વૈશ્વિક યુદ્ધની આંચ અને પીએમ મોદીનું ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ આહવાન: ભારત માટે આર્થિક કટોકટીનો સંકેત?
આજે આપણે ૨૦૨૬ના મધ્યમાં ઊભા છીએ ત્યારે વિશ્વ એક એવી પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે જેની કલ્પના કદાચ બે વર્ષ પહેલાં કોઈએ કરી નહોતી. રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષની અસરો હજુ માંડ શમી હતી ત્યાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફાટી નીકળેલા સીધા સૈન્ય સંઘર્ષે સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્રને હચમચાવી દીધું છે. ભારત, જે પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૫% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે, તેના માટે આ માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર નથી, પણ એક ગંભીર આર્થિક પડકાર છે.
તાજેતરમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તેલંગાણાના હૈદરાબાદમાં જે રીતે દેશના નાગરિકોને સંબોધ્યા અને ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ (WFH) ને પુનર્જીવિત કરવાની અપીલ કરી, તે સૂચવે છે કે પડદો પાછળ સરકાર કેટલી ચિંતિત છે.
કેમ ફરી યાદ આવ્યું ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’?
વડાપ્રધાને સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે આપણે કોરોના કાળમાં જે ટેકનોલોજી અને પદ્ધતિઓ વિકસાવી હતી, તેનો ઉપયોગ હવે ઇંધણ બચાવવા માટે કરવાનો સમય આવી ગયો છે. પીએમ મોદીનો આ આગ્રહ માત્ર કોર્પોરેટ સંસ્કૃતિમાં ફેરફાર લાવવા માટે નથી, પરંતુ તે ભારતની ‘ઇંધણ સંરક્ષણ વ્યૂહરચના’નો એક મુખ્ય ભાગ છે.
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ઓફિસે જવા માટે પોતાની કાર કે બાઇક લઈને નીકળે છે, ત્યારે તે માત્ર પેટ્રોલ નથી બાળતો, પરંતુ દેશનું કિંમતી વિદેશી હૂંડિયામણ પણ ખર્ચે છે. જો લાખો લોકો ઘરેથી કામ કરે, તો પેટ્રોલ અને ડીઝલના વપરાશમાં મોટો ઘટાડો થઈ શકે છે. આનાથી તેલની માંગ ઘટશે અને વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પરનું દબાણ હળવું થશે.
અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ: શા માટે ભારત ચિંતિત છે?
અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના શાંતિ પ્રસ્તાવને ફગાવી દીધા બાદ પશ્ચિમ એશિયામાં જે સ્થિતિ સર્જાઈ છે, તેણે તેલ બજારમાં આગ લગાડી છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ પ્રતિ બેરલ ૧૦૫ ડોલરને પાર કરી ગયા છે. ભારત માટે આ એક ‘ડબલ ફટકો’ છે. એક તરફ તેલ મોંઘું થઈ રહ્યું છે અને બીજી તરફ રૂપિયો નબળો પડી રહ્યો છે.
સૌથી વધુ ચિંતાજનક બાબત ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ની સ્થિતિ છે. આ એક એવો સાંકડો સમુદ્રી માર્ગ છે જ્યાંથી વિશ્વના તેલ પુરવઠાનો ૨૦% ભાગ પસાર થાય છે. ઈરાન આ માર્ગ પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે. જો આ માર્ગ યુદ્ધને કારણે લાંબો સમય બંધ રહે અથવા ત્યાં ટેન્કરો પર હુમલા થાય, તો ભારતમાં તેલનો પુરવઠો ખોરવાઈ શકે છે. આ કટોકટી એટલી ગંભીર છે કે પીએમ મોદીએ લોકોને વિદેશ પ્રવાસ ટાળવા અને સોનાની ખરીદી પણ એક વર્ષ માટે મોકૂફ રાખવાની વિનંતી કરવી પડી છે.
मोदी जी ने कल जनता से त्याग मांगे – सोना मत ख़रीदो, विदेश मत जाओ, पेट्रोल कम जलाओ, खाद और खाने का तेल कम करो, मेट्रो में चलो, घर से काम करो।
ये उपदेश नहीं – ये नाकामी के सबूत हैं।
12 साल में देश को इस मुक़ाम पर ला दिया है कि जनता को बताना पड़ रहा है – क्या ख़रीदे, क्या न…
— Rahul Gandhi (@RahulGandhi) May 11, 2026
સામાન્ય નાગરિકના જીવન પર અસર
વડાપ્રધાને જ્યારે એમ કહ્યું કે “જરૂર હોય ત્યારે જ મુસાફરી કરો”, ત્યારે તેનો અર્થ એ છે કે દેશ અત્યારે ‘યુદ્ધ જેવી આર્થિક સ્થિતિ’માં છે. જો ક્રૂડ ઓઈલ ૧૦૦ ડોલરથી ઉપર રહે છે, તો ભારતમાં ફુગાવો (મોંઘવારી) વધવી નિશ્ચિત છે. ટ્રાન્સપોર્ટેશન મોંઘું થવાથી શાકભાજીથી લઈને જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવ વધશે.
પીએમ મોદીએ કેટલાક સૂચનો આપ્યા છે જે આપણા રોજિંદા જીવનને અસર કરે છે:
- જાહેર પરિવહન: મેટ્રો અને બસનો વધુ ઉપયોગ કરવો.
- ઈલેક્ટ્રિક વાહનો: પ્રદૂષણની સાથે સાથે ઈંધણની નિર્ભરતા ઘટાડવા EV પર ભાર.
- ડિજિટલ મીટિંગ્સ: બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળવા માટે વીડિયો કોન્ફરન્સિંગનો આગ્રહ.
રાજકીય વિવાદ અને વિપક્ષનો પ્રહાર
કોઈપણ મોટી કટોકટીની જેમ અહીં પણ રાજકારણ ગરમાયું છે. કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ સરકારની આ અપીલને ‘નિષ્ફળતાના પુરાવા’ તરીકે ગણાવી છે. તેમનો તર્ક છે કે ૧૨ વર્ષ શાસન કર્યા પછી પણ જો સરકાર જનતાને “શું ખરીદવું અને શું ન ખાવું” તેવા નિર્દેશો આપતી હોય, તો તે સરકારની નબળી નીતિઓ દર્શાવે છે. વિપક્ષનો આરોપ છે કે સરકાર વૈશ્વિક કટોકટીનો બોજ સામાન્ય માણસ પર નાખીને પોતાની જવાબદારીમાંથી છટકી રહી છે.
અત્યારે વિવાદ કરતા ‘ઉર્જા આત્મનિર્ભરતા’ પર ધ્યાન આપવું વધુ જરૂરી છે. ભારત સૌર ઉર્જા અને ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ (પેટ્રોલમાં ઇથેનોલનું મિશ્રણ) ક્ષેત્રે ઝડપથી પ્રગતિ કરી રહ્યું છે, જે લાંબા ગાળે આપણને આવા આંતરરાષ્ટ્રીય આંચકાઓ સામે રક્ષણ આપશે.
