કિશોરોમાં ઈન્સ્ટાગ્રામનું લત લગાડવાનો આક્ષેપ: મેટા સામે ટેનેસીમાં હાઈ-પ્રોફાઈલ કેસની સુનાવણી શરૂ

ટેકનોલોજી ક્ષેત્રની દિગ્ગજ કંપની મેટા (Meta) પર કાનૂની સંકટ સતત ઘેરૂ બની રહ્યું છે. માર્ક ઝુકરબર્ગની આગેવાની હેઠળની આ કંપની સામે અમેરિકાના ટેનેસી (Tennessee) રાજ્યમાં એક મહત્વપૂર્ણ કેસની સુનાવણી શરૂ થઈ ગઈ છે. કેસમાં આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે કંપનીએ ઈન્સ્ટાગ્રામ (Instagram) માં જાણીજોઈને એવા ફીચર્સ ઉમેર્યા છે જેનાથી કિશોરોમાં તેની લત લાગે છે. આના પરિણામે યુવાનોમાં માનસિક સ્વાસ્થ્યનું ગંભીર સંકટ ઊભું થયું છે.

ટેનેસીના એટર્ની જનરલ જોનાથન સ્ક્રમેટી (Jonathan Skrmetti) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલો આ કેસ, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ કેવી રીતે બનાવવામાં આવે છે અને સગીરો સમક્ષ તેને કેવી રીતે રજૂ કરવામાં આવે છે તે અંગેના કાનૂની પડકારોનો એક ભાગ છે.

ટેનેસીનો દાવો: મેટાએ આંતરિક ચેતવણીઓને અવગણી

રોયટર્સના અહેવાલ મુજબ, ટેનેસી રાજ્યે ગંભીર આરોપ મૂક્યો છે કે ફેસબુક અને ઈન્સ્ટાગ્રામની પેરન્ટ કંપની મેટાએ જાણીજોઈને એવા ફીચર્સ ડિઝાઇન કર્યા છે જે કિશોરોને સ્ક્રીન પર વધુ સમય વિતાવવા મજબૂર કરે છે. આ સિવાય, આ પ્લેટફોર્મથી માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પડતી નકારાત્મક અસરો અંગે યુઝર્સને કોઈ ચેતવણી આપવામાં આવી ન હતી.

દાવવામાં જણાવાયું છે કે મેટા પાસે પોતાના જ આંતરિક સંશોધનો (Internal Research) ના એવા અહેવાલો હતા, જે સ્પષ્ટ દર્શાવતા હતા કે ઈન્સ્ટાગ્રામ યુવા યુઝર્સ પર માનસિક રીતે નકારાત્મક અસર કરી રહ્યું છે. આમ છતાં, કંપનીએ આ સંશોધનો છુપાવીને પ્લેટફોર્મનું પ્રમોશન ચાલુ રાખ્યું. આ સિવાય, CEO માર્ક ઝુકરબર્ગને પણ કર્મચારીઓ દ્વારા આ નુકસાન અંગે વારંવાર માહિતગાર કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમણે આ જોખમો ઘટાડી શકે તેવા ઉપાયોમાં રોકાણ કરવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો.

મુખ્યત્વે ઓટોપ્લે (Autoplay), રીલ્સ (Reels), પુશ નોટિફિકેશન્સ (Push Notifications) અને ડિસઅપીયરિંગ કન્ટેન્ટ (Disappearing Content) જેવા ફીચર્સને ટાર્ગેટ કરવામાં આવ્યા છે, જે કિશોરોમાં લત સમાન વર્તન ઊભું કરે છે.

મેટાનો બચાવ: કંપનીએ આરોપો ફગાવ્યા

મેટાએ આ તમામ આરોપોને સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યા છે. રોયટર્સ દ્વારા ટાંકવામાં આવેલા એક નિવેદનમાં કંપનીના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું:

“અમે ઈચ્છીએ છીએ કે કિશોરો સુરક્ષિત વાતાવરણમાં સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરે. આ જ કારણ છે કે અમે છેલ્લા દાયકામાં કિશોરો માટે સુરક્ષિત અને વય-યોગ્ય સેટિંગ્સ બનાવ્યા છે, સાથે જ માતાપિતા માટે પોતાના પરિવાર માટે યોગ્ય સીમાઓ નક્કી કરવાના સરળ ટૂલ્સ પણ આપ્યા છે.”

નેશવિલમાં જ્યુરી સિલેક્શન સાથે ટ્રાયલ શરૂ

નેશવિલ (Nashville) માં આ અઠવાડિયે જ્યુરીની પસંદગી સાથે સુનાવણીની શરૂઆત થઈ રહી છે. પ્રથમ તબક્કામાં એ નક્કી કરવામાં આવશે કે શું મેટાએ ટેનેસીના ગ્રાહક સુરક્ષા કાયદા (Consumer Protection Law) નું ઉલ્લંઘન કર્યું છે કે નહીં.

જો ટેક કંપની દોષિત ઠરશે, તો કોર્ટ ત્યારબાદ દંડની રકમ અને શું ઈન્સ્ટાગ્રામની ડિઝાઇન અથવા ફીચર્સમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર છે તે અંગે નિર્ણય કરશે. ટેનેસી કાયદા મુજબ, દરેક ઉલ્લંઘન દીઠ $૧,૦૦૦ (ડોલર) સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.

સમગ્ર યુએસમાં મેટા સામે હજારો કેસોનો અંબાર

ટેનેસીનો આ કેસ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે મેટા સમગ્ર અમેરિકામાં આવા હજારો કાનૂની પડકારોનો સામનો કરી રહી છે. અમેરિકાના અનેક રાજ્યોએ કંપની પર ફેસબુક, ઈન્સ્ટાગ્રામ અને વોટ્સએપની સુરક્ષા અંગે ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરવાનો આરોપ મૂક્યો છે. આ ઉપરાંત, વિવિધ સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ અને વ્યક્તિગત પરિવારોએ પણ બાળકના માનસિક સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડવા બદલ દાવા દાખલ કર્યા છે.

• અન્ય મહત્વપૂર્ણ કેસો:

  • ૨૯ રાજ્યોનો સમાવેશ કરતો એક અલગ ફેડરલ કેસ ૧૮ ઓગસ્ટ થી શરુ થવાનો છે.

  • મેટા અને સ્નેપ (Snap) સામેનો એક અન્ય કેસ પણ આ મહિનાના અંતમાં ટ્રાયલ પર જશે.

  • આ વર્ષની શરૂઆતમાં, ન્યૂ મેક્સિકોની જ્યુરીએ મેટાને પ્લેટફોર્મની સુરક્ષા અંગે ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરવા બદલ દોષિત ઠેરવી હતી અને $૩૭૫ મિલિયન (ડોલર) નું વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

ભવિષ્ય પર શું અસર પડશે?

આ હાઈ-પ્રોફાઈલ કેસના પરિણામો માત્ર મેટા પૂરતા સીમિત નહીં રહે, પરંતુ સમગ્ર સોશિયલ મીડિયા ઈન્ડસ્ટ્રી માટે મોટો દાખલો બેસાડશે. જો અદાલત કંપનીને ડિઝાઇનમાં ફેરફાર કરવાનો આદેશ આપે છે, તો ઈન્સ્ટાગ્રામ જેવા પ્લેટફોર્મ્સને તેમના મુખ્ય ફીચર્સ બદલવાની ફરજ પડી શકે છે, જે યુઝર્સના ઉપયોગ કરવાના અનુભવમાં મોટો બદલાવ લાવશે.