ધોરણ 9થી 12માં ભણતા વિદ્યાર્થીઓ માટે મોટા સમાચાર! NCERTએ AI અંગે શરૂ કર્યું નવું મોડ્યુલ
આજના આધુનિક અને ડિજિટલ યુગમાં શિક્ષણ પ્રણાલીને ભવિષ્યની જરૂરિયાતો મુજબ તૈયાર કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. ‘નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ’ (NCERT) દ્વારા ધોરણ 9 થી 12 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે ‘કોમ્પ્યુટેશનલ થિંકિંગ’ (CT) અને ‘આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ’ (AI) પર એક ખાસ પ્રારંભિક મોડ્યુલ (Introductory Module) રજૂ કરવામાં આવ્યું છે.
રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 ના વિઝનને અનુરૂપ તૈયાર કરવામાં આવેલું આ બિગિનર-ફ્રેન્ડલી મોડ્યુલ વિદ્યાર્થીઓને AI-સંચાલિત ભવિષ્યમાં સુરક્ષિત, જવાબદાર અને સર્જનાત્મક રીતે આગળ વધવા માટે સક્ષમ બનાવવાનો હેતુ ધરાવે છે. શાળાના શિક્ષણમાં આધુનિક ટેકનોલોજીનો આ સમાવેશ ભારતીય શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં એક મોટો અને હકારાત્મક બદલાવ લાવશે.
NCERT ના એક અધિકૃત નિવેદન અનુસાર, આ મોડ્યુલ ડિજિટલ સાધનો (Digital Devices) સાથે અથવા તેના વગર પણ પ્રાયોગિક અને પ્રવૃત્તિ-આધારિત શિક્ષણ (Activity-based Learning) દ્વારા વિદ્યાર્થીઓમાં વિવેચનાત્મક વિચારસરણી (Critical Thinking), સર્જનાત્મકતા અને જટિલ સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવવાની ક્ષમતા (Problem-solving) ને પ્રોત્સાહિત કરે છે.
નૈતિકતા અને જવાબદારીપૂર્વક AI નો ઉપયોગ કરવા પર વિશેષ ભાર
માત્ર ટેકનોલોજી શીખવવી પૂરતી નથી, પરંતુ તેનો યોગ્ય અને નૈતિક ઉપયોગ કરવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. આ મોડ્યુલમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના નૈતિક અને જવાબદારીપૂર્વકના ઉપયોગ પર ખાસ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. જેમાં મુખ્યત્વે:
ડેટા પ્રાઇવસી (Data Privacy): પોતાની અને અન્ય લોકોની અંગત માહિતીને ઓનલાઈન કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખવી.
ડિજિટલ સુરક્ષા અને નિષ્પક્ષતા (Digital Safety & Fairness): AI નો ઉપયોગ કરતી વખતે કોઈની સાથે ભેદભાવ ન થાય અને ડિજિટલ સ્પેસ સુરક્ષિત રહે.
ફેક્ટ-ચેકિંગ (Fact-checking): AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવેલા કન્ટેન્ટ અને માહિતીની સત્યતા કેવી રીતે ચકાસવી.
કોમ્પ્યુટેશનલ થિંકિંગનો સમાવેશ કરવાથી વિદ્યાર્થીઓને કોઈપણ સમસ્યાનો પદ્ધતિસર (Systematic) ઉકેલ લાવવામાં મદદ મળશે. આ ઉપરાંત, તેઓ AI ની વાસ્તવિક ક્ષમતાઓ, તેના વ્યવહારિક ઉપયોગો અને સાથેસાથે તેની મર્યાદાઓને પણ ઊંડાણપૂર્વક સમજી શકશે.
અનુભવાત્મક અને પ્રવૃત્તિ-આધારિત શિક્ષણ પદ્ધતિ
આ નવું મોડ્યુલ પરંપરાગત પુસ્તકિયા જ્ઞાનને બદલે ‘અનુભવાત્મક શિક્ષણ’ (Experiential Learning) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. NCERT ના જણાવ્યા મુજબ, તેમાં ચર્ચાઓ, વ્યવહારિક કસરતો, પ્રયોગો અને ચિંતન-મનન (Reflection) જેવી વિવિધ રસપ્રદ પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
આ મોડ્યુલની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેની પ્રવૃત્તિઓ કોમ્પ્યુટર કે સ્માર્ટફોન જેવા ડિજિટલ ઉપકરણો વિના પણ સરળતાથી હાથ ધરી શકાય છે. આ જોગવાઈને કારણે દેશની એવી શાળાઓમાં પણ તમામ વિદ્યાર્થીઓ અર્થપૂર્ણ રીતે ભાગ લઈ શકશે જ્યાં ડિજિટલ સંસાધનો કે ઈન્ટરનેટની પૂરતી સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી. આ પગલું શિક્ષણમાં સમાનતા જાળવવામાં મદદરૂપ થશે.
NCERT નિયામકનું નિવેદન: ડિજિટલ યુગમાં વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા
NCERT ના નિયામક દિનેશ પ્રસાદ સકલાનીએ આ મોડ્યુલની પ્રસ્તાવનામાં જણાવ્યું હતું કે, “ટેકનોલોજીનો જવાબદાર અને સુરક્ષિત ઉપયોગ આ સમગ્ર મોડ્યુલમાં વણાયેલો છે.”
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે આ અભ્યાસક્રમ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને તેમની અંગત માહિતીનું રક્ષણ કરવા, AI દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા આઉટપુટ અને માહિતીની સત્યતા ચકાસવા, સોશિયલ મીડિયા કે ઈન્ટરનેટ પર ભ્રામક અને ખોટા કન્ટેન્ટને ઓળખવા અને જરૂર પડે ત્યારે વિશ્વાસુ વડીલો કે શિક્ષકોની મદદ લેવા માટે સક્ષમ બનાવવામાં આવશે.
આજના સમયમાં જ્યારે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ દરેક ક્ષેત્રમાં ઝડપથી વ્યાપી રહ્યું છે, ત્યારે શાળાના સ્તરથી જ વિદ્યાર્થીઓને તેના વિશે સાચી માર્ગદર્શિકા આપવી એ સમયની માંગ છે. NCERT ની આ પહેલ ભારતના યુવાનોને ટેકનોલોજીના માત્ર ઉપભોક્તા બનવાને બદલે તેને સમજીને જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ કરનારા નાગરિક બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
