્રોનિક કચરા (E-waste) ની આયાત પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદી દીધો છે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દેશ હવે કોઈપણ સંજોગોમાં વિકસિત દેશો માટે કચરાના નિકાલનું ઠેકાણું બનશે નહીં. આ નિર્ણય પર્યાવરણ સંરક્ષણ, જાહેર આરોગ્ય અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે.
નિયમો બદલાયા, છૂટછાટ ખતમ
નવા નિર્ણય હેઠળ ઈ-કચરાને સીમા શુલ્ક (Customs) કાયદામાં સંપૂર્ણપણે ‘પ્રતિબંધિત વસ્તુ’ ની શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. આનો અર્થ એ છે કે હવે કોઈ પણ એજન્સી કે અધિકારી પાસે તેની આયાતની પરવાનગી આપવાનો અધિકાર રહેશે નહીં. સરકારનું કહેવું છે કે અગાઉ કાયદાકીય છટકબારીઓનો દુરુપયોગ કરીને મોટા પાયે ગેરકાયદેસર શિપમેન્ટ દેશમાં પ્રવેશતા હતા — હવે તે રસ્તો કાયમ માટે બંધ કરી દેવામાં આવ્યો છે.
બંદરો પર કડકાઈ અને નેટવર્ક પર કાર્યવાહી
આ નિર્ણયની સાથે જ બંદરો, કન્ટેનર ડેપો અને સરહદી ચોકીઓ પર સંયુક્ત તપાસ અભિયાન તેજ કરી દેવામાં આવ્યું છે. તાજેતરના અઠવાડિયામાં સત્તાધીશોએ સેંકડો ટન શંકાસ્પદ સામગ્રી જપ્ત કરી છે, જેને કાગળ પર “રિસાયકલેબલ સ્ક્રેપ” કહીને મોકલવામાં આવી હતી. તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે ઘણી ખેપો વિકસિત દેશોમાંથી ખોટી જાહેરાતો (False declarations) દ્વારા મોકલવામાં આવી હતી.
ઝેરી કચરો, ગંભીર ખતરો
નિષ્ણાતોના મતે, ઈ-કચરામાં રહેલા સીસું, પારો અને કેડમિયમ જેવા તત્વો જો અનૌપચારિક રીતે બાળવામાં કે તોડવામાં આવે, તો તે હવા, જમીન અને પાણીને લાંબા સમય સુધી નુકસાન પહોંચાડે છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, તેની સૌથી વધુ અસર બાળકો અને સગર્ભા સ્ત્રીઓ પર પડે છે — જેનાથી શ્વાસની બીમારીઓ અને કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ વધી શકે છે.
ચીન પછી એશિયા પર દબાણ
વર્ષ 2018માં ચીને વિદેશી કચરા પર પ્રતિબંધ મૂક્યા પછી, વૈશ્વિક ઈ-કચરાના વેપારનું વલણ દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા તરફ વળ્યું હતું. મલેશિયા એવા દેશોમાં સામેલ હતું જ્યાં આ દબાણ સૌથી વધુ જોવા મળ્યું હતું. ઓછી કિંમત અને નબળી દેખરેખનો લાભ ઉઠાવીને તસ્કરોએ આ પ્રદેશને નિશાન બનાવ્યો હતો.
એક કડક સંદેશ મલેશિયા સરકારનું કહેવું છે કે આ નિર્ણય માત્ર પર્યાવરણીય નીતિ નથી, પરંતુ ગેરકાયદેસર વૈશ્વિક કચરાના કારોબાર સામે રાજકીય ઈચ્છાશક્તિનું પ્રદર્શન છે. અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે — ઈ-કચરો હવે વેપાર નહીં, પણ એક ‘ખતરો’ માનવામાં આવશે અને તેની સાથે તે જ રીતે વ્યવહાર કરવામાં આવશે.
