જો તમારા પગારમાંથી PF કપાતો હોય તો તમને મળે છે રૂ. ૭ લાખનો મફત વીમો: જાણો EDLI યોજનાના ફાયદા અને દાવો કરવાની સરળ રીત
જો તમે કોઈ સંસ્થા કે કંપનીમાં નોકરી કરો છો અને દર મહિને તમારા પગારમાંથી પ્રોવિડન્ડ ફંડ એટલે કે PF કપાત થાય છે, તો આ સમાચાર તમારા અને તમારા પરિવારના સુરક્ષિત ભવિષ્ય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. મોટાભાગના કર્મચારીઓ માત્ર એટલું જ જાણે છે કે PF એ તેમની નિવૃત્તિ (Retirement) પછીની બચત છે. પરંતુ, બહુ ઓછા લોકોને ખબર હોય છે કે કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન (EPFO) પોતાના સભ્યોને કોઈપણ વધારાના પ્રીમિયમ વિના રૂ. ૭ લાખ સુધીનું મફત જીવન વીમા કવરેજ પણ આપે છે.
કેન્દ્ર સરકારની આ ખાસ યોજનાનું નામ ‘એમ્પલોય ડિપોઝિટ લિંક્ડ ઇન્શ્યોરન્સ’ (EDLI) છે. નોકરી દરમિયાન જો કોઈ કર્મચારીનું અકસ્માતે કે કુદરતી રીતે અકાળે અવસાન થાય છે, તો તેના પરિવાર અથવા નોમિનીને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવાના ઉદ્દેશ્યથી આ યોજના ચલાવવામાં આવે છે.
EDLI યોજના શું છે અને તેમાં કોઈ અલગ પ્રીમિયમ આપવું પડે છે?
સામાન્ય રીતે કોઈ પણ વીમો કે લાઇફ ઇન્શ્યોરન્સ લેવા માટે વ્યક્તિએ દર મહિને કે દર વર્ષે પ્રીમિયમ ભરવું પડતું હોય છે. પરંતુ EDLI યોજનાની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે કર્મચારીએ આ વીમા કવર માટે એક પણ રૂપિયો અલગથી ચૂકવવો પડતો નથી.
જેવા તમે કોઈ કંપનીમાં જોડાયા અને તમારું EPF એકાઉન્ટ ખુલ્યું, તેની સાથે જ તમે આપમેળે આ યોજનાના દાયરામાં આવી જાઓ છો. આ વીમાનું પ્રીમિયમ કર્મચારીના પગારમાંથી કાપવામાં આવતું નથી, પરંતુ એમ્પ્લોયર એટલે કે તમારી કંપની/માલિક દ્વારા ભરવામાં આવે છે. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ કર્મચારીના અકાળે મૃત્યુના કિસ્સામાં તેના આશ્રિત પરિવારને આર્થિક કટોકટીમાંથી ઉગારવાનો છે.
રૂ. ૭ લાખ સુધીની વીમા રકમની ગણતરી કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?
EDLI યોજના હેઠળ મળવાપાત્ર વીમા રકમનો આધાર કર્મચારીના મૃત્યુ પહેલાના છેલ્લા ૧૨ મહિના દરમિયાન લેવામાં આવેલા સરેરાશ માસિક પગાર પર રહેલો છે. આ ગણતરી માટે મહત્તમ માસિક બેઝિક પગારની મર્યાદા રૂ. ૧૫,૦૦૦ નક્કી કરવામાં આવી છે (જેમાં મૂળ પગાર અને મોંઘવારી ભથ્થું – DA સામેલ હોય છે).
વીમા રકમ ગણવાનું સરળ ફોર્મ્યુલા:
વીમાની રકમ = (સરેરાશ માસિક પગાર × ૩૦) + રૂ. ૨.૫ લાખનું બોનસ
ઉદાહરણ દ્વારા સમજો:
જો કોઈ કર્મચારીનો સરેરાશ માસિક પગાર રૂ. ૧૫,૦૦૦ કે તેથી વધુ હોય, તો:
૧. ૧૫,૦૦૦ × ૩૦ = રૂ. ૪.૫ લાખ
૨. ઉમેરો બોનસ રકમ = રૂ. ૨.૫ લાખ
૩. કુલ મળવાપાત્ર લાભ = રૂ. ૭.૦ લાખ
આમ, પાત્રતા ધરાવતા કર્મચારીના પરિવારને મહત્તમ રૂ. ૭ લાખ સુધીની રકમ મળે છે. આ ઉપરાંત, જો કોઈ કર્મચારી નિયમો પૂરા કરતો હોય તો આ યોજના હેઠળ લઘુત્તમ (ઓછામાં ઓછી) સહાય રકમ પણ આપવાની જોગવાઈ છે.
EDLI વીમા લાભ મેળવવા માટેની પાત્રતાના નિયમો
આ યોજનાનો લાભ લેવા માટે કર્મચારી અને તેની સેવા સંબંધિત કેટલીક મુખ્ય શરતો નીચે મુજબ છે:
સ્વયંસંચાલિત સભ્યપદ: જો તમે EPFOના પાત્ર સભ્ય છો અને તમારો PF કપાય છે, તો તમે કુદરતી રીતે જ EDLI માટે પાત્ર છો.
સેવા દરમિયાન મૃત્યુ: વીમાની રકમ ત્યારે જ મળવાપાત્ર છે જ્યારે કર્મચારીનું મૃત્યુ તેની નોકરી ચાલુ હોય તે સમયગાળા દરમિયાન થયું હોય.
નોકરી બદલવાના કિસ્સામાં: જો કોઈ કર્મચારીએ તાજેતરમાં નોકરી બદલી હોય પરંતુ તેની સેવા સતત ચાલુ રહી હોય અને પાત્રતાની શરતો પૂરી થતી હોય, તો પણ આ વીમા કવરેજ માન્ય રહે છે.
વીમાની રકમનો દાવો (Claim) કેવી રીતે કરવો?
કર્મચારીના દુઃખદ અવસાન પછી તેના પરિવાર, નોમિની કે કાનૂની વારસદારે આ રકમ મેળવવા માટે યોગ્ય પ્રક્રિયા અનુસરવી પડે છે:
૧. ફોર્મ ૫-IF ભરીને સબમિટ કરવું: EDLI યોજના હેઠળ વીમાનો દાવો કરવા માટે ખાસ ‘Form 5-IF’ ભરવાનું હોય છે.
૨. કંપની/નોકરીદાતા દ્વારા સત્યાપન (Verification): સામાન્ય સંજોગોમાં આ ફોર્મ પર જે-તે કંપની કે નોકરીદાતાની સહી-સિક્કા અને ચકાસણી જરૂરી હોય છે.
૩. અન્ય વિકલ્પ: જો કોઈ કારણોસર કંપની બંધ થઈ ગઈ હોય કે નોકરીદાતા ચકાસણી કરી શકે તેમ ન હોય, તો નિયુક્ત સક્ષમ અધિકારીઓ (જેમ કે ગેઝેટેડ ઓફિસર, બેંક મેનેજર વગેરે) દ્વારા પણ ફોર્મ ચકાસી શકાય છે.
૪. દસ્તાવેજો જમા કરાવવા: જરૂરી તમામ પુરાવાઓ (જેમ કે ડેથ સર્ટિફિકેટ, આધાર કાર્ડ, બેંક પાસબુક વગેરે) સાથે ભરેલું ફોર્મ નજીકની EPFO ઓફિસમાં જમા કરાવવાનું રહે છે.
૫. અન્ય કલેમ ફોર્મ્સ: પરિવારની પાત્રતા મુજબ EPF ની રકમ ઉપાડવા માટે ફોર્મ ૨૦ અને પેન્શન (EPS) ના લાભ માટે ફોર્મ ૧૦D પણ સાથે જમા કરાવી શકાય છે.
