રાત્રે ૧૨ થી સવારે ૬ ફેસબુક-ઇન્સ્ટા બંધ: શાળાના સમય દરમિયાન નોટિફિકેશન મ્યૂટ રહેશે
વિશ્વના સૌથી મોટા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામની પેરેન્ટ કંપની મેટા (Meta) એ બાળકો અને કિશોરોના ઓનલાઇન રક્ષણ તથા માનસિક સ્વાસ્થ્યને લઈને અમેરિકામાં ચાલી રહેલા એક અતિ મહત્વના કાનૂની વિવાદનો અંત લાવવા મોટું કદમ ઉઠાવ્યું છે. બાળકોને સોશિયલ મીડિયાના વ્યસની બનાવવાના ગંભીર આરોપોનો સામનો કરી રહેલી કંપનીએ આ કેસમાં આશરે $૧૭ બિલિયન (અબજ ડોલર) સુધીની જંગી રકમ ચૂકવીને સમાધાન કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ કરાર હેઠળ ૧૮ વર્ષથી ઓછી વયના યુઝર્સ માટે ડિફોલ્ટ ૨ કલાકની સ્ક્રીન લિમિટ અને રાત્રે એપ બંધ રાખવા સહિતના અનેક કડક નિયમો લાગુ કરવામાં આવશે.
શું હતો સમગ્ર વિવાદ?
વર્ષ ૨૦૨૩ માં અમેરિકાના અનેક રાજ્યોના એટર્ની જનરલોએ મેટા સામે અદાલતમાં દાવો માંડ્યો હતો. તેમનો મુખ્ય આરોપ હતો કે કંપનીએ પોતાના પ્લેટફોર્મ્સ પર એવી સુવિધાઓ અને એલ્ગોરિધમ્સ ડિઝાઇન કર્યા છે, જે બાળકો અને કિશોરોને ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામનો વધુ પડતો ઉપયોગ કરવા માટે પ્રેરિત કરે છે. આનાથી બાળકોના માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર વિપરીત અસર પડી રહી છે. વધુમાં, કંપની પર વાલીઓ અને જનતાને આ જોખમો વિશે ગેરમાર્ગે દોરવાનો પણ આક્ષેપ કરાયો હતો. ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ માં કેલિફોર્નિયાની ફેડરલ કોર્ટમાં આ કેસની ટ્રાયલ શરૂ થઈ હતી, પરંતુ આ સમાધાન બાદ કેસનો આખરી ઉકેલ આવી ગયો છે.
૧૮ વર્ષથી નાના યુઝર્સ માટે બદલાઈ જશે નિયમો
આ કરાર હેઠળ મેટા પોતાના તમામ પ્લેટફોર્મ્સ પર બાળકોની સુરક્ષા માટે ક્રાંતિકારી ફેરફારો કરવા જઈ રહી છે:
દૈનિક ૨ કલાકની સ્ક્રીન લિમિટ: ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુઝર્સ માટે ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામનો સંયુક્ત ઉપયોગ દિવસમાં મહત્તમ ૨ કલાક સુધી જ સીમિત રહેશે. જો આ મર્યાદા વધારવી હશે, તો માતા-પિતાની સ્પષ્ટ પરવાનગી લેવી પડશે.
રાત્રિનો નાઇટ કરફ્યુ: કિશોરો મધ્યરાત્રિ ૧૨ વાગ્યાથી સવારે ૬ વાગ્યા સુધી ફેસબુક કે ઇન્સ્ટાગ્રામનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં.
શાળાના સમયે નોટિફિકેશન મ્યૂટ: શાળાના અભ્યાસના કલાકો એટલે કે સવારે ૮ થી બપોરે ૩ વાગ્યા દરમિયાન તમામ નોટિફિકેશન ડિફોલ્ટ રૂપે મ્યૂટ રહેશે. જોકે, ઇમરજન્સી ડાયરેક્ટ મેસેજ અને સુરક્ષા ચેતવણીઓ ચાલુ રહેશે.
ફિલ્ટર્સ અને લાઇક્સ પર કાપ: બાળકોના માનસિક સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડતા પબ્લિક લાઇક કાઉન્ટ્સ અને સૌંદર્ય વધારતા કેટલાક બ્યુટી ફિલ્ટર્સના ઉપયોગને પણ મર્યાદિત કરવામાં આવશે.
યુટ્યુબ અને ટિકટોક સામે પણ શરતો
મેટાએ આ સમાધાનમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર એક કંપની પર નિયંત્રણો લાદવાથી બાળકો અન્ય પ્લેટફોર્મ્સ તરફ વળી શકે છે. તેથી, સમાધાનની ચોક્કસ રકમ ત્યારે જ મુક્ત થશે જ્યારે યુટ્યુબ (YouTube) અને ટિકટોક (TikTok) જેવા અન્ય અગ્રણી સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પણ બાળકો માટે દરરોજ ૧ કલાકની લિમિટ, રાત્રિના સમયનો પ્રતિબંધ અને આકરા એજ વેરીફિકેશન (વય ચકાસણી) ના નિયમો સ્વીકારશે.
મેટાએ આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં કોઈ પણ પ્રકારનું ખોટું કામ કર્યાનો સ્વીકાર કર્યો નથી, પરંતુ બાળકોના સુરક્ષિત ઓનલાઇન અનુભવને પોતાની પ્રાથમિકતા ગણાવી છે. કેલિફોર્નિયા ફેડરલ કોર્ટની આખરી મંજૂરી બાદ આ નિયમો અમલી બનશે.
ભારત માટે આ નિર્ણયોનું મહત્વ
જોકે આ કરાર અમેરિકન અદાલત હેઠળ થયો હોવાથી ભારતમાં તેની સીધી કાનૂની અસર નહીં થાય, પરંતુ વૈશ્વિક ટેક કંપનીઓ પર સમગ્ર વિશ્વમાં બાળકોની ડિજિટલ ಸುರક્ષા માટે નીતિઓ બદલવાનું ભારે દબાણ ઊભું થશે. ભારતમાં પણ ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન નિયમો હેઠળ બાળકોના સ્ક્રીન ટાઇમ અને વાલીઓની મંજૂરી અંગેના ધોરણો તૈયાર થઈ રહ્યા છે, ત્યારે ભારતીય ટેક બજારમાં આ કડક નિયમો કઈ રીતે અમલી બને છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
