ફુગાવાને રોકવા માટે અચાનક નહીં, પણ તબક્કાવાર વધશે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ.
વૈશ્વિક સ્તરે મિડલ ઈસ્ટમાં વધી રહેલો રાજકીય તણાવ હવે આર્થિક સંકટમાં ફેરવાઈ રહ્યો છે. ખાસ કરીને ઈરાન અને અન્ય પક્ષો વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ (કાચું તેલ) ના ભાવ સાતમા આસમાને પહોંચ્યા છે. આ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિની સીધી અસર ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર પડવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. અહેવાલો મુજબ, ભારત સરકાર અને સરકારી તેલ કંપનીઓ હવે ઇંધણના ભાવ વધારવા માટે બ્લૂપ્રિન્ટ તૈયાર કરી રહી છે.
ક્રૂડ ઓઈલ $૧૦૫ ને પાર: કેમ વધી રહ્યું છે દબાણ?
અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે, બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ૧૦૫ ડોલરની સપાટી વટાવી ગયા છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું ૮૫ ટકાથી વધુ ક્રૂડ ઓઈલ વિદેશથી આયાત કરે છે. જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ વધે છે, ત્યારે દેશનું આયાત બિલ (Import Bill) વધી જાય છે અને વિદેશી હૂંડિયામણ પર દબાણ આવે છે. નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું છે કે ૧૫ મે ૨૦store૬ પછી દેશમાં ઇંધણના ભાવમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
કેટલો થશે ભાવ વધારો?
બજારના નિષ્ણાતોના અંદાજ મુજબ:
પેટ્રોલ અને ડીઝલ: પ્રતિ લિટર ૪ થી ૫ રૂપિયાનો વધારો થઈ શકે છે.
LPG સિલિન્ડર: રાંધણ ગેસના ભાવમાં ૪૦ થી ૫૦ રૂપિયાનો ઉછાળો આવી શકે છે.
મનોરંજન શર્મા જેવા આર્થિક વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે સરકારી તેલ કંપનીઓ હાલમાં બજાર ભાવ કરતા ઓછી કિંમતે ઇંધણ વેચી રહી છે. આને કારણે આ કંપનીઓને દર મહિને અંદાજે ૩૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું મોટું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. આ નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે ભાવ વધારો અનિવાર્ય બની ગયો છે.
સરકારનો ‘ધીમો વધારો’ કરવાનો પ્લાન
સામાન્ય રીતે જ્યારે ઇંધણના ભાવ વધે છે ત્યારે ફુગાવો (મોંઘવારી) પણ વધે છે. ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ વધવાને કારણે દૂધ, શાકભાજી અને અન્ય જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ મોંઘી થાય છે. જનતામાં રોષ ન ફેલાય અને અર્થતંત્ર પર અચાનક આંચકો ન લાગે તે માટે સરકાર એક નવો રસ્તો અપનાવી શકે છે. નિષ્ણાત વીકે વિજયકુમારના મતે, સરકાર એકસાથે ૫ રૂપિયા વધારવાને બદલે ધીમે ધીમે એટલે કે તબક્કાવાર ભાવ વધારશે. આ ‘ગ્રેજ્યુઅલ હાઈક’ પદ્ધતિથી સરકાર માટે મોંઘવારીને નિયંત્રિત કરવી સરળ રહેશે.
ભારતની આયાત નિર્ભરતા અને ભવિષ્ય
પશ્ચિમ એશિયામાં અસ્થિરતા ભારત જેવા આયાત નિર્ભર દેશો માટે હંમેશા જોખમી સાબિત થાય છે. જો ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેનો તણાવ લાંબો સમય ચાલશે, તો તેલના ભાવ ૧૨૦ ડોલર સુધી પણ પહોંચી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત સરકારે રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ ખરીદવાના વિકલ્પો અથવા વૈકલ્પિક ઉર્જા સ્ત્રોતો પર વધુ ધ્યાન આપવું પડશે.
આગામી થોડા દિવસો વાહનચાલકો અને ગૃહિણીઓ માટે કપરા સાબિત થઈ શકે છે. ૧૫ મે પછી અમલમાં આવનારો સંભવિત ભાવ વધારો મધ્યમ વર્ગના બજેટને ખોરવી શકે છે. હવે સૌની નજર સરકારના સત્તાવાર એલાન પર છે કે તે જનતાને આ મોંઘવારીના મારથી બચાવવા માટે કોઈ સબસિડી આપે છે કે પછી ભાવ વધારાનો બોજ જનતા પર નાખે છે.
