NEET થી લઈને પોલીસ ભરતી સુધી: છેલ્લા ૧૨ વર્ષમાં ૧૧૬થી વધુ પેપર લીક, જાણો કયા રાજ્યમાં સૌથી વધુ કૌભાંડ?
ભારતમાં શિક્ષણ અને સરકારી ભરતી પ્રક્રિયા સામે આજે જો સૌથી મોટો કોઈ પડકાર હોય, તો તે છે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓના પેપર લીક થવા. તાજેતરમાં નીટ (NEET) પરીક્ષાના પેપર લીકના મુદ્દાએ સમગ્ર દેશમાં ભારે હલચલ મચાવી દીધી હતી. દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે આ મુદ્દે વિરોધ પ્રદર્શનો થયા અને રાજકીય સ્તરે પણ ભારે વિરોધ જોવા મળ્યો.
પરંતુ આ માત્ર કોઈ એકાદ પરીક્ષા પૂરતી મર્યાદિત સમસ્યા નથી. છેલ્લા એક દાયકામાં દેશના લગભગ દરેક રાજ્યમાં અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે યોજાતી મોટી પરીક્ષાઓમાં પેપર લીક અને ગડબડીના કિસ્સાઓ સતત સામે આવ્યા છે. ૨૦૧૪થી લઈને ૨૦૨૬ સુધીના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો ચિત્ર અત્યંત ચિંતાજનક દેખાય છે. પરીક્ષાઓ રદ થવી, પરિણામો અટકવા અને ભરતીઓ અચોક્કસ મુદત સુધી લંબાવવી એ હવે લાખો પરીક્ષાર્થીઓ માટે દૈનિક પીડા બની ગઈ છે.
ઉત્તર પ્રદેશ: પેપર લીકથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત રાજ્ય
દેશના સૌથી મોટા રાજ્ય ઉત્તર પ્રદેશમાં પેપર લીકની ઘટનાઓએ લાખો યુવાનોના સપનાઓ પર પાણી ફેરવી દીધું છે. અહેવાલો મુજબ, યુપીમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પેપર લીકના ૧૧ મોટા કિસ્સાઓ સામે આવ્યા છે.
તેમાં પણ ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ કોન્સ્ટેબલ ભરતી પરીક્ષાનું પેપર લીક થવાની ઘટના સૌથી મોટી હતી, જેમાં આશરે ૪૮ લાખ જેટલા ઉમેદવારોએ ભાગ લીધો હતો. આટલી મોટી સંખ્યામાં યુવાનોએ મહિનાઓની સખત મહેનત પછી પરીક્ષા આપી હતી, પરંતુ પેપર ફૂટી જતાં જ આખી પરીક્ષા રદ કરવી પડી હતી. આ સિવાય UPTET (શિક્ષક યોગ્યતા કસોટી) અને RO/ARO (સમીક્ષા અધિકારી) જેવી મહત્વની પરીક્ષાઓ પણ પેપર લીકની ભેંટ ચડી ગઈ હતી. વારંવાર પરીક્ષાઓ રદ થવાને કારણે ભરતી પ્રક્રિયામાં વર્ષોનો વિલંબ થાય છે અને યુવાનો નોકરી મેળવવાની વયમર્યાદા પણ વટાવી દે છે.
મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાન: કૌભાંડોની લાંબી શ્રૃંખલા
મધ્ય પ્રદેશમાં પણ સ્થિતિ ખૂબ નાજુક રહી છે. રાજ્યમાં પેપર લીકના ૯ મોટા કિસ્સાઓ સત્તાવાર રીતે નોંધાયા છે. દેશના સૌથી ચર્ચિત અને મોટા પરીક્ષા કૌભાંડોમાંનું એક એવું ‘વ્યાપમ કૌભાંડ’ (Vyapam Scam) મધ્ય પ્રદેશમાં જ આકાર પામ્યું હતું. આ કૌભાંડે દર્શાવ્યું હતું કે કેવી રીતે સરકારી ભરતી અને તબીબી પ્રવેશ પરીક્ષાઓમાં ઉચ્ચ સ્તરે ગેરરીતિઓ આચરવામાં આવતી હતી.
બીજી તરફ, રાજસ્થાનમાં પણ પેપર લીકના ૯ મોટા કેસ નોંધાયા છે. રાજસ્થાનમાં ‘રીટ ૨૦૨૧’ (REET 2021) શિક્ષક ભરતી પરીક્ષાનું પેપર લીક થતાં સમગ્ર રાજ્યમાં ભારે વિરોધ થયો હતો. આ સિવાય સબ ઈન્સ્પેક્ટર (SI) ભરતી અને કોન્સ્ટેબલ ભરતી પરીક્ષાના પેપરો પણ ફૂટી ગયા હતા. રાજસ્થાનમાં યુવાનોએ પેપર લીક માફિયાઓ સામે અનેકવાર રસ્તા પર ઉતરીને આંદોલનો કરવા પડ્યા છે.
ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને બિહારમાં પણ કૌભાંડોનો સિલસિલો
પેપર લીકની આ બીમારી માત્ર અમુક રાજ્યો સુધી સીમિત નથી. પશ્ચિમ ભારતમાં મહારાષ્ટ્રમાં પણ પેપર લીકની ૬ મોટી ઘટનાઓ બની છે, ખાસ કરીને ટેકનિકલ ક્ષેત્ર અને આરોગ્ય વિભાગની ભરતી પરીક્ષાઓમાં મોટા પાયે ગડબડ જોવા મળી હતી.
ગુજરાતમાં પણ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પેપર લીકના ૫ મોટા અને ચર્ચિત કિસ્સાઓ નોંધાયા છે. જેમાં જુનિયર ક્લાર્ક, હેડ ક્લાર્ક અને અન્ય સરકારી ભરતી પરીક્ષાઓના પેપરો પરીક્ષા શરૂ થાય તે પહેલા જ સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ ગયા હતા. પરિણામે પરીક્ષાઓ રદ કરવી પડી હતી અને લાખો પરીક્ષાર્થીઓની મહેનત એળે ગઈ હતી.
બિહારની વાત કરીએ તો ત્યાં BPSC શિક્ષક ભરતી, ૬૭મી સંયુક્ત સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા (BPSC 67th CCE) અને કોમ્યુનિટી હેલ્થ ઓફિસર (CHO) ભરતી પરીક્ષાના પેપર લીકની ઘટનાઓએ રાજ્યની સરકારી ભરતી પ્રક્રિયા સામે ગંભીર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નો ઊભા કર્યા છે.
૧૨ વર્ષમાં ૧૦૦થી વધુ કેસ: ૭.૫ કરોડ યુવાનો પ્રભાવિત
મીડિયા રિપોર્ટ્સ અને સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, અગાઉના ૧૨ વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન સમગ્ર ભારતમાં અધિકૃત રીતે પેપર લીકના ૧૧૬થી વધુ કેસ નોંધાયા છે. આ આંકડો માત્ર સત્તાવાર રીતે સામે આવેલા કિસ્સાઓનો છે, જ્યારે વાસ્તવિકતા આના કરતાં પણ વધુ ગંભીર હોઈ શકે છે.
સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે પરીક્ષાઓ રદ થવા, પરિણામોમાં વિલંબ થવા અને કાનૂની ગૂંચવણોને કારણે દેશના આશરે ૭.૫ કરોડ વિદ્યાર્થીઓ અને નોકરી ઈચ્છુક યુવાનો પ્રભાવિત થયા છે. આ આંકડો વિશ્વના કેટલાય દેશોની કુલ વસ્તી કરતાં પણ મોટો છે! એક પેપર લીક થવાથી માત્ર એક પરીક્ષાર્થી જ નહીં, પરંતુ તેનો આખો પરિવાર આર્થિક અને માનસિક રીતે ભાંગી પડે છે.
નેશનલ લેવલની એજન્સીઓ પણ શંકાના દાયરામાં
એવું નથી કે માત્ર રાજ્ય સ્તરની નાની પરીક્ષાઓમાં જ આવી ગડબડો થાય છે. દેશની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને કેન્દ્રીય એજન્સીઓ દ્વારા લેવાતી રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓ પણ આ કૌભાંડોમાંથી બાકાત રહી નથી.
સ્ટાફ સિલેક્શન કમિશન (SSC), યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન (UPSC) ની કેટલીક પરીક્ષાઓ, કેન્દ્રીય વિદ્યાલય સંગઠન (KVS) અને તાજેતરમાં બહુચર્ચિત બનેલી NEET-UG પરીક્ષામાં પણ પેપર લીક અને ગડબડના ગંભીર આરોપો લાગ્યા છે. જ્યારે દેશની સર્વોચ્ચ પરીક્ષા એજન્સીઓની સુરક્ષા પર સવાલો ઊભા થાય છે, ત્યારે આખી સિસ્ટમ પરથી યુવાનોનો વિશ્વાસ ડગમગવા લાગે છે.
યુવાનોનો તૂટતો વિશ્વાસ અને કડક કાયદાની જરૂરિયાત
ભારતમાં વર્ષો સુધી રાત-દિવસ એક કરીને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા યુવાનો માટે પેપર લીક થવું એ માત્ર એક સમાચાર નથી, પરંતુ તેમના ભવિષ્ય સાથે થતો મોટો અન્યાય છે. ગામડાઓમાંથી શહેરોમાં આવીને, મોંઘી ફી ભરીને અને આર્થિક તંગી વેઠીને તૈયારી કરતા યુવાનો જ્યારે પરીક્ષા સેન્ટર પર પહોંચે અને ખબર પડે કે પેપર રદ થયું છે, ત્યારે તેમની માનસિક સ્થિતિ અત્યંત દયનીય બની જાય છે.
સરકારે પેપર લીક માફિયાઓ સામે અત્યંત કડક કાયદા બનાવવાની અને પરીક્ષા પ્રક્રિયાને ટેકનોલોજીની મદદથી પૂરેપૂરી પારદર્શક બનાવવાની જરૂર છે. જો સમયસર આ દિશામાં નક્કર અને કડક પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો દેશની યુવા શક્તિનો સિસ્ટમ પરથી ભરોસો કાયમ માટે ઊઠી જશે.
