20 ઑક્ટોબરે મુંબઈમાં જયશંકર-માર્કો રૂબિયોની બેઠક, વેપાર, ઊર્જા અને વ્યૂહાત્મક સહકાર પર થશે ચર્ચા
ભારતની વિદેશનીતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોની દૃષ્ટિએ આગામી દિવસો મહત્ત્વના બની શકે છે. અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયો 17થી 22 ઑક્ટોબર, 2026 દરમિયાન ભારતની મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. આ મુલાકાત દરમિયાન તેઓ ભારતીય નેતાઓ અને ઉદ્યોગજગતના પ્રતિનિધિઓ સાથે ચર્ચા કરશે. ખાસ કરીને ભારત-અમેરિકા વેપાર સમજૂતી, ઊર્જા સહકાર, રોકાણ અને બંને દેશો વચ્ચેની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત થવાની શક્યતા છે.
વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર 20 ઑક્ટોબરે મુંબઈમાં રૂબિયો સાથે બેઠક કરશે. આ મુલાકાત એવા સમયે યોજાઈ રહી છે, જ્યારે બંને દેશો વેપાર સંબંધિત કેટલાક મુદ્દાઓ ઉકેલવા અને પરસ્પર સહકારને વધુ મજબૂત બનાવવા પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
ભારત-અમેરિકા વેપાર સમજૂતી પર સૌની નજર
રૂબિયોની મુલાકાતનો સૌથી મહત્ત્વનો મુદ્દો ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલી વેપાર સમજૂતીની વાટાઘાટો હોઈ શકે છે. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર વધારવાની સાથે બજારમાં પ્રવેશ, આયાત-નિકાસ અને ટેરિફ જેવા મુદ્દાઓ પણ મહત્ત્વ ધરાવે છે.
ભારત પોતાના સ્થાનિક ઉદ્યોગો અને ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માગે છે, જ્યારે અમેરિકા ભારતીય બજારમાં વધુ વેપારની તકો મેળવવા ઇચ્છે છે. આથી બંને દેશો માટે એવી સમજૂતી સુધી પહોંચવું જરૂરી છે, જે બંને પક્ષોને સ્વીકાર્ય હોય.
ભારતમાં અમેરિકાના રાજદૂત સર્જિયો ગોરે તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે વેપાર સમજૂતી અંગેની વાટાઘાટો ઝડપી ગતિએ આગળ વધી રહી છે અને મોટા ભાગના મુખ્ય મુદ્દાઓ પર કામ થઈ ચૂક્યું છે. જોકે, અંતિમ સમજૂતીની સત્તાવાર જાહેરાત ન થાય ત્યાં સુધી કરાર થઈ ગયો છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
ઊર્જા અને રોકાણ ક્ષેત્રે વધશે સહકાર?
રૂબિયોની મુલાકાતમાં ઊર્જા ક્ષેત્ર પણ મહત્ત્વનો વિષય રહેશે. ભારતને પોતાની વધતી જતી ઊર્જાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે વિવિધ દેશો સાથે સહકાર વધારવાની જરૂર છે. અમેરિકા સાથે ઊર્જા વેપાર, ટેક્નોલોજી અને રોકાણના ક્ષેત્રોમાં સહકાર બંને દેશો માટે લાભદાયી બની શકે છે.
રૂબિયો ગુજરાતના જામનગરની પણ મુલાકાત લેવાના છે. જામનગર વિશ્વના મોટા તેલ રિફાઇનિંગ કેન્દ્રોમાંનું એક છે અને અહીં રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો વિશાળ રિફાઇનિંગ પ્રોજેક્ટ આવેલો છે. તેમની મુલાકાત દરમિયાન ઉદ્યોગજગતના પ્રતિનિધિઓ સાથે ચર્ચા થવાની પણ શક્યતા છે.
આ ઉપરાંત, ભારત અને અમેરિકા સંરક્ષણ, અદ્યતન ટેક્નોલોજી અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પર પણ સહકાર વધારે તે બંને દેશોના વ્યાપક વ્યૂહાત્મક સંબંધો માટે મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
મુંબઈમાં બેઠક શા માટે?
વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે વિદેશી મહાનુભાવોની બેઠકો માત્ર દિલ્હીમાં જ યોજાય એવું જરૂરી નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતે અન્ય શહેરોમાં પણ વિદેશી નેતાઓની યજમાની કરી છે. મુંબઈ ભારતનું મોટું નાણાકીય અને વ્યાપારી કેન્દ્ર હોવાથી અહીં બેઠક યોજવાથી વેપાર અને રોકાણ સંબંધિત ચર્ચાઓને પણ પ્રોત્સાહન મળી શકે છે.
રૂબિયોની મુલાકાત દરમિયાન અમેરિકાની સ્વતંત્રતાનાં 250 વર્ષ પૂર્ણ થવા નિમિત્તે યોજાનારા કાર્યક્રમમાં પણ જયશંકર મુખ્ય અતિથિ તરીકે ભાગ લેશે.
માલદીવને ભારતની કરન્સી સ્વેપ સુવિધા
આ જ સમયગાળામાં ભારતે માલદીવને આર્થિક સ્થિરતા જાળવવામાં મદદરૂપ થતો એક મહત્ત્વનો નિર્ણય લીધો છે. વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, માલદીવ સરકારની વિનંતી પર આશરે 3,000 કરોડ રૂપિયાની કરન્સી સ્વેપ વ્યવસ્થાને પ્રથમ વખત આગળ વધારવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ વ્યવસ્થા 23 ઑક્ટોબર, 2026થી અમલમાં આવવાની છે.
કરન્સી સ્વેપ વ્યવસ્થા હેઠળ બે દેશોની કેન્દ્રીય બેંકો અથવા સંબંધિત નાણાકીય સત્તાઓ નક્કી કરેલી શરતો અનુસાર એકબીજાની ચલણ સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવે છે. આવી વ્યવસ્થા દેશને ટૂંકા ગાળાની વિદેશી ચલણની જરૂરિયાતો અને નાણાકીય દબાણનો સામનો કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
માલદીવ માટે ભારતની આ મદદ બંને દેશો વચ્ચેના આર્થિક અને વિકાસલક્ષી સંબંધોનું મહત્ત્વ દર્શાવે છે. પ્રવાસન પર આધારિત માલદીવની અર્થવ્યવસ્થા માટે નાણાકીય સ્થિરતા જાળવવી ખાસ જરૂરી છે.
ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષાનો મુદ્દો પણ મહત્ત્વનો
વિદેશ મંત્રાલયની બ્રીફિંગમાં અમેરિકામાં ભારતીય નાગરિકો સામેના કથિત નફરતી ગુનાઓ અને જાતિભેદ અંગેની ચિંતાનો મુદ્દો પણ સામે આવ્યો હતો. ભારતે પોતાના નાગરિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. વિદેશમાં રહેતા અને કામ કરતા ભારતીયોની સલામતી ભારત માટે મહત્ત્વનો રાજદ્વારી મુદ્દો છે.
ભારતની વિદેશનીતિ માટે મહત્ત્વનો સમય
એક તરફ અમેરિકા સાથે વેપાર અને વ્યૂહાત્મક સહકાર વધારવાની તક છે, તો બીજી તરફ માલદીવ જેવા પડોશી દેશને આર્થિક મદદ કરીને પ્રાદેશિક સંબંધોને મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ છે. રૂબિયોની મુલાકાતથી વેપાર સમજૂતી અંગે કેટલી પ્રગતિ થાય છે અને ઊર્જા તથા રોકાણ ક્ષેત્રે કઈ નવી તકો ઊભી થાય છે તેના પર હવે સૌની નજર રહેશે.
