G7 સમિટમાં ભારતનો ડંકો: ભારત-યુએસ વેપાર કરાર અંતિમ તબક્કામાં, જુલાઈથી ભારત-યુકે FTA લાગુ થશે
ફ્રાન્સમાં યોજાયેલી G7 સમિટ વૈશ્વિક રાજનીતિ અને અર્થતંત્ર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ રહી છે. ખાસ કરીને ભારતના પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોઈએ તો, આ સમિટમાંથી ખૂબ જ મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચેની મુલાકાત બાદ હવે ભારત-યુએસ ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (FTA)ને લઈને વિદેશ મંત્રાલય (MEA) તરફથી એક મોટું અને સકારાત્મક અપડેટ આવ્યું છે. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી વેપાર વાટાઘાટો હવે તેના અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે અને ટૂંક સમયમાં જ બંને દેશો વચ્ચે વચગાળાનો દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર પૂર્ણ થવાની સંભાવના છે.
મોદી-ટ્રમ્પ મુલાકાત: વેપાર કરાર પર મુખ્ય ધ્યાન
ફ્રાન્સમાં G7 સમિટની બાજુમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે ઉષ્માભરી મુલાકાત થઈ હતી. આ બેઠક અંગે પત્રકાર પરિષદને સંબોધતા ભારતના વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસ્ત્રીએ જણાવ્યું કે, બંને નેતાઓ વચ્ચેની ચર્ચાનો મુખ્ય એજન્ડા પ્રસ્તાવિત વેપાર કરાર જ હતો.
વિદેશ સચિવે વિગતો આપતા કહ્યું:
“યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે વચગાળાના દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારના નિષ્કર્ષ પર આપણે પહેલેથી જ નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી લીધી છે. હવે આપણે આ કરારને આખરી ઓપ આપવાના એકદમ અંતિમ તબક્કામાં છીએ.”
આ પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી બનાવવા માટે, યુએસ વેપાર પ્રતિનિધિ (USTR) જેમીસન ગ્રીર આવતા અઠવાડિયે ભારતની મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. આ ઉચ્ચ સ્તરીય મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશોના અધિકારીઓ બાકી રહેલા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરીને સોદાને આખરી ઓપ આપશે. વડાપ્રધાન મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ બંનેએ પોતપોતાના દેશના અધિકારીઓને આ પ્રક્રિયા ઝડપથી પૂર્ણ કરવા માટે સ્પષ્ટ નિર્દેશો આપી દીધા છે.
પીએમ મોદી ‘સૌથી મુશ્કેલ’ વાટાઘાટકાર: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ
બીજી તરફ, વડાપ્રધાન મોદી સાથેની મુલાકાત બાદ પત્રકારો સાથે વાત કરતા અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ આ વેપાર સોદા અંગે ભારે ઉત્સાહ બતાવ્યો હતો. ટ્રમ્પે સ્વીકાર્યું કે બંને દેશો લાંબા સમયથી જેની રાહ જોઈ રહ્યા છે તે વેપાર સોદાને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાની “ખૂબ નજીક” છે.
પોતાની આગવી શૈલીમાં વાત કરતા ટ્રમ્પે પીએમ મોદીના ભારોભાર વખાણ કર્યા હતા. તેમણે મોદીને દેશના હિતોનું રક્ષણ કરનારા “સૌથી મુશ્કેલ” (Toughest) વાટાઘાટકારોમાંના એક ગણાવ્યા હતા. ટ્રમ્પે ઉમેર્યું:
“અમારી, ખાસ કરીને વડાપ્રધાન મોદી અને ભારત સાથે ખૂબ જ સારી વાતચીત થઈ છે. અમે વેપાર સોદાઓ તરફ આગળ વધી રહ્યા છીએ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તથા ભારત વચ્ચે હાલમાં ઘણી બધી સકારાત્મક વસ્તુઓ એકસાથે થઈ રહી છે.”
આ ઉપરાંત, ટ્રમ્પે અમેરિકામાં ભારતીય કંપનીઓ અને સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા રોકાણોની પણ પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે પીએમ મોદીના નેતૃત્વમાં ભારત અમેરિકામાં મોટા પાયે મેન્યુફેક્ચરિંગ અને રોકાણ કરી રહ્યું છે, જેનાથી અમેરિકી અર્થતંત્રને પણ ફાયદો થઈ રહ્યો છે.
સંબંધોના ઉતાર-ચઢાવ અને અનિશ્ચિતતાનો અંત
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લગભગ એક વર્ષની સઘન વાટાઘાટો પછી ફેબ્રુઆરી મહિનામાં વચગાળાની સમજૂતી સધાઈ હતી. ભૂતકાળમાં વેપાર સંબંધિત કેટલાક મુદ્દાઓને કારણે બંને દેશો વચ્ચે અસમંજસ અને અનિશ્ચિતતાની સ્થિતિ ઊભી થઈ હતી, પરંતુ નેતાઓની મજબૂત ઈચ્છાશક્તિને કારણે આ અવરોધો દૂર થયા છે.
વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસ્ત્રીએ આ અંગે ટિપ્પણી કરતા જણાવ્યું હતું કે, કોઈપણ બે મોટા રાષ્ટ્રો વચ્ચેના સંબંધોમાં ઉતાર-ચઢાવ આવવા સ્વાભાવિક છે. પરંતુ મહત્વની વાત એ છે કે બંને દેશોના ટોચના નેતાઓ આ પડકારોને કેવી રીતે હેન્ડલ કરે છે. મોદી અને ટ્રમ્પની કેમિસ્ટ્રીએ આ ઉતાર-ચઢાવને પાર કરીને દ્વિપક્ષીય સંબંધોને નવી ઊંચાઈ આપી છે.
ભારત-યુકે વેપાર કરાર (CETA) ૧૫ જુલાઈથી અમલમાં
અમેરિકા ઉપરાંત, ભારતે યુનાઇટેડ કિંગડમ (UK) સાથે પણ આર્થિક મોરચે એક મોટી સફળતા મેળવી છે. ભારત અને યુકે વચ્ચેનો વ્યાપક આર્થિક અને વેપાર કરાર (CETA) આગામી ૧૫ જુલાઈથી સત્તાવાર રીતે અમલમાં આવી જશે.
વડાપ્રધાન મોદીએ આ જાહેરાતને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર આવકારતા આ કરારને બંને દેશોના દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં એક “ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નરૂપ” ગણાવ્યો હતો. પીએમ મોદીએ લખ્યું:
“આ કરાર ભારત અને યુનાઇટેડ કિંગડમ વચ્ચેના આર્થિક જોડાણને વધુ ગાઢ બનાવશે. તે આપણા દ્વિપક્ષીય વેપાર અને રોકાણને નોંધપાત્ર વેગ આપશે અને બંને દેશોના મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં નવી તકો ઊભી કરશે.”
ભારતમાં બ્રિટિશ હાઈ કમિશનર લિન્ડી કેમેરોને પણ આ બાબતની પુષ્ટિ કરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે જુલાઈ ૨૦૨૫માં લગભગ ત્રણ વર્ષની લાંબી વાટાઘાટોના અંતે આ મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જે હવે ૧૫ જુલાઈથી સંપૂર્ણપણે લાગુ થઈ જશે. આ કરારથી ભારતીય અને બ્રિટિશ બજારો એકબીજા માટે વધુ સુલભ બનશે, ટેરિફ (કર) ઘટશે અને આયાત-નિકાસ ક્ષેત્રે સંકળાયેલા વેપારીઓને મોટો ફાયદો થશે.
આ કરારોથી ભારતને શું ફાયદો થશે?
૧. નિકાસમાં મોટો ઉછાળો: અમેરિકા અને બ્રિટન જેવા મોટા બજારોમાં ભારતીય સામાન (જેમ કે ટેક્સટાઈલ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, આઈટી સેવાઓ અને કૃષિ ઉત્પાદનો) વધુ સસ્તો અને સ્પર્ધાત્મક બનશે.
૨. રોજગારીની નવી તકો: વેપાર અને રોકાણ વધવાને કારણે ભારતમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સર્વિસ સેક્ટરમાં લાખો નવી નોકરીઓનું સર્જન થશે.
૩. આર્થિક સ્થિરતા: પશ્ચિમી દેશો સાથેના મજબૂત વ્યાપારિક સંબંધો વૈશ્વિક આર્થિક મંદીના સમયમાં પણ ભારતીય અર્થતંત્રને મજબૂતી આપશે.
