નાઇટ શિફ્ટથી લઈને સલામતી સુધી: નવા લેબર કોડના 5 મોટા ફેરફારો
ભારતમાં 21 નવેમ્બર 2025 થી 4 નવા શ્રમ કાયદાઓ (New Labour Codes) લાગુ થઈ ગયા છે. આ કાયદાઓ લિંગ સમાનતા, આર્થિક સશક્તિકરણ, મહિલા સુરક્ષા અને સામાજિક સુરક્ષા પર કેન્દ્રિત છે. નવા શ્રમ કાયદાઓના દાયરામાં મહિલાઓ અને ટ્રાન્સજેન્ડર્સને રાખવામાં આવ્યા છે, જેમના માટે આ મોટા ફાયદા લાવ્યા છે.
અહીં 5 મુખ્ય ફાયદા આપેલા છે જે આ નવા શ્રમ કાયદાઓથી મહિલાઓ અને ટ્રાન્સજેન્ડર્સને મળશે:
1. નાઇટ શિફ્ટમાં કામ કરવાની પરવાનગી અને સુરક્ષા
-
વધેલી તક: અગાઉ ભારતીય મહિલાઓને રાત્રે કામ કરવા પર પ્રતિબંધ હતો. હવે, નવા શ્રમ કાયદા 2025 હેઠળ, મહિલાઓ કારખાનાઓ, દુકાનો, આઇટી અને મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપનીઓ, ફેક્ટરીઓ વગેરેમાં નાઇટ શિફ્ટ (Night Shift) માં પણ કામ કરી શકશે.
-
સુરક્ષા ફરજિયાત: આ પરવાનગી તેમની સહમતિ (Consent) પર નિર્ભર રહેશે, પરંતુ નોકરીદાતા (Employer) એ તેમને કેમ્પસમાં સંપૂર્ણ સુરક્ષા (Mandatory Safety Measures) પ્રદાન કરવી પડશે, જેમાં સુરક્ષિત પરિવહન, સીસીટીવી દેખરેખ અને પર્યાપ્ત સુરક્ષા વ્યવસ્થાનો સમાવેશ થાય છે.
2. સમાન કામ માટે સમાન વેતન અને ભેદભાવ પર રોક
-
લિંગ સમાનતા: નવા શ્રમ કાયદાઓમાં પ્રથમ વખત જાતિગત ભેદભાવ (Gender Discrimination) ને કાયદેસર રીતે પ્રતિબંધિત કરવામાં આવ્યો છે.
-
સમાન તક: મહિલાઓને હવે સમાન કામ માટે સમાન વેતન (Equal Pay for Equal Work) ની ગેરંટી આપવામાં આવી છે, જેનાથી તેમને ઊંચી આવકવાળી જોબ રોલ (High-paying job roles) માં પણ સમાન તકો મળશે.
-
ટ્રાન્સજેન્ડર માટે સુરક્ષા: ટ્રાન્સજેન્ડર કર્મચારીઓને પણ જેન્ડર ન્યુટ્રલ પ્રોટેક્શન ના દાયરામાં લાવવામાં આવ્યા છે, જેનાથી ભરતી અને વેતનમાં તેમની સાથે કોઈપણ પ્રકારનો ભેદભાવ સંપૂર્ણપણે વર્જિત થઈ ગયો છે.
3. તમામ ક્ષેત્રોમાં રોજગારની તકો
3. તમામ ક્ષેત્રોમાં રોજગારની તકો-
વ્યવસાયની સ્વતંત્રતા: હવે મહિલાઓ પોતાની સહમતિ અને ફરજિયાત સુરક્ષા ઉપાયો સાથે તમામ પ્રકારના કામ (All types of work) કરી શકે છે.
-
ખાણકામ અને જોખમી ક્ષેત્ર: આમાં પ્રથમ વખત ભૂગર્ભ ખાણકામ (Underground Mining) અને ભારે મશીનરી જેવા તે ક્ષેત્રોમાં પણ મહિલાઓને કામ કરવાની પરવાનગી આપવામાં આવી છે જે અગાઉ તેમના માટે પ્રતિબંધિત હતા.
4. સામાજિક સુરક્ષાનો વિસ્તાર
-
સામાજિક સુરક્ષા કવરેજ: નવા કાયદાઓ હેઠળ, શ્રમિકો માટે સામાજિક સુરક્ષા કવરેજ નો વિસ્તાર થયો છે (જે 19% થી વધીને 64% થઈ ગયું છે).
-
ગ્રેચ્યુઇટીનો નિયમ: ફિક્સ્ડ-ટર્મ કર્મચારીઓને (Fixed-Term Employees) હવે માત્ર એક વર્ષ ની સેવા પછી પણ ગ્રેચ્યુઇટી મળશે, જ્યારે અગાઉ આ માટે 5 વર્ષની જરૂરિયાત હતી. આ લાભો મહિલાઓને પણ કાયમી કર્મચારીઓની જેમ મળશે.
-
ફરિયાદ નિવારણમાં પ્રતિનિધિત્વ: ફરિયાદ નિવારણ સમિતિઓમાં (Grievance Redressal Committees) મહિલાઓનું ફરજિયાત પ્રતિનિધિત્વ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવ્યું છે જેથી લૈંગિક સંવેદનશીલતા સંબંધિત મામલાઓનો ઝડપથી નિકાલ થઈ શકે.
5. પારિવારિક વ્યાખ્યાનો વિસ્તાર
-
આશ્રિતોને લાભ: નવા નિયમોમાં મહિલા કર્મચારીઓના કિસ્સામાં પરિવારની વ્યાખ્યા (Family Definition) નો વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં આશ્રિત સાસુ-સસરા (Parents-in-Law) ને પણ સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. આ આશ્રિતોના કવરેજને વધારે છે અને સમાવેશીતાને પ્રોત્સાહન આપે છે.
આ સુધારાઓ માત્ર મહિલાઓ અને ટ્રાન્સજેન્ડર્સ માટે વધુ તકો અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરતા નથી, પરંતુ સમગ્ર ભારતીય શ્રમ બજારને વધુ આધુનિક, પારદર્શી અને ન્યાયસંગત બનાવે છે.
