SIR અને જ્ઞાનેશ કુમાર વિવાદ વચ્ચે નેહા બોરાનો મોદી સરકાર પર પ્રહાર, ચૂંટણી પ્રક્રિયાને લઈને ઊઠાવ્યા સવાલ
દેશમાં મતદાર યાદીની ખાસ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા એટલે કે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR)ને લઈને રાજકીય માહોલ ગરમાયો છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારની ભૂમિકા અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અંગે વિપક્ષી નેતાઓ તથા સામાજિક કાર્યકરો દ્વારા સવાલો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ વિવાદ વચ્ચે ઓલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન (AISA)નાં પ્રમુખ નેહા બોરાએ પણ સરકાર અને વહીવટી તંત્રની કામગીરીની ટીકા કરી છે.
દિલ્હીમાં યોજાયેલી સંયુક્ત પત્રકાર પરિષદમાં નેહા બોરા સાથે કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ના સ્થાપક અભિજીત દિપકે, વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલ, પ્રશાંત ભૂષણ અને અભિનેતા-સામાજિક કાર્યકર પ્રકાશ રાજ સહિતના અગ્રણીઓ હાજર રહ્યા હતા. આ દરમિયાન SIRની પ્રક્રિયા, મતદારોના અધિકારો અને વિરોધ પ્રદર્શનો સામે કરવામાં આવેલી પોલીસ કાર્યવાહીને લઈને ગંભીર ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
નેહા બોરાએ શું કહ્યું?
નેહા બોરાએ આંદોલનને કોઈ એક રાજકીય પક્ષ કે સંગઠન પૂરતું મર્યાદિત ગણવાને બદલે સામાન્ય નાગરિકોના મતાધિકાર સાથે જોડાયેલો મુદ્દો ગણાવ્યો હતો. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે વિરોધ પ્રદર્શનોને આવરી લેતા પત્રકારોને પણ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલાક પત્રકારોના કેમેરા છીનવી લેવાની અને વિરોધ પ્રદર્શનનું કવરેજ ન કરવા દબાણ કરવાની ફરિયાદો સામે આવી હતી.
બોરાએ પોલીસની ભૂમિકા અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમનું કહેવું હતું કે ન્યાય મેળવવા માટે પોલીસનો સંપર્ક કરતા નાગરિકોને યોગ્ય સહાય મળવી જોઈએ. જો શાંતિપૂર્ણ રીતે પોતાની વાત રજૂ કરતા લોકો સામે જ કાર્યવાહી કરવામાં આવે, તો તે લોકશાહી વ્યવસ્થા અને નાગરિકોના અધિકારો અંગે ચિંતા ઊભી કરે છે.
તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે વિરોધ પ્રદર્શનો છતાં મતાધિકાર અને લોકશાહી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા માટેનો સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે.
જ્ઞાનેશ કુમારને લઈને વિપક્ષના સવાલો
પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન CJPના સ્થાપક અભિજીત દિપકેએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વચ્ચેના સંબંધોને લઈને સવાલો કર્યા હતા. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે જ્ઞાનેશ કુમારને બચાવવા માટે સરકાર દ્વારા અસામાન્ય સુરક્ષા અને નિયંત્રણો લાદવામાં આવી રહ્યાં છે.
દિપકેએ દાવો કર્યો હતો કે વિરોધ પ્રદર્શનોને ધ્યાનમાં રાખીને દિલ્હીમાં કડક સુરક્ષા વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી અને અનેક સ્થળોએ લોકોની અવરજવર પર નિયંત્રણો મૂકવામાં આવ્યાં હતાં. તેમણે રેલવે અને મેટ્રો સેવાઓમાં થયેલી અસર તથા વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન કાર્યકરોની અટકાયત અંગે પણ સરકારની ટીકા કરી હતી.
જોકે, વડાપ્રધાન મોદી જ્ઞાનેશ કુમારને રાજકીય લાભ માટે સુરક્ષા આપી રહ્યા હોવાના આક્ષેપો વિપક્ષી કાર્યકરોના દાવા છે. આ દાવાઓને સ્વતંત્ર રીતે સાબિત કરતા પુરાવા આ અહેવાલમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા નથી.
SIR પ્રક્રિયા શા માટે ચર્ચામાં છે?
SIR એટલે મતદાર યાદીની ખાસ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા. તેનો હેતુ મતદાર યાદીને ચકાસવાનો અને તેમાં જરૂરી સુધારા કરવાનો છે. જોકે, આ પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદારોનાં નામ ઉમેરવા કે દૂર કરવા અંગે વિપક્ષી પક્ષો અને કાર્યકરોએ વાંધા ઉઠાવ્યા છે.
તેમનો આરોપ છે કે જો મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવાની પ્રક્રિયામાં પૂરતી પારદર્શિતા અને યોગ્ય ચકાસણી ન થાય, તો લાયક નાગરિકો મતદાનના અધિકારથી વંચિત રહી શકે છે. બીજી તરફ, ચૂંટણી પ્રક્રિયા સાથે સંકળાયેલા નિયમો અને સત્તાવાર પ્રક્રિયાઓનું પાલન થવું પણ એટલું જ જરૂરી છે.
આ વિવાદમાં ફોર્મ-7ના ઉપયોગ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ ફોર્મનો ઉપયોગ મતદાર યાદીમાં કોઈ વ્યક્તિના નામ સામે વાંધો નોંધાવવા માટે થાય છે. કાર્યકરોએ આરોપ લગાવ્યો છે કે તેનો દુરુપયોગ કરીને કેટલાક મતદારોનાં નામ દૂર કરાવવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે. જોકે, આવા આક્ષેપોની સત્યતા યોગ્ય તપાસ અને પુરાવાના આધારે જ નક્કી થઈ શકે છે.
આંદોલનકારીઓની મુખ્ય માગણીઓ
દિલ્હીમાં યોજાયેલી પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન આંદોલનકારીઓએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગણી કરી હતી. સાથે જ અટકાયત કરાયેલા કાર્યકરોને મુક્ત કરવાની, વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન પોલીસ કાર્યવાહી રોકવાની અને જંતરમંતરને ફરીથી વિરોધ પ્રદર્શન માટેના નિયુક્ત સ્થળ તરીકે પુનઃસ્થાપિત કરવાની માગણીઓ પણ રજૂ કરવામાં આવી હતી.
વરિષ્ઠ વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે યુવાનોની ભૂમિકા પર ભાર મૂકતાં જણાવ્યું હતું કે લોકશાહી પરિવર્તન માટે યુવાનો આગળ આવી શકે છે. આ નિવેદન સાથે આંદોલનકારીઓએ નાગરિકોના બંધારણીય અધિકારો અને શાંતિપૂર્ણ વિરોધના મહત્ત્વને ફરીથી ઉજાગર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
લોકશાહીમાં પારદર્શિતા જરૂરી
SIR અને જ્ઞાનેશ કુમારને લઈને ચાલી રહેલો વિવાદ હવે માત્ર રાજકીય નિવેદનો પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી. તે મતદાર યાદીની વિશ્વસનીયતા, ચૂંટણી સંસ્થાઓની જવાબદારી અને નાગરિકોના મતાધિકાર જેવા મહત્ત્વના મુદ્દાઓ સાથે જોડાયેલો છે.
લોકશાહીમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા નિષ્પક્ષ અને પારદર્શક હોવી જરૂરી છે. સાથે જ, કોઈપણ સંસ્થા અથવા વ્યક્તિ સામે કરવામાં આવતા આક્ષેપોની તપાસ તથ્યો અને પુરાવાના આધારે થવી જોઈએ. સરકાર, ચૂંટણી પંચ અને વિરોધ પક્ષો વચ્ચે વિશ્વાસ જળવાઈ રહે તે માટે મતદાર યાદીમાં સુધારાની પ્રક્રિયા સ્પષ્ટ, જવાબદાર અને નાગરિકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરતી હોવી અત્યંત જરૂરી છે.
