ઓપરેશન સિંદૂરની વરસી બાદ ભારતીય સેનાનો મોટો યુદ્ધાભ્યાસ: મેઘાલયમાં ૧૧ દિવસ સુધી ગૂંજશે ‘પ્રગતિ ૨૦૨૬’નો સિંહનાદ
ભારતીય સેના હંમેશાં પોતાની વીરતા, શૌર્ય અને વૈશ્વિક શાંતિ માટે જાણીતી છે. તાજેતરમાં જ ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ને એક વર્ષ પૂર્ણ થયું છે અને આ ખાસ અવસરે ભારતીય સેના એક એવા વિશાળ યુદ્ધાભ્યાસની શરૂઆત કરવા જઈ રહી છે, જે દુશ્મનોના હૃદયમાં ધ્રુજારી પેદા કરવા માટે પૂરતો છે. આ સૈન્ય અભ્યાસ પાછળનો મુખ્ય સંદેશ સ્પષ્ટ છે કે, “જો અમે શાંત છીએ તો અમને નબળા સમજવાની ભૂલ ન કરતા. જો કોઈ સરહદ પર આવીને લલકારશે, તો તેને નેસ્તનાબૂદ કરતા અમને વાર નહીં લાગે.”
આ અંતર્ગત ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના ખુબસુરત રાજ્ય મેઘાલયના ઉમરોઈ સ્થિત ‘જોઈન્ટ ટ્રેનિંગ નોડ’ ખાતે એક ભવ્ય અને સંયુક્ત સૈન્ય અભ્યાસનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, જેને ‘પ્રગતિ ૨૦૨૬’ (PRAGATI 2026) નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ એક બહુરાષ્ટ્રીય યુદ્ધાભ્યાસ છે, જે આગામી ૨૦ મેથી શરૂ થઈને ૩૧ મે ૨૦૨૬ સુધી એટલે કે સતત ૧૧ દિવસ સુધી ચાલશે. આ યુદ્ધાભ્યાસની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેમાં ભારત ઉપરાંત વિશ્વના ૧૦ કરતાં પણ વધુ દેશોની સેનાઓ ભાગ લઈ રહી છે.
યુદ્ધાભ્યાસનું નામ અને તેની પાછળનો મુખ્ય હેતુ
આપણે ત્યાં એક કહેવત છે કે, “શેરીનો પાડોશી સારો અને મિત્ર સાચો હોય તો ગમે તેવી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ પણ સરળ બની જાય છે.” આ જ વિભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને આ સૈન્ય કવાયતનું પૂરું નામ ‘Partnership of Regional Armies for Growth and Transformation in the Indian Ocean Region’ રાખવામાં આવ્યું છે. ગુજરાતીમાં સમજીએ તો, “હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં પ્રાદેશિક સેનાઓની ભાગીદારી, વિકાસ અને પરિવર્તન માટેનો સહયોગ.”
ભારતીય સેનાના એક ઉચ્ચ અધિકારી (લેફ્ટનન્ટ જનરલ) એ મીડિયા સાથેની ખાસ વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે, આ વોર એક્સરસાઇઝનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારત અને તેના પાડોશી તેમજ મિત્ર દેશોની ભૂમિસેના (આર્મી) વચ્ચે વ્યાવસાયિક સહયોગ વધારવાનો છે. આ પ્લેટફોર્મ પર તમામ દેશો પોતાની આધુનિક યુદ્ધ રણનીતિઓ, ટેકનોલોજી અને અનુભવો એકબીજા સાથે શેર કરશે. આજના સમયમાં જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે સુરક્ષાના સમીકરણો બદલાઈ રહ્યા છે, ત્યારે આવી સંયુક્ત કવાયતો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થાય છે.
‘પ્રગતિ ૨૦૨૬’ માં ભાગ લેનારા વૈશ્વિક દેશો
આ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના યુદ્ધાભ્યાસમાં ભારત આગેવાની કરી રહ્યું છે, જેમાં એશિયા અને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રના અગ્રણી દેશો સામેલ થઈ રહ્યા છે. આ કવાયતમાં ભાગ લેનારા મુખ્ય દેશો આ પ્રમાણે છે:
ભૂતાન અને નેપાળ (ભારતના પરંપરાગત મિત્ર દેશો)
બાંગ્લાદેશ, મ્યાનમાર અને માલદીવ્સ
દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશો: ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા, કમ્બોડિયા, લાઓસ, ફિલિપાઇન્સ અને વિયેતનામ
હિંદ મહાસાગરનું મહત્વનું ટાપુ રાષ્ટ્ર: સેશેલ્સ અને શ્રીલંકા
આટલા બધા દેશોનું એકસાથે એક જ મંચ પર આવવું એ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની સૈન્ય ક્ષમતા અને કુટનીતિ પર દુનિયાને કેટલો મોટો ભરોસો છે.
યુદ્ધાભ્યાસ માટે મેઘાલયના ‘ઉમરોઈ’ ની પસંદગી કેમ?
ઘણા લોકોને પ્રશ્ન થાય કે આટલા મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય યુદ્ધાભ્યાસ માટે મેઘાલયના ઉમરોઈની જ કેમ પસંદગી કરવામાં આવી? તો તેની પાછળ ભૌગોલિક અને વ્યૂહાત્મક કારણો જવાબદાર છે. ઉમરોઈ ખાતે આવેલું ‘જોઈન્ટ ટ્રેનિંગ નોડ’ લશ્કરી તાલીમ માટે દેશના સર્વશ્રેષ્ઠ કેન્દ્રોમાંનું એક છે.
અહીંનું વાતાવરણ ખૂબ જ ખુશનુમા છે, પરંતુ અહીનો પ્રદેશ અત્યંત પડકારજનક છે. અહીં ઉબડખાબડ પહાડી વિસ્તારો, ઊંડી ખીણો અને ગાઢ જંગલો આવેલા છે, જે સૈનિકોને વાસ્તવિક યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિનો અનુભવ કરાવે છે. આ આધુનિક ટ્રેનિંગ સેન્ટરમાં વિશ્વ કક્ષાની સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે, જેવી કે:
જોઈન્ટ વોરફેર સેન્ટર અને બેટલ ઓબ્સ્ટેકલ કોર્સ: જ્યાં સૈનિકો મુશ્કેલ અવરોધો પાર કરવાની તાલીમ લે છે.
રિફ્લેક્સ શૂટિંગ રેન્જ અને સ્મોલ આર્મ્સ ફાયરિંગ રેન્જ: સચોટ નિશાનબાજી અને ઝડપી નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા વિકસાવવા માટે.
હેલિબોર્ન ઓપરેશન્સ ટ્રેનિંગ એરિયા: હેલિકોપ્ટર દ્વારા સૈનિકોને દુર્ગમ વિસ્તારોમાં એરડ્રોપ કરવાની તાલીમ માટે.
જંગલ લેન શૂટિંગ એરિયા અને એન્ડ્યુરન્સ ટ્રેકિંગ લેન: ગેરિલા યુદ્ધ અને જંગલોમાં છુપાયેલા આતંકવાદીઓ સામે લડવા માટેની ખાસ જગ્યા.
સૈનિકોને કયા પ્રકારની ખાસ તાલીમ આપવામાં આવશે?
૧૧ દિવસ સુધી ચાલનારા આ મહા-યુદ્ધાભ્યાસમાં તમામ દેશોના જવાનો લોહી-પરસેવો વહાવીને આધુનિક સૈન્ય કવાયતો કરશે. આ દરમિયાન જવાનોને નીચે મુજબની ખાસ ટ્રેનિંગ આપવામાં આવશે:
૧. કમાન્ડ પોસ્ટ પ્રોસિજર: યુદ્ધ દરમિયાન કમાન્ડ સેન્ટરથી કેવી રીતે ઓપરેશન્સનું સંચાલન કરવું અને સંકલન જાળવવું.
૨. રૂમ ઇન્ટરવેન્શન: શહેરી વિસ્તારો કે બંધ મકાનોમાં છુપાયેલા દુશ્મનો કે આતંકવાદીઓને બહાર કાઢવા અથવા ખતમ કરવાની અત્યંત જોખમી વ્યૂહરચના.
૩. ફાયર એન્ડ મુવ ડ્રીલ્સ: દુશ્મન પર સતત ફાયરિંગ ચાલુ રાખીને આગળ વધવાની કળા.
૪. જંગલ ઓપરેશન્સ અને હેલિબોર્ન ડ્રીલ્સ: પ્રતિકૂળ હવામાન અને ગીચ જંગલોમાં દુશ્મનોને માત આપવી.
૫. કેઝ્યુઅલ્ટી ઇવેક્યુએશન (ઘાયલ જવાનોનું રેસ્ક્યુ): યુદ્ધના મેદાનમાં જો કોઈ સૈનિક ઘાયલ થાય, તો તેને તબીબી સહાય પહોંચાડવી અને સુરક્ષિત સ્થાને એરલિફ્ટ કેવી રીતે કરવો, તેની જીવનરક્ષક તાલીમ.
અંતિમ તબક્કાનું આકર્ષણ: ૭૨ કલાકની અવિરત ફિલ્ડ એક્સરસાઇઝ
આ સમગ્ર યુદ્ધાભ્યાસનો સૌથી રોમાંચક અને મહત્વનો ભાગ તેના અંતિમ ચરણમાં જોવા મળશે. છેલ્લા દિવસોમાં સતત ૭૨ કલાક સુધી નોન-સ્ટોપ ‘ફિલ્ડ ટ્રેનિંગ એક્સરસાઇઝ’નું આયોજન કરવામાં આવશે. આ ૭૨ કલાક દરમિયાન એક કાલ્પનિક યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ઊભી કરવામાં આવશે.
આમાં તમામ ૧૦ થી વધુ દેશોના સૈનિકો એક ટીમ તરીકે કામ કરશે. અત્યાર સુધી શીખેલી તમામ વ્યૂહરચનાઓ અને કૌશલ્યોને તેઓ જમીન પર ઉતારશે. આ કવાયતનો મુખ્ય હેતુ એ જોવાનો છે કે અલગ-અલગ ભાષા, સંસ્કૃતિ અને હથિયારો ધરાવતી સેનાઓ જ્યારે યુદ્ધના મેદાનમાં સાથે આવે, ત્યારે તેમનું પરસ્પર તાલમેલ (Coordination) કેટલું મજબૂત રહે છે.
વૈશ્વિક મંચ પર ભારતનો વધતો પ્રભાવ
‘પ્રગતિ ૨૦૨૬’ માત્ર એક લશ્કરી કવાયત નથી, પરંતુ તે ભારતના વધતા જતા વૈશ્વિક પ્રભાવ અને કુટનીતિક વિજયનું પ્રતીક છે. આ યુદ્ધાભ્યાસ દ્વારા ભારતીય સેના વિશ્વને એ સંદેશ આપી રહી છે કે હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સ્થિરતા અને કોઈપણ પ્રકારના સુરક્ષા પડકારોને પહોંચી વળવા માટે ભારત પોતાના મિત્ર દેશો સાથે ખભેથી ખભો મિલાવીને ઊભું છે.
આજના સમયમાં દરિયાઈ સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય આતંકવાદ જેવા મુદ્દાઓ કોઈ એક દેશ પૂરતા મર્યાદિત નથી. આથી, આવી સંયુક્ત કવાયતો ભવિષ્યના સંકટો સામે લડવા માટે એક મજબૂત કવચ પૂરું પાડે છે. ‘પ્રગતિ ૨૦૨૬’ ચોક્કસપણે સહભાગી દેશો વચ્ચેના વ્યૂહાત્મક અને મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધોને એક નવી ઊંચાઈ પર લઈ જશે અને પ્રાદેશિક સુરક્ષાને વધુ સુદ્રઢ બનાવશે.
