શું તમારા પરિવારમાં પણ કોઈનું થયું છે અકાળ અવસાન? તો આજે અચૂક કરો આ ધાર્મિક વિધિ
હિન્દુ ધર્મમાં પિતૃપક્ષનો સમય પોતાના પૂર્વજો પ્રત્યે શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરવાનો, તેમને યાદ કરવાનો અને તેમના આશીર્વાદ મેળવવાનો સૌથી પવિત્ર કાળ માનવામાં આવે છે. આ 16 દિવસો દરમિયાન લોકો પોતાના પિતૃઓની તિથિ અનુસાર તેમનું શ્રાદ્ધ, પિંડદાન અને તર્પણ કરે છે. પિતૃપક્ષના આ દિવસોમાં ચતુર્દશી તિથિનું ખૂબ જ વિશેષ અને અલગ મહત્વ જણાવવામાં આવ્યું છે. વર્ષ 2026માં ચતુર્દશી શ્રાદ્ધ આજે એટલે કે 9 ઓક્ટોબર, શુક્રવારે મનાવવામાં આવી રહ્યું છે. પંચાંગ અનુસાર, ચતુર્દશી તિથિ 8 ઓક્ટોબરની રાત્રે 10:15 વાગ્યે શરૂ થઈ હતી અને તેનું સમાપન આજે એટલે કે 9 ઓક્ટોબરની રાત્રે 9:35 વાગ્યે થશે. ચાલો વિગતવાર જાણીએ કે ચતુર્દશી શ્રાદ્ધનું આટલું મહત્વ કેમ છે અને આ દિવસે કયા પૂર્વજો માટે વિધિઓ સૂચવવામાં આવી છે.
કયા પિતૃઓ માટે કરવામાં આવે છે ચતુર્દશી શ્રાદ્ધ?
સામાન્ય રીતે પિતૃપક્ષમાં દરેક વ્યક્તિની મૃત્યુની તિથિ અનુસાર શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે, પરંતુ ચતુર્દશી તિથિનો મામલો થોડો અલગ છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અને શાસ્ત્રો અનુસાર, ચતુર્દશી શ્રાદ્ધ એવા સામાન્ય પિતૃઓ માટે નથી હોતું જેમનું મૃત્યુ પ્રાકૃતિક રીતે કે વૃદ્ધાવસ્થામાં થયું હોય. આ તિથિ વિશેષરૂપે એવા પૂર્વજો કે સ્વજનો માટે સમર્પિત છે જેમનું મૃત્યુ કોઈ દુર્ઘટના, અકાળ મૃત્યુ, અસ્ત્ર-શસ્ત્રના પ્રહાર, હત્યા કે આત્મહત્યા જેવી વિશેષ અને અસામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં થયું હોય.
આ જ કારણ છે કે આ તિથિને ‘અકાળ મૃત્યુ’ સાથે જોડાયેલા પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ કરવાનો દિવસ માનવામાં આવે છે. દેશના અલગ-અલગ હિસ્સાઓમાં તેને ઘટ ચતુર્દશી શ્રાદ્ધ, ઘાયલ ચતુર્દશી શ્રાદ્ધ અથવા તો બોલચાલની ભાષામાં ‘ચૌદસ શ્રાદ્ધ’ના નામથી પણ ઓળખવામાં આવે છે.
9 ઓક્ટોબરે ચતુર્દશી શ્રાદ્ધ માટે શુભ મુહૂર્ત
ધાર્મિક કર્મકાંડ અને પૂજા-પાઠમાં સાચા સમય કે મુહૂર્તનું ખૂબ ધ્યાન રાખવામાં આવે છે. પંચાંગ અનુસાર આજે (9 ઓક્ટોબર 2026) શ્રાદ્ધ કર્મ, તર્પણ અને પિંડદાન માટે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ અને શુભ મુહૂર્ત બની રહ્યા છે:
કુતુપ મુહૂર્ત: સવારે 11:45 વાગ્યાથી બપોરે 12:31 વાગ્યા સુધી (અવધિ: 47 મિનિટ)
રોહિણ મુહૂર્ત: બપોરે 12:31 વાગ્યાથી બપોરે 1:18 વાગ્યા સુધી (અવધિ: 47 મિનિટ)
અપરાહ્ન કાળ: બપોરે 1:18 વાગ્યાથી બપોરે 3:38 વાગ્યા સુધી (અવધિ: 2 કલાક 20 મિનિટ)
આ નિર્ધારિત સમયમાં પરિવારના લોકો પોતાના પિતૃઓના નિમિત્ત પૂરી શ્રદ્ધા સાથે તર્પણ, પિંડદાન અને બ્રાહ્મણ ભોજન જેવા ધાર્મિક કાર્યો સંપન્ન કરી શકે છે.
ચતુર્દશી પર સામાન્ય પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ કેમ નથી કરવામાં આવતું?
લોકોના મનમાં અક્ષર આ સવાલ રહે છે કે શું આ દિવસે કોઈ સામાન્ય મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિનું શ્રાદ્ધ કરી શકાય? શાસ્ત્રો અનુસાર, ચતુર્દશી તિથિને વિશેષરૂપે અસાધારણ કે અકાળ મૃત્યુ પામેલા જીવો માટે સુરક્ષિત માનવામાં આવી છે. એટલા માટે સામાન્ય મૃત્યુ પામેલા પૂર્વજોનું શ્રાદ્ધ તેમની પોતાની પુણ્યતિથિ પર જ કરવામાં આવે છે. જો કે, જો કોઈ કારણસર કોઈ સ્વજનની સાચી તિથિ યાદ ન હોય કે તેમનું શ્રાદ્ધ અન્ય કોઈ દિવસે ન થઈ શક્યું હોય, તો તેમના નિમિત્ત સર્વપિતૃ અમાવસ્યાના દિવસે પણ તર્પણ કરવાનો નિયમ જણાવવામાં આવ્યો છે.
પિતૃપક્ષમાં ચતુર્દશી શ્રાદ્ધ માત્ર એક ધાર્મિક અનુષ્ઠાન નથી, પરંતુ આ તે આત્માઓ પ્રત્યે સંવેદના અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો માધ્યમ છે જેમણે જીવનમાં મુશ્કેલ અને અચાનક આવેલા સંકટોના કારણે શરીર છોડ્યું હતું. આ દિવસે વિધિ-વિધાન અને સાચા મનથી કરેલા કર્મોથી પિતૃઓને શાંતિ અને તૃપ્તિ મળે છે.
